ઇંધણ કટોકટી પર કેન્દ્રની મોટી જાહેરાત: ‘દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG નો પૂરતો સ્ટોક, જનતા ગભરાટમાં ખરીદી ન કરે’
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વણસી રહેલી લશ્કરી પરિસ્થિતિ અને વૈશ્વિક સ્તરે વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ મહત્વના ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) બંધ થવાના ભય વચ્ચે ભારતીય ઈંધણ બજારમાં ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે. ગયા અઠવાડિયે, લાંબા સમય પછી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં એકસાથે રૂ. ૩ નો મોટો ઉછાળો ઝીંકાયા બાદ સામાન્ય જનતામાં ઇંધણની અછતને લઈને ભારે ગભરાટ (Panic) ફેલાયો હતો. દેશના અનેક ભાગોમાં પેટ્રોલ પંપ પર વાહનોની લાંબી લાઈનો અને ગભરાટમાં થતી ખરીદીના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા.
આ પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી લેતા, મોદી સરકારે સોમવારે સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટતા કરી છે કે દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ કે એલપીજી (LPG) ની કોઈ જ અછત નથી. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે દેશના નાગરિકોને આશ્વસ્ત કર્યા છે કે ભારતમાં ઉર્જા સુરક્ષા સંપૂર્ણપણે મજબૂત છે અને કોઈએ પણ સંગ્રહખોરી કે પેનિક બાયિંગ કરવાની જરૂર નથી.
મંત્રાલયનો સત્તાવાર ખુલાસો: પુરવઠો સંપૂર્ણ સામાન્ય
સરકારના તેલ અને ગેસ ભંડારની વાસ્તવિક વિગતો મીડિયા સમક્ષ રજૂ કરતા પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, “દેશભરમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ, એલપીજી અને કુદરતી ગેસ (Natural Gas) નો પૂરતો બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. ભારતમાં તમામ આવશ્યક ઇંધણનો પુરવઠો સામાન્ય દિવસોની જેમ જ ચાલુ રાખવામાં આવ્યો છે. આથી એલપીજી વિતરકો, છૂટક વેપારીઓ કે ગ્રાહકોએ અછતની અફવાઓથી ગભરાવાની સહેજ પણ જરૂર નથી.”
મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું કે સરકાર તમામ તેલ કંપનીઓ સાથે મળીને ગ્રાહકો સુધી ઇંધણની સમયસર ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ લોજિસ્ટિક્સ પ્રયાસો કરી રહી છે. આ સાથે સરકારે ગ્રાહકોને રસોઈના પરંપરાગત સાધનો ઉપરાંત પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG), ઇન્ડક્શન અને ઇલેક્ટ્રિક કુકટોપ જેવી આધુનિક અને વૈકલ્પિક રસોઈ પદ્ધતિઓ વધુને વધુ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે, જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કટોકટી અને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારની સ્થિતિ:
વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના ભાવમાં લાગેલી આગનું આર્થિક વિશ્લેષણ નીચે મુજબના માળખા દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
૧. $૧૧૨ પ્રતિ બેરલની સપાટી: મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ લંબાવાના કારણે સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૧૨ ની સપાટી પર પહોંચી ગયા છે.
૨. તેલ કંપનીઓનું નાણાકીય દબાણ: ૧૫ મે ના રોજ તેલ કંપનીઓએ કિંમતોમાં ૩ રૂપિયાનો વધારો કર્યો હતો. કંપનીઓનો દાવો છે કે ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાના કારણે રિફાઇનિંગ અને માર્કેટિંગમાં તેમને મોટું નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે.
ભારતીય ઈંધણ ક્ષેત્ર અને વૈશ્વિક પરિબળોનું સમીકરણ (Fuel Security Matrix):
| ઈંધણનો પ્રકાર | વર્તમાન પુરવઠાની સ્થિતિ | સરકારી નીતિ / રણનીતિ | વૈશ્વિક બજારનું મુખ્ય દબાણ |
| પેટ્રોલ અને ડીઝલ | પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ, સપ્લાય યથાવત. | ગભરાટમાં થતી ખરીદી રોકવા પંપ પર કડક મોનિટરિંગ. | હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બ્લોકેજને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચમાં વધારો. |
| એલપીજી (LPG) ગેસ | બફર સ્ટોક મજબૂત, ઘરગથ્થુ ડિલિવરી નિયમિત. | પીએનજી (PNG) અને ઇલેક્ટ્રિક કુકટોપના વપરાશ પર વિશેષ ભાર. | આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એલપીજી સપ્લાય લાઇન પર યુદ્ધની અસર. |
| સીએનજી (CNG) | કિંમતોમાં સામાન્ય વધારા સાથે પુરવઠો સ્થિર. | ગ્રીન એનર્જી કોરિડોરને ચાલુ રાખવા માટે કટોકટી આયોજન. | નેચરલ ગેસના વૈશ્વિક સ્પોટ રેટ્સમાં સતત તેજી. |
ગ્લોબલ એનર્જી નિષ્ણાતો અને આર્થિક વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો મધ્ય પૂર્વનો આ તણાવ આગામી દિવસોમાં શાંત નહીં થાય, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ હજુ વધુ મોંઘું થઈ શકે છે. જો ક્રૂડના ભાવો લાંબા સમય સુધી ઊંચા સ્તરે સ્થિર રહેશે, તો ભારતીય તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર કિંમતો વધારવાનું દબાણ ફરી વધશે અને દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં નવો આંચકો આવી શકે છે. જો કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ભારત સરકાર પાસે આગામી અઠવાડિયો સુધી ચાલે તેટલો અનામત જથ્થો હોવાથી નાગરિકોએ ચિંતામુક્ત રહીને માત્ર જરૂરિયાત પૂરતું જ ઇંધણ ખરીદવું હિતાવહ છે.
