ઈતિહાસનો સૌથી મોટો ધડાકો! એલોન મસ્ક લાવશે દુનિયાનો સૌથી મોટો IPO, રોકાણકારો માટે મોટી તક
દુનિયાની સૌથી મૂલ્યવાન અને અગ્રણી પ્રાઇવેટ સ્પેસ કંપનીઓમાંથી એક એવી એલોન મસ્કની ‘સ્પેસએક્સ’ (SpaceX) હવે બિઝનેસ જગતમાં એક નવો ઈતિહાસ રચવા જઈ રહી છે. પ્રાપ્ત અહેવાલો અનુસાર, કંપની વિશ્વનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આઈપીઓ (IPO) લાવવાની જોરદાર તૈયારી કરી રહી છે. હાલના સમયમાં સ્પેસએક્સની અંદાજિત માર્કેટ વેલ્યુએશન આશરે ૨ ટ્રિલિયન ડોલર (લાખો કરોડો રૂપિયા) આંકવામાં આવી છે.
પરંતુ, સૌથી વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે આટલી મોટી અને શક્તિશાળી કંપની હોવા છતાં સ્પેસએક્સ હાલમાં ભારે આર્થિક નુકસાન (Loss) નો સામનો કરી રહી છે. કંપનીએ તેની પબ્લિક ફાઇલિંગમાં પહેલીવાર પોતાના નાણાકીય આંકડાઓ જાહેર કર્યા છે, જેણે આખા વિશ્વના રોકાણકારો અને નિષ્ણાતોને વિચારતા કરી દીધા છે.
સાઉદી અરામકોનો રેકોર્ડ તૂટશે: $૭૫ અબજ મેળવવાનો ટાર્ગેટ
સ્પેસએક્સ આ પબ્લિક ઇશ્યૂ (IPO) દ્વારા બજારમાંથી આશરે ૭૫ અબજ ડોલર (અંદાજે ₹૭ લાખ કરોડથી વધુ) નું ભંડોળ એકત્ર કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. જો આ આઈપીઓ અપેક્ષા મુજબ સફળ રહેશે, તો તે વર્ષ ૨૦૧૯ માં આવેલી સાઉદી અરેબિયાની સરકારી તેલ કંપની ‘સાઉદી અરામકો’ (Saudi Aramco) ના રેકોર્ડબ્રેક આઈપીઓ ને પણ પાછળ છોડી દેશે.
મળતી વિગતો મુજબ, આ કંપની અમેરિકાના પ્રખ્યાત શેરબજાર નેસ્ડેક (Nasdaq) પર ‘SPCX’ નામના ટ્રેડિંગ સિમ્બોલ સાથે લિસ્ટ થશે. આ લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ, સ્પેસએક્સ સત્તાવાર રીતે વિશ્વની સૌથી મોટી લિસ્ટેડ કંપનીઓની ક્લબમાં સામેલ થઈ જશે.
આવક આકાશે આંબી પણ નુકસાનમાં પણ ધરખમ વધારો
મનીકંટ્રોલના એક અહેવાલ અનુસાર, સ્પેસએક્સે જે નાણાકીય ડેટા જાહેર કર્યો છે તે ઘણો રસપ્રદ છે. વર્ષ ૨૦૨૫ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (Q1) માં કંપનીને ૪.૨૮ અબજ ડોલર (આશરે ₹૪૦,૬૬૦ કરોડ) નું મોટું નુકસાન થયું છે, જ્યારે આ ગાળા દરમિયાન કંપનીની કુલ આવક ૪.૬૯ અબજ ડોલર (આશરે ₹૪૪, canvas૫૫ કરોડ) રહી હતી. આની સરખામણીએ ગયા વર્ષે સમાન ગાળામાં કંપનીને માત્ર ૫૨૮ મિલિયન ડોલર (આશરે ₹૫,0૧૬ કરોડ) નું જ નુકસાન થયું હતું.
જો આખા વર્ષ ૨૦૨૫ ની વાત કરીએ તો, સ્પેસએક્સની કુલ વાર્ષિક આવક ૧૮.૭ અબજ ડોલર (અંદાજે ₹૧,૭૭,૬૫૦ કરોડ) ના સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી, પરંતુ તેની સામે વર્ષનો કુલ ચોખ્ખો લોસ (નુકસાન) પણ વધીને અંદાજે ૫ અબજ ડોલર (આશરે ₹૪૭,૫૦૦ કરોડ) સુધી પહોંચી ગયો છે.
વોટિંગ પાવરનું ગણિત: કંપની પર એલોન મસ્કનો જ રહેશે સિંગલ કંટ્રોલ
સામાન્ય રીતે કોઈ કંપની પબ્લિક લિમિટેડ બને કે તેનો આઈપીઓ આવે ત્યારે તેના માલિકનો કંટ્રોલ ઓછો થતો હોય છે, પરંતુ એલોન મસ્કના કિસ્સામાં એવું નથી. સ્પેસએક્સની ફાઇલિંગ દર્શાવે છે કે મસ્ક પાસે કંપનીના ક્લાસ-એ (Class A) ના ૧૨.૩% શેર છે, જ્યારે ક્લાસ-બી (Class B) ના કિંગ સાઇઝ ૯૩.૬% શેર છે.
અહીં ખાસ વાત એ છે કે ક્લાસ-બી ના દરેક એક શેર પર મસ્કને ૧0 વોટ (મતાધિકાર) મળે છે. આ ટેકનિકલ માળખાના કારણે કંપનીમાં એલોન મસ્કની કુલ વોટિંગ પાવર (નિર્યાયક શક્તિ) આશરે ૮૫.૧% જેટલી મજબૂત છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય કે આઈપીઓ આવ્યા પછી અને સામાન્ય લોકો ભાગીદાર બન્યા પછી પણ સ્પેસએક્સનું સંપૂર્ણ સુકાન અને નિયંત્રણ એલોન મસ્કના હાથમાં જ સુરક્ષિત રહેશે.
સ્ટારલિંક (Starlink): સ્પેસએક્સની કમાણીનું અસલી એન્જિન
સ્પેસએક્સ ભલે રોકેટ લોન્ચિંગ માટે જાણીતી હોય, પરંતુ તેની કમાણીનો સૌથી મોટો અને મજબૂત સ્ત્રોત તેનો સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ બિઝનેસ ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) છે. વૈશ્વિક સ્તરે સ્ટારલિંકના ગ્રાહકોની સંખ્યા ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક ગતિએ વધી રહી છે:
-
વર્ષ ૨૦૨૩: ૨.૩ મિલિયન (૨૩ લાખ) ગ્રાહકો
-
વર્ષ ૨૦૨૪: ૪.૪ મિલિયન (૪૪ લાખ) ગ્રાહકો
-
વર્ષ ૨૦૨૫: ૮.૯ મિલિયન (૮૯ લાખ) ગ્રાહકો
માત્ર ગયા વર્ષે જ સ્ટારલિંક બિઝનેસમાંથી કંપનીને ૪.૪૨ અબજ ડોલરની માતબર આવક થઈ હતી. સ્પેસએક્સના આખા સામ્રાજ્યને આર્થિક રીતે ટકાવી રાખવામાં અત્યારે સ્ટારલિંક સૌથી મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
સ્ટારશિપ પ્રોજેક્ટ અને AI પાછળ અંધાધૂંધ ખર્ચ: ભવિષ્ય પર મોટો જુગાર
હવે પ્રશ્ન એ થાય કે આટલી બધી આવક હોવા છતાં કંપની ખોટમાં કેમ છે? તેનો જવાબ છે મસ્કનો ફ્યુચરિસ્ટિક વિઝન અને સંશોધન પાછળ થતો અબજો ડોલરનો ખર્ચ. સ્પેસએક્સ હાલમાં નેક્સ્ટ જનરેશન રોકેટ્સ, સેટેલાઇટ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ પાણીની જેમ પૈસા વહાવી રહી છે. માત્ર એઆઈ (AI) સેક્ટરમાં જ કંપનીને વર્ષ ૨૦૨૫ માં ૬.૩૬ અબજ ડોલરનું મોટું નુકસાન થયું છે.
એલોન મસ્કનું સપનું ભવિષ્યમાં અંતરિક્ષની અંદર જ વિશાળ ‘ડેટા સેન્ટર્સ’ બનાવવાનું અને ચંદ્ર તેમજ મંગળ ગ્રહ પર ફેક્ટરીઓ સ્થાપવાનું છે. આ સ્વપ્નને પૂરું કરવા માટે તેમનો ‘સ્ટારશિપ’ (Starship) રોકેટ પ્રોજેક્ટ સૌથી મહત્વપૂર્ણ હથિયાર છે. જો કે, આ પ્રોજેક્ટના અત્યાર સુધીના ઘણા ટેસ્ટિંગ ફેઈલ (નિષ્ફળ) ગયા છે. કંપનીએ પોતે પણ સ્વીકાર્યું છે કે જો સ્ટારશિપ પ્રોજેક્ટમાં વધુ વિલંબ થશે અથવા ટેકનિકલ ખામીઓના કારણે વારંવાર ફેરફારો કરવા પડશે, તો કંપની પર આર્થિક દબાણ હજુ પણ વધી શકે છે. પરંતુ મસ્ક ભવિષ્યની ટેકનોલોજી પર મોટો દાવ લગાવી ચૂક્યા છે.
