કોંગોમાં ઇબોલાના પ્રકોપ વચ્ચે ભારત સરકાર એલર્ટ: હાઈ-લેવલ મિટિંગમાં લેવાયા મોટા નિર્ણયો, ગભરાવાની જરૂર નથી
દુનિયા હજુ કોરોના મહામારીના આઘાતમાંથી માંડ બહાર આવી છે ત્યાં આફ્રિકાના દેશ ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (DRC) માંથી ફરી એકવાર ઇબોલા વાયરસ ફાટી નીકળવાના ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ આ પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોતાં ઇબોલાને ‘આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાની જાહેર આરોગ્ય કટોકટી’ (PHEIC) જાહેર કરી છે. વૈશ્વિક સ્તરે સર્જાયેલી આ કટોકટી વચ્ચે ભારત સરકાર પણ તાત્કાલિક એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. દેશમાં સુરક્ષા અને સજ્જતાની સમીક્ષા કરવા માટે બુધવારે એક અત્યંત ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજવામાં આવી હતી.
જોકે, કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે દેશના નાગરિકોને સૌથી મોટી રાહત આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, હાલમાં ભારતમાં ઇબોલા વાયરસનો એક પણ કેસ નોંધાયો નથી. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોગચાળો દેશમાં પ્રવેશે તે પહેલાં જ તમામ સ્તરે લોખંડી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને આગોતરી તૈયારીઓ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવની અધ્યક્ષતામાં મળી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક
બુધવારે યોજાયેલી આ મહત્વપૂર્ણ સમીક્ષા બેઠકની અધ્યક્ષતા કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં દેશના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આરોગ્ય સચિવો, તબીબી નિષ્ણાતો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન માધ્યમથી ભાગ લીધો હતો.
બેઠક દરમિયાન આરોગ્ય સચિવે તમામ રાજ્યોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ ઇબોલાના સંભવિત જોખમને પહોંચી વળવા માટે તમામ સ્તરે પોતાની સજ્જતા ચકાસી લે. તેમણે ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ્સ, બંદરો અને સરહદી વિસ્તારોમાં દેખરેખ (surveillance) સખત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત સરકાર કોઈ પણ પ્રકારની ઢીલાશ સહન કરવા માંગતી નથી અને ‘પ્રીવેન્શન ઈઝ બેટર ધેન ક્યોર’ (અટકાયત એ ઉપચાર કરતાં ચઢિયાતી છે) ના સિદ્ધાંત પર કામ કરી રહી છે.
એરપોર્ટથી લઈને લેબોરેટરી સુધી: નવી SOP જાહેર
કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે એક અત્યંત વિગતવાર સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) એટલે કે નિયમાવલી શેર કરી છે. આ SOP માં વાયરસના સંક્રમણને રોકવા માટેના તમામ તબક્કાવાર પગલાંઓનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:
૧. આગમન પૂર્વે અને આગમન પછીનું સ્ક્રીનીંગ (Screening)
આફ્રિકન દેશો, ખાસ કરીને કોંગો અથવા તેની આસપાસના વિસ્તારોમાંથી આવતા તમામ મુસાફરો પર કડક નજર રાખવામાં આવશે. ફ્લાઇટના આગમન પહેલાં જ મુસાફરોના હેલ્થ ડિક્લેરેશન ફોર્મ ચકાસવામાં આવશે. એરપોર્ટ પર ઉતરતાની સાથે જ તેમનું થર્મલ સ્કેનિંગ કરવામાં આવશે જેથી જો કોઈને તાવ હોય તો તેની તુરંત ઓળખ થઈ શકે.
૨. ક્વોરેન્ટાઇન પ્રોટોકોલ (Quarantine)
જો કોઈ મુસાફરમાં ઇબોલાના શંકાસ્પદ લક્ષણો જોવા મળે, તો તેને સામાન્ય વસ્તીથી અલગ કરવા માટે એરપોર્ટની નજીક જ આઇસોલેશન વોર્ડ અને ક્વોરેન્ટાઇન ફેસિલિટી સક્રિય કરવામાં આવી છે. લક્ષણો દેખાયાના ૨૧ દિવસ સુધી (જે ઇબોલાનો ઇન્ક્યુબેશન પિરિયડ છે) દર્દી પર દેખરેખ રાખવામાં આવશે.
૩. કેસ મેનેજમેન્ટ અને રેફરલ મિકેનિઝમ
જો કોઈ કેસ પોઝિટિવ આવે, તો તેને કઈ હોસ્પિટલમાં ખસેડવો, કઈ એમ્બ્યુલન્સનો ઉપયોગ કરવો અને તબીબી સ્ટાફે કઈ પીપીઈ (PPE) કીટ પહેરવી, તેની સંપૂર્ણ ચેઈન તૈયાર કરી લેવામાં આવી છે. હોસ્પિટલોમાં ખાસ ઇબોલા વોર્ડ અનામત રાખવાની સૂચના અપાઈ છે.
૪. લેબોરેટરી પરીક્ષણ (Testing)
ઇબોલાના સેમ્પલના પરીક્ષણ માટે દેશની પ્રીમિયર સંસ્થાઓ જેમ કે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ વિરોલોજી (NIV) ને સજ્જ રાખવામાં આવી છે, જેથી બહુ જ ઓછા સમયમાં સચોટ રિપોર્ટ મળી શકે અને સારવાર શરૂ કરી શકાય.
આંતર-મંત્રાલય સંકલન પર ભાર
આરોગ્ય સચિવ પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવે બેઠકમાં જણાવ્યું હતું કે, આ લડાઈ માત્ર આરોગ્ય મંત્રાલય પૂરતી સીમિત નથી. આ માટે નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય (Civil Aviation), વિદેશ મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલય અને શિપિંગ મંત્રાલય સાથે પણ સતત સંકલન સાધવામાં આવી રહ્યું છે. તમામ સંબંધિત વિભાગોને સંવેદનશીલ (sensitized) કરવામાં આવ્યા છે જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પર કોઈ પણ સ્તરે ચૂક ન થાય.
મંત્રાલયે જણાવ્યું કે સંકલિત દેખરેખ (Integrated Disease Surveillance) અને સમયસર રિપોર્ટિંગ એ આ વાયરસને રોકવા માટેની સૌથી મોટી ચાવી છે. જો કોઈ રાજ્યમાં એક પણ શંકાસ્પદ કેસ દેખાય, તો તેની માહિતી મિનિટોમાં કેન્દ્ર સરકાર સુધી પહોંચવી જોઈએ.
ભારત પાસે છે અગાઉનો સફળ અનુભવ
આ કોઈ પ્રથમ ઘટના નથી જ્યારે ભારતે આવા ભયાનક વાયરસનો સામનો કરવા માટે તૈયારી કરી હોય. સત્તાવાર સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ભારત પાસે આવી સ્વાસ્થ્ય કટોકટીઓને અસરકારક રીતે હેન્ડલ કરવાનો ભૂતકાળનો મોટો અને સફળ અનુભવ છે.
વર્ષ ૨૦૧૪ માં જ્યારે પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશોમાં ઇબોલાનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો પ્રકોપ જોવા મળ્યો હતો, ત્યારે પણ ભારતે આ જ પ્રકારે અત્યંત કડક અને ચુસ્ત સાવચેતીના પગલાં લાગુ કર્યા હતા. તે સમયે પણ ભારતે પોતાના મજબૂત સ્ક્રીનીંગ અને મોનિટરિંગ સિસ્ટમના કારણે વાયરસને દેશની સરહદોની અંદર પ્રવેશવા દીધો ન હતો. આ ઉપરાંત તાજેતરમાં કોરોના મહામારી (COVID-19) દરમિયાન દેશનું હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઘણું મજબૂત થયું છે, જેનો લાભ આ સ્થિતિમાં પણ મળશે. ભારત સરકારની આ સજ્જતા દર્શાવે છે કે દેશ કોઈ પણ ઉભરતી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા સક્ષમ છે.
ઇબોલા વાયરસ શું છે?
સામાન્ય નાગરિકોની જાગૃતિ માટે ઇબોલા વાયરસ વિશે જાણવું જરૂરી છે. ઇબોલા એ એક ગંભીર અને જીવલેણ રોગ છે, જે માણસો અને બિન-માનવ પ્રાઈમેટ્સ (જેમ કે વાંદરા, ચિમ્પાન્ઝી અને ચામાચીડિયા) માં ફેલાય છે.
લક્ષણો: આ રોગના મુખ્ય લક્ષણોમાં અચાનક તાવ આવવો, ભારે નબળાઈ, સ્નાયુઓનો દુખાવો, માથાનો દુખાવો અને ગળામાં સોજો આવવો વગેરે સામેલ છે. ગંભીર પરિસ્થિતિમાં દર્દીને ઉલટી, ડાયેરિયા, કિડની અને લીવર ફેઈલિયર તેમજ શરીરની અંદર અને બહારથી રક્તસ્ત્રાવ (Bleeding) પણ થઈ શકે છે.
કેવી રીતે ફેલાય છે?: ઇબોલા કોરોનાની જેમ હવામાંથી ફેલાતો નથી. તે સંક્રમિત વ્યક્તિના લોહી, લાળ, પરસેવો અથવા અન્ય શારીરિક પ્રવાહી (Body Fluids) ના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી જ ફેલાય છે.
