હવે ઘરનું સોનું બન્યું સાચું સંકટ સમયનું સાથી: ભારતમાં ગોલ્ડ લોન માર્કેટ ₹૧૧.૯ લાખ કરોડે પહોંચ્યું, જાણો તેજીના કારણો
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોનાને માત્ર એક કિંમતી ધાતુ કે દાગીના તરીકે જ નહીં, પરંતુ મુશ્કેલીના સમયની સૌથી મોટી આર્થિક કવચ તરીકે જોવામાં આવે છે. આજના સમયમાં આ વાત અક્ષરશઃ સાચી સાબિત થઈ રહી છે. તાજેતરમાં સોનાના ભાવોએ જે રીતે તમામ રેકોર્ડ તોડીને નવી ઊંચાઈઓ સર કરી છે, તેની સીધી અને વ્યાપક અસર ભારતના ગોલ્ડ લોન (Gold Loan) માર્કેટ પર જોવા મળી રહી છે. ડેટા એનાલિટિક્સ કંપની ‘એક્સપિરિયન’ (Experian) ના તાજેતરના એક સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં નવી ગોલ્ડ લોન લેનારા ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ૧૧૫% નો અભૂતપૂર્વ અને રેકોર્ડબ્રેક વધારો નોંધાયો છે. સોનાના ઊંચા ભાવો, બેંકો દ્વારા મળતું સરળ ધિરાણ અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના બદલાયેલા સાનુકૂળ નિયમોએ આ માર્કેટને રોકેટ ગતિ આપી છે.
અહેવાલના આંકડા દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના ચોથા ક્વાર્ટરમાં નવી ગોલ્ડ લોનનું પ્રમાણ વધીને ₹૭.૬ લાખ કરોડ થઈ ગયું છે. આ સાથે જ દેશનું કુલ ગોલ્ડ લોન AUM (એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ) ૪૭% ના જંગી ઉછાળા સાથે ₹૧૧.૯ લાખ કરોડની સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. બજારના નાણાકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે વર્ષ ૨૦૨૬ માં ગોલ્ડ લોન સેક્ટર સમગ્ર દેશમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું ‘સુરક્ષિત લોન ક્ષેત્ર’ (Secured Loan Sector) બની ગયું છે. હવે લોકો લાંબી કાગળિયાની પ્રક્રિયા કે બેંકોના ધક્કા ખાવાના બદલે, ઘરમાં રાખેલા સોના પર મિનિટોમાં મળતા ફંડને વધુ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
લોનની સરેરાશ રકમ (Ticket Size) માં મોટો વધારો
સોનાની કિંમતો વધવાને કારણે ગ્રાહકોને પોતાના એ જ દાગીના પર હવે પહેલા કરતાં ઘણી વધારે લોન મળી રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ માં સરેરાશ ગોલ્ડ લોનનું કદ ₹૧ લાખની આસપાસ હતું, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં વધીને ₹૧.૭ લાખ થઈ ગયું છે. જો કે હોમ લોન હજુ પણ ₹૩૩.૫ લાખના સરેરાશ કદ સાથે દેશની સૌથી મોટી લોન શ્રેણી છે, પરંતુ વાર્ષિક વૃદ્ધિ (Growth Rate) ની દ્રષ્ટિએ ગોલ્ડ લોને પર્સનલ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ જેવી અસુરક્ષિત લોનને ઘણી પાછળ છોડી દીધી છે.
ભારતીય ગોલ્ડ લોન માર્કેટમાં આવેલો મોટો બદલાવ (નાણાકીય વર્ષ ૨૫ vs ૨૬)
| માર્કેટ પેરામીટર્સ | નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ (FY25) | નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) |
| નવી ગોલ્ડ લોનમાં વાર્ષિક વૃદ્ધિ | સામાન્ય વૃદ્ધિ | ૧૧૫% નો પ્રચંડ ઉછાળો |
| કુલ ગોલ્ડ લોન બજાર (AUM) | આશરે ₹૮.૧ લાખ કરોડ | ₹૧૧.૯ લાખ કરોડ |
| સરેરાશ લોનનું કદ (પર ફેમિલી) | ₹૧,૦૦,૦૦૦ | ₹૧,૭૦,૦૦૦ |
| NBFCs (ફાયનાન્સ કંપનીઓ) નો હિસ્સો | ૨૮% (ચોથું ક્વાર્ટર) | ૪૦% (ચોથું ક્વાર્ટર) |
| જાહેર ક્ષેત્રની (સરકારી) બેંકોનો હિસ્સો | ઊંચો હિસ્સો | ઘટીને ૩૪% થયો |
ગોલ્ડ લોનની માંગમાં અચાનક આટલી તેજી કેમ આવી?
અગ્રણી ગોલ્ડ રિસર્ચ સંસ્થા ઓગમોન્ટ (Augmont) ના રિસર્ચ હેડ ડૉ. રેનિશા ચૈનાનીના મતે, આ તેજી પાછળ બે મુખ્ય પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:
૧. સોનાના રેકોર્ડબ્રેક ભાવો: સોનાના ભાવો સતત વધતા હોવાથી ગ્રાહકોને ઓછા સોના સામે પણ વધુ નાણાં મળી રહ્યા છે, જેનાથી તેમની નાણાકીય જરૂરિયાતો સરળતાથી પૂરી થાય છે.
૨. અસુરક્ષિત લોન પર RBI ના કડક નિયમો: રિઝર્વ બેંકે તાજેતરમાં પર્સનલ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ જેવી અસુરક્ષિત લોન પરના નિયમો કડક કર્યા છે, જેના કારણે બેંકો અને ગ્રાહકો બંને હવે સુરક્ષિત ગોલ્ડ લોન તરફ વળ્યા છે.
વધુમાં, RBI એ ગ્રાહકોને મોટી રાહત આપતા ₹૨.૫ લાખ સુધીની ગોલ્ડ લોન માટે લોન-ટુ-વેલ્યુ (LTV) મર્યાદા વધારીને ૮૫% સુધી કરી દીધી છે. આનો અર્થ એ કે હવે ગ્રાહકો તેમના સોનાની કુલ બજાર કિંમતના ૮૫% સુધીની રકમ લોન તરીકે મેળવી શકે છે. આ બદલાવને કારણે ખાનગી બેંકો અને NBFCs (નોન-બેંકિંગ ફાયનાન્સિયલ કંપનીઓ) એ ₹૩ લાખથી વધુની મોટી ગોલ્ડ લોન પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, અને લોન ડિફોલ્ટ (પૈસા ન ડૂબવાનો દર) માં પણ મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૭ સુધીમાં બજાર વધુ મોટું થશે
નાણાકીય વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે જો સોનાના ભાવો આ જ રીતે મજબૂત રહેશે, તો ભારતનું સંગઠિત ગોલ્ડ લોન માર્કેટ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ (FY27) સુધીમાં ₹૧૮ લાખ કરોડના આંકડાને સ્પર્શી શકે છે. જો કે, ભવિષ્યમાં વધતા NPA (નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ) અને સેક્ટર માટે આવી શકનારા સંભવિત કડક સરકારી નિયમો આ વૃદ્ધિની ગતિને થોડી ધીમી પાડી શકે છે.
વધતી જતી મોંઘવારી, ઘરના આકસ્મિક ખર્ચાઓ અને બિઝનેસના વિસ્તરણ માટે મધ્યમ વર્ગ અને નાના વેપારીઓ માટે ગોલ્ડ લોન એક આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ રહી છે. ઓછા વ્યાજ દર અને સોનાની સુરક્ષાના કારણે આ સેક્ટર આગામી દિવસોમાં ભારતીય અર્થતંત્રમાં વધુ મજબૂત પકડ જમાવશે તે નક્કી છે.
