H-1B વિઝા ધારકો માટે માત્ર ૬૦ દિવસની ડેડલાઈન! અમેરિકામાં ટેક છટણીના કારણે ભારતીય પરિવારો કેમ મુકાયા સંકટમાં?
ભારતીય એન્જિનિયરો અને સોફ્ટવેર ડેવલપર્સે અમેરિકાની સૌથી મોટી ટેકનોલોજી કંપનીઓના નિર્માણમાં અને તેમને વૈશ્વિક સ્તરે સફળ બનાવવામાં અજોડ યોગદાન આપ્યું છે. તેમણે કોડિંગ લખ્યું, મોટી ટીમોનું નેતૃત્વ કર્યું, ત્યાં પોતાના ઘર ખરીદ્યા, પરિવારો વસાવ્યા અને વિદેશની ધરતી પર એક સ્થિર અને સુરક્ષિત જીવનની શરૂઆત કરી. પરંતુ, આજે હજારો ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ માટે કંપની તરફથી આવતો માત્ર એક સત્તાવાર ઈમેલ તેમનું આખું જીવન અને સપનાઓ બદલી રહ્યો છે.
અમેરિકન આઈટી સેક્ટરમાં આવી રહેલી છટણી (Layoffs) ની નવી લહેર માત્ર લોકોની નોકરીઓ જ નથી છીનવી રહી, પરંતુ તે અમેરિકામાં વસતા ભારતીય વ્યાવસાયિકોના મનમાં એક જૂનો અને ઊંડો ડર ફરીથી જગાડી રહી છે. આ ડર છે નોકરી ગુમાવવાની સાથે-સાથે અમેરિકામાં રહેવાનો કાનૂની અધિકાર પણ ગુમાવવાનો.
સિલિકોન વેલીમાં ખર્ચ કાપની અસરો
હાલમાં સિલિકોન વેલીની દિગ્ગજ કંપનીઓએ ફરી એકવાર કોસ્ટ-કટિંગ (ખર્ચ કાપ) મોડ અપનાવ્યો છે. માર્ક ઝુકરબર્ગની મેટા (Meta) કંપનીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) તરફ આગળ વધવા માટે આશરે ૮,૦૦૦ નોકરીઓ કાપી નાખી છે. ઈ-કોમર્સ જાયન્ટ એમેઝોન (Amazon) પણ સતત પોતાની ટીમોનું કદ ઘટાડી રહી છે. આ સિવાય, પ્રોફેશનલ નેટવર્કિંગ પ્લેટફોર્મ લિંક્ડઇન (LinkedIn) એ પણ એઆઈ અને ઓટોમેશનના કારણે પોતાના માળખામાં ફેરફાર કરીને અસંખ્ય કર્મચારીઓને મુક્ત કર્યા છે.
આ છટણી માત્ર કોઈ કંપનીના સરવૈયા કે એક્સેલ શીટના આંકડા નથી, પરંતુ હજારો ભારતીય પરિવારો માટે અત્યંત વ્યક્તિગત અને ગંભીર કટોકટી છે. અમેરિકામાં નોકરી જવી એ આ વિદેશી કર્મચારીઓ માટે એક રિવર્સ કાઉન્ટડાઉન (ઊંધી ગણતરી) સમાન બની જાય છે.
એચ-૧બી (H-1B) વિઝા ધારકો માટે સમય સામેની રેસ
અમેરિકામાં કામ કરતા મોટાભાગના ભારતીય ટેક પ્રોફેશનલ્સ એચ-૧બી (H-1B) વિઝા પર ત્યાં વસેલા છે. આ વિઝા સીધા જ એમ્પ્લોયર એટલે કે જે-તે કંપની સાથે જોડાયેલા હોય છે. નિયમ મુજબ, એકવાર નોકરી છૂટી ગયા પછી સમય બહુ ઝડપથી ભાગવા લાગે છે. અમેરિકન ઇમિગ્રેશન કાયદા હેઠળ, આવા કર્મચારીઓને નવો એમ્પ્લોયર (કંપની) શોધવા માટે માત્ર ૬૦ દિવસનો ગ્રેસ પિરિયડ મળે છે જે તેમના વિઝાને સ્પોન્સર કરવા તૈયાર હોય. જો તેઓ આ બે મહિનામાં નવી નોકરી શોધવામાં નિષ્ફળ રહે, તો તેમણે કાનૂની રીતે અમેરિકા છોડવું પડે છે.
આ સમયમર્યાદાનું દબાણ આખા પરિવારની સ્થિતિ બદલી નાખે છે. નોકરી ગુમાવવી એ માત્ર પ્રોફેશનલ આંચકો નથી રહેતો, પરંતુ તે ઇમિગ્રેશન કાગળિયાં, ઘરના હોમ લોનના હપ્તા (Mortgage), બાળકોના સ્કૂલ એડમિશન, હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ અને કૌટુંબિક નિર્ણયોની એક કઠિન રેસ બની જાય છે.
ઘણા ભારતીયો વર્ષોથી અમેરિકાના ગ્રીન કાર્ડ (Green Card) ની લાંબી પ્રતીક્ષા યાદીમાં ફસાયેલા છે. કેટલાકના બાળકોનો જન્મ અમેરિકામાં થયો છે અને તેઓ ત્યાંના નાગરિક છે. ઘણા લોકોએ લાંબા ગાળાના આયોજન સાથે ત્યાં મોંઘા ઘરો ખરીદ્યા છે. નોકરી જતાની સાથે જ આ તમામ આયોજનો રાતોરાત અનિશ્ચિતતાના અંધકારમાં ડૂબી જાય છે. અહેવાલો અનુસાર, હાલમાં ઘણા પ્રભાવિત ભારતીયો અમેરિકામાં વધુ સમય રોકાવા માટે કામચલાઉ ધોરણે બી-૨ (B-2 Visitor Visa) ટુરિસ્ટ વિઝામાં કન્વર્ટ કરવાનો વિકલ્પ અપનાવી રહ્યા છે, જેથી તેમને નવી નોકરી શોધવા માટે થોડો વધુ સમય મળી શકે.
શું છે અમેરિકાનો ૬૦ દિવસનો H-1B કાયદો?
યુએસ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસીસ (USCIS) ના નિયમો અનુસાર, જે કર્મચારીઓની એચ-૧બી નોકરી છૂટી જાય છે, તેમને સામાન્ય રીતે ૬૦ દિવસનો ગ્રેસ પિરિયડ અથવા તેમના આઈ-૯૪ (I-94) સ્ટેટસની સમયમર્યાદા પૂરી થાય (બેમાંથી જે વહેલું હોય તે) ત્યાં સુધીનો સમય મળે છે. આ સમય દરમિયાન તેઓ:
૧. નવો વિઝા સ્પોન્સર શોધી શકે છે.
૨. અન્ય કોઈપણ વિઝા કેટેગરીમાં ફેરફાર માટે અરજી કરી શકે છે.
૩. અથવા પોતાના વતન પરત ફરવાની તૈયારી કરી શકે છે.
અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ૬૦ દિવસની ગણતરી કર્મચારીના છેલ્લા કામકાજના દિવસ (Last Working Day) થી શરૂ થાય છે, નહીં કે છેલ્લો પગાર બેંક ખાતામાં જમા થાય ત્યારથી. આ નિયમ અણધારી છટણીના સમયે વિદેશી કુશળ કર્મચારીઓને થોડો રાહતનો સમય આપવા માટે બનાવાયો હતો, પરંતુ વર્તમાન સમયમાં જ્યારે આખી આઇટી ઇન્ડસ્ટ્રીમાં નવી ભરતીઓ ધીમી પડી ગઈ છે, ત્યારે બે મહિનાનો સમય પલક ઝપકાવતા જ પૂરો થઈ જાય છે.
ઇમિગ્રેશન નિયમોમાં વધતી કડકાઈ
વર્તમાન આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે નવો સ્પોન્સર શોધવો બિલકુલ સરળ નથી. ઇન્ટરવ્યુની પ્રક્રિયાઓ લાંબી ચાલે છે અને વિઝા ટ્રાન્સફરના કાગળિયામાં ઘણો સમય જાય છે. આ સંજોગોમાં ઇમિગ્રેશન વકીલો કર્મચારીઓને ફોર્મ I-539 ભરીને કામચલાઉ ધોરણે B-1 અથવા B-2 વિઝિટર વિઝામાં સ્ટેટસ બદલવાની સલાહ આપે છે. કાનૂની રીતે વિઝિટર વિઝા પર રહીને વ્યક્તિ ઇન્ટરવ્યુ આપી શકે છે અને નોકરી શોધી શકે છે, બસ તે સક્રિય રીતે ક્યાંય પગારદાર કર્મચારી તરીકે કામ ન કરતો હોવો જોઈએ.
જો કે, તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે અમેરિકન સત્તાધિકારીઓ હવે આવી અરજીઓની ખૂબ જ કડકાઈથી તપાસ કરી રહ્યા છે. વકીલોના મતે, સ્ટેટસ ચેન્જની અરજીઓ પર વધારાના દસ્તાવેજો (RFE) ની માગણી અને કડક પૂછપરછમાં મોટો વધારો થયો છે. આના કારણે ભારતીય કર્મચારીઓમાં ચિંતા વધી છે કે તેમના બેકઅપ પ્લાન પણ હવે સુરક્ષિત રહ્યા નથી.
સિલિકોન વેલીમાં વ્યાપક છટણીનો ટ્રેન્ડ
ઔદ્યોગિક આંકડાઓ આપતી વેબસાઇટ ‘Layoffs.fyi’ મુજબ, ચાલુ વર્ષ દરમિયાન જ વૈશ્વિક સ્તરે ટેક કંપનીઓમાં ૧,૧૦,૦૦૦ થી વધુ કર્મચારીઓએ નોકરી ગુમાવી છે. આમાંથી એક બહુ મોટો હિસ્સો વિદેશી કર્મચારીઓનો છે, જેમાં ભારતીયોની સંખ્યા સૌથી વધુ છે કારણ કે એચ-૧બી વિઝા પ્રોગ્રામનો સૌથી વધુ લાભ ભારતીય આઈટી વ્યાવસાયિકો જ લેતા આવ્યા છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ના યુએસ સરકારના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, મંજૂર કરાયેલી કુલ એચ-૧બી અરજીઓમાં ભારતીયોનો હિસ્સો એકતરફી અને સૌથી મોટો હતો. આ જ નિર્ભરતા હવે તેમના માટે સૌથી મોટી નબળાઈ સાબિત થઈ રહી છે. આ અનિશ્ચિતતાના કારણે હવે ઘણા ભારતીયો માટે ‘અમેરિકન ડ્રીમ’ ની વ્યાખ્યા બદલાઈ રહી છે. દાયકાઓ સુધી જે અમેરિકા ઉચ્ચ પગાર અને કરિયર ગ્રોથનું પ્રતીક હતું, તે હવે વારંવારની છટણી, રાજકીય નિવેદનો અને એઆઈ ક્રાંતિના કારણે જોખમી લાગવા માંડ્યું છે. તાજેતરના એક સર્વે (Blind Poll) અનુસાર, અમેરિકામાં વસતા આશરે અડધા ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ હવે નોકરી જાય તો ભારત પરત ફરવા અથવા કેનેડા અને યુરોપ જેવા અન્ય વિકલ્પો તરફ સ્થળાંતર કરવા ગંભીરતાથી વિચારી રહ્યા છે.
મેટા (Meta) નું સેવરન્સ પેકેજ
જો કે, આ મુશ્કેલ સમયમાં કંપનીઓ કર્મચારીઓને આર્થિક રીતે ટેકો પણ આપી રહી છે. મેટા દ્વારા છૂટા કરાયેલા કર્મચારીઓને ૧૬ અઠવાડિયાનો મૂળ પગાર અને કંપનીમાં વિતાવેલા પ્રત્યેક વર્ષ દીઠ વધારાના બે અઠવાડિયાના પગાર સાથેનું ‘સેવરન્સ પેકેજ’ આપવામાં આવી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, કંપની કર્મચારી અને તેના પરિવારને ૧Base (૧૮) મહિના સુધી હેલ્થકેર કવરેજની સુવિધા પણ પૂરી પાડી રહી છે, જે આ સંકટના સમયમાં તેમને મોટી તબીબી અને આર્થિક રાહત આપે છે.
