મોંઘવારીનો નવો આંચકો: ૪ દિવસમાં બીજી વખત વધ્યા પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ; તેલ કંપનીઓએ આપ્યા વધુ ઝટકાના સંકેત
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના આકાશે આંબતા ભાવોની સીધી અને આકરી અસર હવે ભારતના સામાન્ય નાગરિકોના ઘરના બજેટ પર દેખાવા લાગી છે. મંગળવાર, ૧૯ મે ના રોજ વહેલી સવારે દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફરી એકવાર વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે. ચિંતાની વાત એ છે કે, છેલ્લા માત્ર ચાર દિવસની અંદર દેશમાં ઈંધણના ભાવમાં આ સતત બીજો મોટો વધારો છે.
સતત વધી રહેલા આ ભાવોએ મધ્યમ વર્ગ અને વાહનચાલકોની ચિંતામાં અભૂતપૂર્વ વધારો કર્યો છે. લોજિસ્ટિક્સ નિષ્ણાતોના મતે, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન (પરિવહન) મોંઘું થાય છે, જે આખરે દૈનિક જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ અને શાકભાજીના ભાવમાં ફુગાવા (Inflation) નો મોટો ભડકો કરી શકે છે.
૪ દિવસમાં ૪ રૂપિયાનો આંચકો: ૧૯ મે ના નવા આંકડા
મંગળવારની સવારે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ૯૦ પૈસા પ્રતિ લીટરનો નવો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ પૂર્વે, બરાબર ચાર દિવસ પહેલા એટલે કે ૧૫ મે ના રોજ સરકારે કિંમતોમાં એકસાથે ૩ રૂપિયાનો મોટો વધારો ઝીંક્યો હતો. પરિણામે, દેશના નાગરિકોને હવે પેટ્રોલ અને ડીઝલ માત્ર ૯૬ કલાકની અંદર અંદાજે ૪ રૂપિયા જેટલું મોંઘું મળી રહ્યું છે.
આ આકસ્મિક ભાવવધારા પાછળ પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષ જવાબદાર છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ (Crude Oil) ની સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે, જેની સીધી આર્થિક કિંમત ભારત ચૂકવી રહ્યું છે.
હપ્તામાં ભાવવધારો કેમ? તેલ કંપનીઓનો ફોર્મ્યુલા
સામાન્ય રીતે જનતામાં એ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે તેલ કંપનીઓ એકસાથે બધો જ ભાવવધારો કરવાને બદલે દર થોડા દિવસે થોડા-થોડા પૈસા કેમ વધારી રહી છે? આ પ્રશ્ન પરથી પડદો ઉઠાવતા દેશની સૌથી મોટી સરકારી તેલ કંપની ‘ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ’ (IOCL) ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે આખો ફોર્મ્યુલા જાહેર કર્યો છે.
ઇન્ફોર્મિસ્ટ સાથેની ખાસ વાતચીતમાં અધિકારીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે, ગ્રાહકોની આર્થિક સ્થિતિ અને દેશના અર્થતંત્રને મોટા આંચકાથી બચાવવા માટે આ ‘ગ્રેજ્યુઅલ પ્રાઇસ હાઇક’ (ધીમે-ધીમે ભાવવધારો) ની રણનીતિ અપનાવવામાં આવી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, “અમે વૈશ્વિક માર્કેટ મુજબનો પૂરેપૂરો ભાવવધારો એક જ ઝાટકે ભારતીય બજાર પર થોપવા માંગતા નથી. જો અમે એવું કરીશું, તો દેશમાં અચાનક ફુગાવાનો આઉટબર્સ્ટ (ભયાનક વિસ્ફોટ) થશે, જે બજારની સ્થિરતાને તોડી નાખશે.”
તેલ કંપનીઓની નવી પ્રાઇસિંગ પોલિસી:
વ્હાઇટ હાઉસ અને તેહરાન વચ્ચેના ગતિરોધ વચ્ચે ભારતીય તેલ કંપનીઓ નીચે મુજબની વ્યુહરચના પર કામ કરી રહી છે:
૧. કોર્પોરેટ નફા કરતા ગ્રાહકોનું રક્ષણ: IOCL ના જણાવ્યા અનુસાર, કંપનીઓ અત્યારે પોતાના ત્રિમાસિક નફા (Quarterly Profits) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે સામાન્ય જનતા પરનો આર્થિક બોજ શક્ય એટલો ઓછો રાખવા અને તેમને સુરક્ષા કવચ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
૨. વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ અનિવાર્ય: કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે કુલ ભાવ વધારો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ટોચના સ્તરે નક્કી કરવામાં આવશે, પરંતુ વર્તમાન યુદ્ધ જેવી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતાં આ પ્રકારનો નાણાકીય વધારો કરવો કંપનીઓની મજબૂરી છે.
ઈંધણના ભાવવધારાનું આર્થિક સમીકરણ (Fuel Economics):
| તારીખ / ગાળો | કરવામાં આવેલો ભાવવધારો | વૈશ્વિક બજારનું મુખ્ય કારણ | સામાન્ય જનતા પર સીધી અસર |
| ૧૫ મે | રૂ. ૩.૦૦ પ્રતિ લીટર | અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધના સંકેત અને ઓઇલ સપ્લાયમાં અડચણ. | પરિવહન ખર્ચ અને માસિક ફ્યુઅલ બજેટમાં અચાનક મોટો ઉછાળો. |
| ૧૯ મે | રૂ. ૦.૯૦ પ્રતિ લીટર | ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સતત તેજી. | તેલ કંપનીઓ દ્વારા હપ્તે-હપ્તે બોજ નાખવાની નીતિની શરૂઆત. |
| આગામી દિવસો | વધુ વધારાની આશંકા | જીઓપોલિટિકલ તણાવ અને ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ. | લાંબા ગાળાના ફુગાવામાં વધારો અને સપ્લાય કટોકટીનો ભય. |
નાણાકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ તો માત્ર શરૂઆત છે. જો પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ વાર્તા સફળ નહીં થાય અને અમેરિકા કે ઈરાનમાંથી કોઈ પણ દેશે સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ નવી ઐતિહાસિક સપાટી વટાવી જશે. આવી સ્થિતિમાં ભારતીય તેલ કંપનીઓ ગ્રાહકોને વધુ સમય સુધી રક્ષણ આપી શકશે નહીં અને આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં હજુ પણ મોટો વધારો સહન કરવા માટે સામાન્ય માણસે માનસિક રીતે તૈયાર રહેવું પડશે.
