ઉનાળામાં અતિશય ઠંડું પાણી પીવું સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલું યોગ્ય? જાણો શું કહે છે તબીબો અને સંશોધનો
ઉનાળાની ઋતુ શરૂ થતાં જ ઘરોમાં ફ્રિજની બોટલો અને બરફનો વપરાશ ખૂબ વધી જાય છે. કડકડાટ તડકામાંથી ઘરમાં પ્રવેશતાની સાથે જ ગળું સુકાતું હોય ત્યારે બરફ જેવું ઠંડું પાણી અમૃત સમાન લાગે છે. પરંતુ, તબીબી નિષ્ણાતો (Medical Experts) ના મતે, આ ક્ષણિક સંતોષ તમારા શરીરને અંદરથી મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે તમારું શરીર બહારના ઊંચા તાપમાનને કારણે પહેલેથી જ ગરમ હોય, ત્યારે અચાનક ખૂબ ઠંડું પાણી પીવાથી શરીરમાં અસંતુલન સર્જાય છે અને ઘણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
ગરમીમાંથી આવ્યા પછી તરત જ ઠંડું પાણી કેમ ન પીવું જોઈએ?
નેશનલ લાઈબ્રેરી ઓફ મેડિસિન (National Library of Medicine) ના એક અહેવાલ અનુસાર, જ્યારે આપણે અતિશય તડકા કે ગરમીમાંથી આવીએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર પોતાની આંતરિક સિસ્ટમને ઠંડી રાખવાની પ્રક્રિયામાં વ્યસ્ત હોય છે. આ સમયે શરીરનું તાપમાન સામાન્ય કરવા માટે લોહીનું પરિભ્રમણ (Blood Circulation) ખૂબ ઝડપી હોય છે.
આવી સ્થિતિમાં જ્યારે આપણે અચાનક ખૂબ જ ઠંડું પાણી પીએ છીએ, ત્યારે શરીરને ‘ટેમ્પરેચર શૉક’ (તાપમાનનો આંચકો) લાગે છે. અહેવાલ જણાવે છે કે આના કારણે શરીરની રક્તવાહિનીઓ (Blood Vessels) અચાનક સંકોચાઈ જાય છે. રક્તવાહિનીઓ સંકોચાવાને કારણે મગજ તરફ જતા લોહીના પ્રવાહ પર અસર પડે છે, જેના લીધે વ્યક્તિને અચાનક માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા અથવા બેચેની જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
પાચનતંત્ર (Digestive System) પર થતી નકારાત્મક અસર
આપણામાંથી ઘણાને એવું લાગે છે કે ઠંડું પાણી પીવાથી પેટ શાંત થાય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં વાર્તા કંઈક અલગ છે. તબીબો સમજાવે છે કે ઠંડું પાણી માત્ર મોં અને ગળાને જ તાત્કાલિક ઠંડક આપે છે, પરંતુ શરીરના આંતરિક અંગોને ઠંડા થવા માટે ધીમી અને કુદરતી પ્રક્રિયાની જરૂર હોય છે.
જ્યારે અત્યંત ઠંડું પાણી પેટમાં જાય છે, ત્યારે તે પાચનતંત્રની ગતિને અમુક સમય માટે ધીમી પાડી દે છે. મેડિકલ એક્સપર્ટ્સ અને આયુર્વેદના નિષ્ણાતોનું પણ માનવું છે કે ઠંડું પાણી પાચક ઉત્સેચકો (Digestive Enzymes) ની સક્રિયતાને ઘટાડી દે છે. પરિણામે, પેટને ખોરાક પચાવવા માટે સામાન્ય કરતાં વધુ મહેનત કરવી પડે છે. આ જ કારણે ઘણા લોકોને ઉનાળામાં પેટ ફૂલવું (Bloating), અપચો, ગેસ અને પેટમાં ચૂક આવવી જેવી ફરિયાદો સતત રહે છે.
અચાનક થતો માથાનો દુખાવો: ‘બ્રેન ફ્રીઝ’ ની સમસ્યા
ઘણીવાર એવું બને છે કે ખૂબ ઠંડું પાણી કે આઈસ્ક્રીમ ખાધા પછી સેકન્ડોની અંદર જ માથામાં તીવ્ર દુખાવો ઉપડે છે. તબીબી ભાષામાં આને ‘બ્રેન ફ્રીઝ’ (Brain Freeze) કહેવામાં આવે છે. આવું ત્યારે થાય છે જ્યારે ઠંડું પાણી આપણા મોં અને ગળાની અત્યંત સંવેદનશીલ નસોને અચાનક સ્પર્શે છે. આ નસો ઉત્તેજિત થઈને મગજને સંકેતો મોકલે છે, જેના કારણે કપાળ અને કાનની આસપાસની નસોમાં તીવ્ર અસહજતા અનુભવાય છે. જો તમને વારંવાર માઈગ્રેનની સમસ્યા રહેતી હોય, તો ઠંડું પાણી આ દુખાવાને વધુ ટ્રિગર કરી શકે છે.
ગળાની સમસ્યાઓ અને ઈન્ફેક્શનનું જોખમ
પરસેવો આવી રહ્યો હોય તેવા સમયે ફ્રિજનું ચિલ્ડ પાણી પીવાથી ગળાના સ્નાયુઓ પર સીધી અસર થાય છે. ઠંડકને કારણે ગળામાં સોજો આવી શકે છે અથવા લાળ ગ્રંથિઓ પ્રભાવિત થાય છે, જેનાથી ગળામાં બળતરા, ખારાશ, કફ (બલગમ) નું પ્રમાણ વધવું અને સતત ઉધરસ આવવી જેવી તકલીફો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને જે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી છે અથવા જેમને ઠંડી વસ્તુઓની એલર્જી છે, તેમને ટૉન્સિલ કે ગળાનું ઇન્ફેક્શન થવાનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે.
હૃદયના દર્દીઓ માટે કેમ છે જોખમી?
બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે અતિશય ઠંડું પાણી આપણા હૃદયના ધબકારા પર પણ અસર કરી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, અચાનક આંતરિક તાપમાન બદલાવાને કારણે શરીરની મુખ્ય ચેતા, જેને ‘વેગસ નર્વ’ (Vagus Nerve) કહેવાય છે, તે પ્રભાવિત થાય છે. વેગસ નર્વ આપણા શરીરની અનૈચ્છિક ક્રિયાઓ જેમ કે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. અતિશય ઠંડું પાણી આ ચેતાને ઉત્તેજિત કરે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા (Heart Rate) થોડા સમય માટે ધીમા પડી શકે છે, જે હૃદયની બીમારી ધરાવતા લોકો માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
તબીબોની સલાહ: ઉનાળામાં હાઇડ્રેટેડ રહેવાની સાચી રીત
તો પછી ઉનાળાની ગરમીમાં તરસ છિપાવવા માટે શું કરવું જોઈએ? ડૉક્ટર્સ આ માટે ખૂબ જ સરળ અને વ્યવહારુ ટિપ્સ આપે છે:
- થોડીવાર આરામ કરો: તડકામાંથી આવ્યા પછી તરત જ પાણીની બોટલ તરફ દોડવાને બદલે ૫ થી ૧૦ મિનિટ પંખા કે એસી વગરના સામાન્ય વાતાવરણમાં બેસો, જેથી શરીરનું તાપમાન નોર્મલ થઈ શકે.
- માટલાનું પાણી સર્વશ્રેષ્ઠ: ફ્રિજના પાણી કરતાં માટીના ઘડા કે માટલાનું પાણી પીવાની આદત પાડો. માટલાનું પાણી કુદરતી રીતે ઠંડું હોય છે અને તે શરીરના પીએચ (pH) લેવલને જાળવી રાખે છે, જેનાથી કોઈ આડઅસર થતી નથી.
- ધીમે-ધીમે પાણી પીવો: ગમે તેટલી તરસ લાગી હોય, પાણી હંમેશાં શાંતિથી બેસીને ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પીવું જોઈએ.
માત્ર પાણી જ નહીં, આ હેલ્ધી ડ્રિંક્સ પણ અપનાવો
શરીરને અંદરથી ઠંડક આપવા અને ડિહાઇડ્રેશનથી બચવા માટે માત્ર સાદા પાણી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ઉનાળાના પરંપરાગત પીણાં ઉત્તમ વિકલ્પ છે:
| પીણું | ફાયદા |
| લીંબુ પાણી | વિટામિન-સી પૂરૂં પાડે છે અને શરીરમાં ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સનું સંતુલન જાળવે છે. |
| છાશ (તાજી) | પાચનતંત્રને મજબૂત કરે છે અને પેટની ગરમી શાંત કરે છે. |
| નાળિયેર પાણી | કુદરતી મિનરલ્સ અને પોટેશિયમથી ભરપૂર, જે થાક દૂર કરે છે. |
| ઓઆરએસ (ORS) | અતિશય પરસેવાને કારણે શરીરમાંથી ઘટી ગયેલા ક્ષારોની પૂર્તિ કરે છે. |
