નવા બિઝનેસમાં ₹29,000 કરોડનું આંધણ! એર ઇન્ડિયા અને ટાટા ડિજિટલના નુકસાન પર આજે ચેરમેન આપશે મોટો રોડમેપ!
ભારતના સૌથી મોટા બિઝનેસ સામ્રાજ્ય ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) ની આજે (26 મે) યોજાનારી બોર્ડ મીટિંગ પર માત્ર ભારતીય કોર્પોરેટ જગતની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશના રોકાણકારોની નજર ટકેલી છે. આ બેઠકને આ વર્ષની સૌથી મોટી અને પ્રભાવશાળી કોર્પોરેટ ઈવેન્ટ માનવામાં આવી રહી છે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મીટિંગમાં ટાટા ગ્રુપના ભવિષ્યને લઈને કેટલાક એવા સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે, જે ગ્રુપની આગામી દિશા નક્કી કરશે.
બોર્ડ મીટિંગના મુખ્ય એજન્ડામાં ટાટા સન્સના નેતૃત્વની સાતત્યતા, ગ્રુપના નવા બિઝનેસ (નવા સાહસો) માં સતત વધી રહેલું કરોડો રૂપિયાનું આર્થિક નુકસાન અને સૌથી મહત્વનો મુદ્દો—ટાટા સન્સનો આઈપીઓ (IPO) લાવીને તેને શેરબજારમાં લિસ્ટ કરવી કે નહીં, તેવા જટિલ પ્રશ્નો સામેલ છે.
એન ચંદ્રશેખરનની ચેરમેન તરીકે પુનઃનિયુક્તિ પર સસ્પેન્સ
આ સમગ્ર બોર્ડ મીટિંગના કેન્દ્રમાં ટાટા સન્સના વર્તમાન ચેરમેન એન ચંદ્રશેખરન (N Chandrasekaran) ની આગામી ટર્મ માટે પુનઃનિયુક્તિનો પ્રસ્તાવ છે. વાસ્તવમાં, આ પ્રસ્તાવ અગાઉ 24 ફેબ્રુઆરીએ યોજાયેલી બોર્ડ મીટિંગમાં જ મંજૂર થવાની અપેક્ષા હતી. પરંતુ ટાટા ટ્રસ્ટ્સ (Tata Trusts) સાથે જોડાયેલા કેટલાક પ્રભાવશાળી ડિરેક્ટર્સ અને ટ્રસ્ટીઓ વચ્ચે આંતરિક મતભેદો સપાટી પર આવ્યા બાદ આ નિર્ણયને મોકૂફ રાખવામાં આવ્યો હતો.
સત્તાવાર બોર્ડ મીટિંગ શરૂ થાય તે પહેલાં એન ચંદ્રશેખરન અને નોએલ ટાટા વચ્ચે વન-ટુ-વન ખાનગી બેઠક યોજાય તેવી શક્યતા છે. ઓક્ટોબર 2024 માં રતન ટાટાના અવસાન બાદ નોએલ ટાટા (Noel Tata) ને ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન બનાવવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ ટાટા સન્સના બોર્ડમાં ડિરેક્ટર પણ છે. ટાટા ગ્રુપના ગવર્નન્સ અને મેનેજમેન્ટ માળખામાં નોએલ ટાટા અત્યારે સૌથી શક્તિશાળી ચહેરો બનીને ઉભર્યા છે.
ચંદ્રશેખરનનો વર્તમાન કાર્યકાળ ફેબ્રુઆરી 2027 સુધીનો છે, તેમ છતાં તેમની ત્રીજી ટર્મ માટે ફેબ્રુઆરીની મીટિંગમાં મંજૂરી ન મળવી તે દર્શાવે છે કે અંદરખાને બધું બરાબર નથી. ચંદ્રશેખરને વર્ષ 2017 માં સાયરસ મિસ્ત્રીના વિવાદાસ્પદ એક્ઝિટ પછી ચેરમેન પદ સંભાળ્યું હતું અને 2022 માં તેમને બીજા પાંચ વર્ષની ટર્મ મળી હતી.
ટાટા સન્સનું લિસ્ટિંગ (IPO): ટાટા ગ્રુપમાં ભારે વિવાદનો વિષય
ટાટા સન્સને શેરબજારમાં લિસ્ટ કરવી કે નહીં, તે મુદ્દો હાલમાં ટાટા ગ્રુપની અંદર સૌથી મોટો ઘર્ષણનો મુદ્દો (Point of Friction) બન્યો છે. આ વિવાદ પાછળ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના કડક નિયમો જવાબદાર છે:
-
RBI ની ડેડલાઇન: સપ્ટેમ્બર 2022 માં આરબીઆઈએ ટાટા સન્સને ‘અપર-લેયર’ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપની (NBFC) તરીકે વર્ગીકૃત કરી હતી. આ નિયમ મુજબ, કંપની માટે સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં શેરબજારમાં લિસ્ટ થવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે.
-
ટાટા સન્સની દલીલ: લિસ્ટિંગથી બચવા માટે ટાટા સન્સે પોતાનું ₹20,000 કરોડથી વધુનું સ્ટેન્ડઅલોન દેવું (કરજ) ચૂકવી દીધું હતું અને આરબીઆઈ સમક્ષ ડી-રજિસ્ટ્રેશન માટે અરજી કરી હતી કે તેઓ હવે અપર-લેયર NBFC ના દાયરામાં આવતા નથી.
-
આરબીઆઈનું નવું વલણ: તાજેતરમાં આરબીઆઈએ ‘લુક-થ્રુ’ (Look-through) સ્પષ્ટતા કરી છે, જેણે ટાટાની મુશ્કેલી વધારી દીધી છે. નવા અભિગમ હેઠળ, આરબીઆઈ એ જોશે કે ટાટા સન્સ તેની લિસ્ટેડ ગ્રુપ કંપનીઓ (જેમ કે ટાટા સ્ટીલ, ટાટા મોટર્સ, ટાટા પાવર અને ટાટા કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સ) દ્વારા પરોક્ષ રીતે પબ્લિક કેપિટલનો ઉપયોગ કરે છે. આ અર્થઘટનને કારણે ટાટા સન્સને અપર-લેયરમાં જ રાખવાની દલીલ મજબૂત બની છે, જે આખરે પબ્લિક લિસ્ટિંગ (IPO) તરફ દોરી શકે છે.
રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ મુદ્દે ટાટા ટ્રસ્ટ્સની અંદર પણ બે ફાડિયા પડી ગયા છે. નોએલ ટાટા ઇચ્છે છે કે ટાટા સન્સ અનલિસ્ટેડ (ખાનગી) જ રહે, જ્યારે અન્ય વરિષ્ઠ ટ્રસ્ટીઓ જેવા કે વેણુ શ્રીનિવાસન અને વિજય સિંહ લિસ્ટિંગની તરફેણમાં હોવાનું મનાય છે.
નવા બિઝનેસમાં ₹29,000 કરોડનું આંધણ: નુકસાન પર ચિંતા
ગવર્નન્સ ઉપરાંત, બોર્ડ મીટિંગમાં ટાટા ગ્રુપના નવા વેન્ચર્સ (નવા વ્યવસાયો) ના કથળતા આર્થિક પ્રદર્શન પર પણ ગંભીર ચર્ચા થશે. ખાસ કરીને એર ઇન્ડિયા (Air India) અને ટાટા ડિજિટલ (Tata Digital) ના કારણે ગ્રુપ પર નાણાકીય દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં ટાટાના આ નવા સાહસોનું કુલ નુકસાન અંદાજે ₹29,000 કરોડ પર પહોંચવાનો અંદાજ છે.
ખાસ કરીને ‘ટાટા ડિજિટલ’, જે સુપર એપ ટાટા ન્યુ (Tata Neu) ઓપરેટ કરે છે અને જેમાં બિગબાસ્કેટ (BigBasket), ટાટા 1mg, ક્રોમા (Croma) અને ટાટા ક્લિક (Tata CLiQ) જેવા પ્લેટફોર્મ્સ સામેલ છે, તેણે ગ્રુપનું સરભરિયું બગાડ્યું છે. ટાટા ડિજિટલે અત્યાર સુધીમાં વિવિધ એક્વિઝિશન અને રોકાણોમાં ₹24,000 કરોડથી વધુ રકમ વાપરી નાખી છે, પરંતુ હજુ સુધી નફાકારકતા (Profitability) ના કોઈ સંકેત દેખાયા નથી. ચેરમેન એન ચંદ્રશેખરન આજે બોર્ડ સમક્ષ આ ડિજિટલ કોમર્સ સ્ટ્રેટેજીનું અપડેટ અને ભવિષ્યનો રોડમેપ રજૂ કરશે.
આ બેઠક ટાટા ગ્રુપ માટે કેમ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે?
ભારતના આ સૌથી મોટા કોર્પોરેટ હાઉસ માટે હવે નેતૃત્વની સ્થિરતા, ઉત્તરાધિકારનું આયોજન (Succession Planning) અને સરકારી નિયમનકારોની કડક તપાસ જેવા પ્રશ્નોથી બચવું અશક્ય બની ગયું છે. આજે મંગળવારે લેવાનારા નિર્ણયો માત્ર ટાટા સન્સની અંદર સત્તાના સંતુલનને જ સ્પષ્ટ નહીં કરે, પરંતુ તે ભારતીય અર્થતંત્ર અને શેરબજાર પર પણ ઊંડી અસર છોડશે. જો ટાટા સન્સના આઈપીઓ અંગે કોઈ પોઝિટિવ સંકેત મળશે, તો તે ભારતીય શેરબજારના ઈતિહાસની સૌથી મોટી લિસ્ટિંગ સાબિત થઈ શકે છે.
