મોંઘવારીનો માર: પેટ્રોલ-ડીઝલ અને દૂધ પછી હવે હોમ લોન-કાર લોન મોંઘી થવાની તૈયારી! મધ્યમ વર્ગના માસિક બજેટ પર નવો આર્થિક બોજ
દેશના સામાન્ય નાગરિકો અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે આગામી દિવસો વધુ પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલ અને દૂધના ભાવોમાં ઝીંકાયેલા તાજેતરના વધારા બાદ હવે સામાન્ય જનતાને વધુ એક મોટો આર્થિક ઝટકો આપવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતી ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં થઈ રહેલા સતત ઘટાડાથી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની ચિંતા ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે. બજારના સુત્રો અને મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આરબીઆઈ રૂપિયાની ગગડતી કિંમતને સ્થિર કરવા માટે પોતાના વ્યાજદરમાં (Repo Rate) વધારો કરવાનું ગંભીરતાથી વિચારી રહી છે. જો આ નિર્ણય લેવાશે, તો હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોન મેળવનારા લોકોની માસિક હોજરી (EMI) માં મોટો વધારો થશે, જેની સીધી અને નકારાત્મક અસર મધ્યમ વર્ગના ઘરખર્ચ પર પડશે.
ડૉલર સામે રૂપિયો ૯૭ ની સપાટીએ પહોંચતા તણાવ
મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવ હળવો ન થવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કાચું તેલ) ના ભાવ સતત આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. પરિણામે, દેશમાં તેલ કંપનીઓ દ્વારા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તાજેતરમાં બે વાર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ આર્થિક દબાણ વચ્ચે અમેરિકી ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયો ગત બુધવારે તેના ઇતિહાસની સૌથી નીચી સપાટી એટલે કે અંદાજે ૯૭ ના સ્તરની નજીક પહોંચી ગયો હતો.
રૂપિયામાં માત્ર એક વર્ષની અંદર ૧૦ થી ૧૨ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેના કારણે આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા સહિત ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે ચિંતા પ્રસરી ગઈ છે. આ આર્થિક કટોકટીના ઉકેલ માટે આરબીઆઈ દ્વારા તાકીદની આંતરિક બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી, જેમાં આગામી નાણાકીય નીતિમાં આકરા પગલાં લેવા અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હોવાના અહેવાલ છે.
આરબીઆઈનું સંભવિત નાણાકીય આયોજન અને તેની સીધી અસરો
| સંભવિત નાણાકીય પગલું (RBI Action) | આર્થિક બજાર પર તેની સીધી અસર | મધ્યમ વર્ગ અને ગ્રાહકો પર પ્રભાવ | અપેક્ષિત લક્ષ્યાંક / અગાઉનો ઇતિહાસ |
| રેપો રેટમાં સંભવિત વધારો | બેંકો માટે રિઝર્વ બેંક પાસેથી લોન લેવી મોંઘી બનશે. | તમામ પ્રકારની લોનની EMI વધશે, નવું ઘર કે કાર ખરીદવી મોંઘી થશે. | હાલનો બેન્ચમાર્ક દર ૫.૨૫% છે, જે આગામી બેઠકમાં વધી શકે છે. |
| NRI ડિપોઝિટ આકર્ષવી | વિદેશી હૂંડિયામણના પ્રવાહમાં તીવ્ર વધારો થશે. | બેંકિંગ સિસ્ટમમાં ડૉલરની કટોકટી હળવી બનશે. | અંદાજે $૫૦ બિલિયન એકત્ર કરવાનો મોટો લક્ષ્યાંક. |
| સોવરિન ડૉલર બોન્ડ | આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારો ભારતમાં મૂડી રોકશે. | રૂપિયાના અવમૂલ્યન (ઘટાડા) પર તાત્કાલિક બ્રેક વાગશે. | વર્ષ ૨૦૧૩ ના ‘ટેપર ટેન્ટ્રમ’ જેવી કટોકટી નિવારણ વ્યૂહરચના. |
૩ થી ૫ જૂનની બેઠક પર દેશભરની નજર
આરબીઆઈની છ સભ્યોની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની મહત્વપૂર્ણ બેઠક આગામી ૩ થી ૫ જૂન દરમિયાન યોજાવા જઈ રહી છે. સેન્ટ્રલ બેંકે આ વર્ષે અત્યાર સુધી પોતાના મુખ્ય બેન્ચમાર્ક વ્યાજ દરને ૫.૨૫ ટકા પર યથાવત રાખ્યો હતો. પરંતુ હવે જે પ્રકારે રૂપિયો નબળો પડી રહ્યો છે અને કેટલીક આર્થિક સંસ્થાઓએ રૂપિયો ૧૦૦ ની સપાટી વટાવી જવાની આગાહી કરી છે, તે જોતાં બહુમતી અર્થશાસ્ત્રીઓ માની રહ્યા છે કે ૫ જૂનના રોજ વ્યાજદરમાં વધારાની જાહેરાત લગભગ નિશ્ચિત છે.
૨૦૧૩ ની કટોકટી જેવી જ ફોર્મ્યુલા પર કામ
વર્તમાન પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે આરબીઆઈ વર્ષ ૨૦૧૩ ના ‘ટેપર ટેન્ટ્રમ’ (Taper Tantrum) સમયની રણનીતિનો આશરો લઈ રહી છે. તે સમયે પણ વિદેશી મૂડી ભારતીય બજારમાંથી બહાર ફેંકાઈ રહી હતી, ત્યારે સરકારે સ્થાનિક બેંકો દ્વારા બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) માટે આકર્ષક ડિપોઝિટ યોજના શરૂ કરી હતી. કેન્દ્રીય બેંકનો અંદાજ છે કે જો આ વખતે પણ NRI સ્કીમ અને સોવરિન બોન્ડ લોન્ચ કરવામાં આવે, તો વૈશ્વિક બજારમાંથી આશરે $૫૦ બિલિયન જેટલું વિદેશી ભંડોળ એકત્ર કરી શકાશે, જે અગાઉની કટોકટીમાં એકત્ર કરાયેલા $૩૦ બિલિયન કરતાં ઘણું વધારે હશે. આ પગલાથી ડૉલરની સરખામણીએ રૂપિયાને ઘસાતો અટકાવી શકાશે.
જો કે આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના આકરા પગલાં દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને રૂપિયાના અસ્તિત્વને બચાવવા માટે અત્યંત જરૂરી છે, પરંતુ ડોમેસ્ટિક માર્કેટમાં તેની સીધી કિંમત મધ્યમ વર્ગના નોકરીયાત લોકોને ચૂકવવી પડશે. લોનના વ્યાજદરો વધવાથી સામાન્ય માનવીના માસિક બજેટ અને બચત પર તેની ઊંડી નકારાત્મક અસર થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
