ઓનલાઈન ગેમિંગ ઉદ્યોગ પર Retro GST નો મોટો ફટકો: હજારો કરોડની નોટિસથી સ્ટાર્ટઅપ્સ બંધ થવાનું જોખમ
ભારતમાં આજના સમયમાં ‘રેટ્રો જીએસટી’ (Retro GST) શબ્દ દેશના આર્થિક અને કોર્પોરેટ જગતમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ખાસ કરીને દેશની અગ્રણી ઓનલાઈન ગેમિંગ કંપનીઓ અને લોકપ્રિય ગેમિંગ એપ્સ આ મુદ્દે સરકારના નિર્ણયો સામે ખુલ્લેઆમ નારાજગી વ્યક્ત કરી રહી છે. આ સમગ્ર મામલો માત્ર સામાન્ય ટેક્સ વિવાદ નથી, પરંતુ તેની સાથે હજારો કરોડ રૂપિયાની ટેક્સ વસૂલાત જોડાયેલી છે, જે ભારતના સમગ્ર ઓનલાઈન ગેમિંગ ક્ષેત્રનું ભવિષ્ય બદલી શકે છે. સરકાર પાછલા ઘણા વર્ષોના હિસાબો ખોલીને કેટલીક પ્રખ્યાત ગેમિંગ કંપનીઓ પાસેથી કરોડો રૂપિયાની જીએસટી બાકી રકમ (GST Dues) ની માંગ કરી રહી છે. બીજી તરફ, કંપનીઓનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે જૂના અને અસ્પષ્ટ નિયમોના આધારે અચાનક પાછલી તારીખથી આટલો મોટો કર લાદવો તદ્દન અન્યાયી છે. આ વિવાદ વધતા હવે મામલો દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતો સુધી પહોંચી ગયો છે.
આખરે ‘રેટ્રો જીએસટી’ (Retro GST) એટલે શું?
સરળ અને વ્યવહારુ ભાષામાં સમજીએ તો, રેટ્રોગ્રેડ અથવા રેટ્રોએક્ટિવ (Retroactive) જીએસટી એટલે કે ભૂતકાળના સમયગાળા દરમિયાન થયેલા વ્યવસાયો પર વર્તમાન કે નવી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને પાછલી અસરથી ટેક્સ વસૂલવો. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ કંપનીએ વર્ષ ૨૦૧૮ કે ૨૦૧૯ માં તે સમયે ઉપલબ્ધ નિયમો અને કાયદાઓનું સંપૂર્ણ પાલન કરીને ટેક્સ ચૂકવ્યો હોય, પરંતુ સરકાર વર્ષો પછી નવા અર્થઘટન સાથે દાવો કરે કે કંપનીએ તે સમયે વધુ ટેક્સ ચૂકવવો જોઈતો હતો, તો કંપનીએ પાછલા વર્ષોનો એ બાકી ટેક્સ વ્યાજ અને દંડ સાથે ચૂકવવો પડે છે. આ પ્રક્રિયાને પાછલી અસરથી કરવેરો અથવા ‘રેટ્રો ટેક્સેશન’ કહેવામાં આવે છે.
ગેમિંગ કંપનીઓ પર ટેક્સ વસૂલાતનું ગણિત: એક નજરે વિગત
| ટેક્સેશનના માપદંડો | કંપનીઓની જૂની પદ્ધતિ | સરકારની નવી કડક માંગ |
| ટેક્સ કઈ રકમ પર? | માત્ર પોતાની કમાણી (પ્લેટફોર્મ કમિશન ફી) પર | સમગ્ર સ્પર્ધા ખાતા (ટોટલ બેટિંગ કે પુલ મની) પર |
| જીએસટી (GST) નો દર | ૧૮% ના દરે ચુકવણી થતી હતી | ૨૮% ના સર્વોચ્ચ દરે વસૂલાતનો દાવો |
| કેટલા વર્ષ જૂની તપાસ? | ચાલુ નાણાકીય વર્ષના વ્યવહારો | છેલ્લા ૧૦ વર્ષ સુધીના જૂના વ્યવહારો |
| વધારાનો બોજ | નિયમિત ટેક્સ | મૂળ ટેક્સ વત્તા મોટું વ્યાજ અને પેનલ્ટી (દંડ) |
ઓનલાઈન ગેમિંગ કંપનીઓ સામે આ કેસ કેમ ઊભો થયો?
આ સમગ્ર વિવાદની જડ ટેક્સની ગણતરી કરવાની પદ્ધતિમાં રહેલી છે. અત્યાર સુધી, ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મ્સ એવું ગણતા હતા કે તેઓ માત્ર ગ્રાહકોને ગેમ રમવા માટે ટેકનોલોજી પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. તેથી, તેઓ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતી માત્ર પ્લેટફોર્મ ફી કે કમિશન પર ૧૮% જીએસટી ચૂકવતા હતા.
પરંતુ સરકાર અને જીએસટી કાઉન્સિલનો તર્ક તદ્દન અલગ છે. સરકારનો દાવો છે કે ઓનલાઈન ગેમિંગ એપ્સે ફક્ત તેમના કમિશન પર જ નહીં, પરંતુ ગેમ રમવા માટે ગ્રાહકો દ્વારા લગાડવામાં આવતી સમગ્ર સ્પર્ધાત્મક રકમ (Face Value of the Bet) પર જીએસટી ચૂકવવો જોઈતો હતો. આને એક સરળ ઉદાહરણથી સમજીએ: જો કોઈ ગેમિંગ એપ પર ₹૧૦૦ ની કોઈ સ્પર્ધા રમાતી હોય અને કંપની તેમાંથી પોતાનું કમિશન માત્ર ₹૧૦ રાખતી હોય, તો કંપની અત્યાર સુધી માત્ર ₹૧૦ પર ટેક્સ આપતી હતી. જ્યારે સરકારની નવી ગાઇડલાઇન મુજબ, કંપનીએ પોતાની કમાણી પર નહીં પરંતુ સમગ્ર ₹૧૦૦ ની રકમ પર ૨૮% ના સર્વોચ્ચ દરે ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. આ જ અર્થઘટનને કારણે નાની-મોટી ડઝનબંધ ગેમિંગ કંપનીઓને કુલ હજારો કરોડ રૂપિયાની કારણદર્શક નોટિસો (Show Cause Notices) ફટકારવામાં આવી છે.
૧૦ વર્ષ જૂના ટેક્સની માંગ અને ઉદ્યોગ જગતની ચિંતા
સૂત્રો અને અહેવાલો અનુસાર, જીએસટી વિભાગ કેટલીક કંપનીઓ પાસેથી છેલ્લા ૧૦ વર્ષ સુધીના જૂના વ્યવહારોની પુનઃ તપાસ કરી રહ્યું છે. પાછલા અદ્રશ્ય કે અસ્પષ્ટ નિયમોના આધારે આટલી મોટી રકમ, વ્યાજ અને ભારે દંડ સાથે વસૂલવામાં આવી રહી હોવાથી સ્ટાર્ટઅપ જગતમાં ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે. ઓનલાઈન ગેમિંગ ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે ભૂતકાળમાં નિયમો સ્પષ્ટ નહોતા અને આખો ઉદ્યોગ કાયદાકીય મર્યાદામાં રહીને જ કામ કરતો હતો. અચાનક અબજો રૂપિયાનો ટેક્સ માંગવામાં આવશે તો ભારતના મોટાભાગના ઇનોવેટિવ ગેમિંગ સ્ટાર્ટઅપ્સ કાયમ માટે બંધ થઈ જશે, જેનાથી રોકાણકારોનો ભરોસો તૂટશે અને હજારો યુવાનો રોજગારી ગુમાવશે.
સરકાર ટેક્સ ચોરી રોકવા અને મહેસૂલ વધારવા માટે કાયદાકીય જોગવાઈઓનો સહારો લઈ રહી છે, જ્યારે ઉદ્યોગ સાહસિકો વ્યાપારી સાનુકૂળતા (Ease of Doing Business) ની માંગ કરી રહ્યા છે. આ રેટ્રો જીએસટી વિવાદનો યોગ્ય અને તાર્કિક ઉકેલ લાવવો જરૂરી છે, જેથી દેશની તિજોરીને પણ નુકસાન ન થાય અને ઉભરતા ડિજિટલ ગેમિંગ સેક્ટરનો વિકાસ પણ રૂંધાય નહીં.
