ખાતર અને ક્રૂડ ઓઇલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો અભૂતપૂર્વ સ્તરે પહોંચતા ભારત સામે કયા મોટા પડકારો છે?
દેશમાં ઇંધણના વધતા ભાવોને કારણે મધ્યમવર્ગીય પરિવારોના બજેટ ખોરવાઈ રહ્યા છે, ત્યારે કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આર્થિક વાસ્તવિકતા અને વૈશ્વિક પડકારોનો ચિતાર આપતું એક અત્યંત મહત્વનું નિવેદન જાહેર કર્યું છે. સોમવારે ૨૫ મે ના રોજ સ્મોલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ડેવલપમેન્ટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SIDBI) ના ૩૭મા સ્થાપના દિવસ નિમિત્તે આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં સંબોધન કરતી વખતે નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, અત્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી (Excise Duty) ઘટાડવી દેશના હિતમાં નથી. જો સરકાર અત્યારે ટેક્સમાં ઘટાડો કરે, તો સરકારી તિજોરીને આશરે ₹૧ લાખ કરોડના મહેસૂલી નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે, જે દેશના વિકાસ કાર્યોને અટકાવી દેશે. આ સાથે જ તેમણે દેશમાં ભય અને નિરાશાનું વાતાવરણ ઊભું કરનારા તત્વોની આકરી ટીકા કરી હતી.
૧૦ દિવસમાં ચોથો આંચકો અને વૈશ્વિક કટોકટી
નાણામંત્રીનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે આજે જ સવારે દેશમાં પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૬૧ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૭૧ નો મોટો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા ૧૦ દિવસમાં આ ચોથો ભાવવધારો છે, જેના કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ અને સામાન્ય જનતા પર બોજ વધ્યો છે. સીતારમણે સ્વીકાર્યું કે આ પડકારો ગંભીર છે, પરંતુ તેમણે ઉમેર્યું કે આ મુશ્કેલીઓ દેશની આંતરિક નીતિઓના કારણે નથી, પરંતુ મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિનું પરિણામ છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની ‘3F’ ફોર્મ્યુલા અને વૈશ્વિક પડકારોનું ગણિત
| નાણામંત્રીની ‘3F’ ફોર્મ્યુલા (Key Focus) | વર્તમાન વૈશ્વિક અને સ્થાનિક સ્થિતિ | ભારત સરકારની વ્યૂહરચના અને રક્ષણાત્મક પગલાં |
| ૧. ઇંધણ (Fuel) | ૧૦ દિવસમાં ૪ વાર ભાવ વધ્યા, હોર્મુઝ સપ્લાય ચેઈન પ્રભાવિત. | એક્સાઇઝ ડ્યુટી સ્થિર રાખીને આર્થિક નુકસાન અટકાવવાનો પ્રયાસ. |
| ૨. ખાતર (Fertilizer) | આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ખાતરના ભાવ અભૂતપૂર્વ સ્તરે. | ખેડૂતો પર બોજ ન પડે તે માટે સબસિડીનું માળખું મજબૂત રાખવું. |
| ૩. ફોરેક્સ (Forex – વિદેશી હૂંડિયામણ) | સોનાના ઊંચા ભાવો અને ડોલરની મજબૂતીથી બાહ્ય મોરચે દબાણ. | આરબીઆઈના સહયોગથી વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારને સુરક્ષિત રાખવો. |
| રાષ્ટ્રીય આત્મવિશ્વાસ | કેટલાક લોકો એવો ભ્રમ ફેલાવે છે કે બધું તૂટી રહ્યું છે. | પીએમ મોદીની અપીલ સાથે નાગરિકોમાં વિશ્વાસ જગાડવો. |
‘ભારત અત્યારે ભય અને નકારાત્મકતા ફેલાવવાનું પોસાય તેમ નથી’
નાણામંત્રી સીતારમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની દેશવાસીઓને આત્મવિશ્વાસ જાળવી રાખવાની અપીલનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, દેશમાં કેટલાક લોકો આ પરિસ્થિતિનો રાજકીય લાભ ખાટવા માટે એવી રીતે રજૂઆત કરી રહ્યા છે જાણે ભારતનું આખું અર્થતંત્ર તૂટી રહ્યું હોય. તેમણે આ નકારાત્મક વલણની ઝાટકણી કાઢતા કહ્યું, “આપણે એ સમજવું પડશે કે ભારત એક મજબૂત અર્થતંત્ર છે. ગમે તેવા બાહ્ય દબાણો છતાં આપણો સ્થાનિક ગ્રોથ રેટ સકારાત્મક છે. આવા સમયે દેશમાં ભય કે અફવાઓ ફેલાવવી આર્થિક સ્થિરતા માટે નુકસાનકારક છે. આપણે શબ્દો અને કાર્યો બંને દ્વારા આપણા નાગરિકો અને રોકાણકારોમાં વિશ્વાસ જગાડવાની જરૂર છે.”
શા માટે ‘થ્રી એફ’ (3F) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીનો સામનો કરવા માટે નાણામંત્રીએ દેશની તમામ નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોને ‘થ્રી એફ’ (Fuel, Fertilizer, Forex) પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા આગ્રહ કર્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે યુદ્ધના કારણે માત્ર ઇંધણ (Fuel) જ નહીં, પરંતુ ખેતી માટેના ખાતર (Fertilizer) ના ભાવો પણ વૈશ્વિક સ્તરે આકાશે પહોંચ્યા છે. આ સિવાય સોનાના સતત વધતા ભાવો અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે આપણા વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડાર એટલે કે ફોરેક્સ (Forex) ને સુરક્ષિત રાખવું એ ભારત સામેનો સૌથી મોટો બાહ્ય પડકાર છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણનું આ સંબોધન સ્પષ્ટ કરે છે કે સરકાર ટૂંકા ગાળાની લોકપ્રિયતા માટે એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડીને દેશના લાંબા ગાળાના આર્થિક માળખાને જોખમમાં મૂકવા માંગતી નથી. વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધની જે સ્થિતિ છે, તેની વચ્ચે ભારત પોતાની સ્થાનિક માંગ અને મજબૂત બેન્કિંગ સિસ્ટમના જોરે ટકી રહ્યું છે. વિપક્ષી આક્ષેપો અને મોંઘવારીના આકરા તબક્કા વચ્ચે ‘3F’ ની આ રણનીતિ આવનારા દિવસોમાં ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક મંદીના ઝટકાઓથી બચાવવા માટે રક્ષણાત્મક ઢાલ સાબિત થશે.
