બેંકોમાં ગોલ્ડ લોન લેનારાઓની ભારે ભીડ, સોનાના આસમાને પહોંચતા ભાવો વચ્ચે સામાન્ય જનતાને કેવી રીતે મળી રહ્યો છે બમણો ફાયદો?
વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને બદલાતા આર્થિક સમીકરણો વચ્ચે ભારતીય બુલિયન માર્કેટમાં સોના અને ચાંદીના ભાવો સતત નવી સપાટી વટાવી રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં ચાલી રહેલા સૈન્ય અને રાજદ્વારી તણાવે વૈશ્વિક સ્તરે સોનાના બજારને ભારે પ્રભાવિત કર્યું છે. જોકે, આ મોંઘવારી અને વધઘટની વચ્ચે ભારતીય જનતાએ પોતાના નાણાકીય સંકટોને દૂર કરવાનો એક અદ્ભુત અને સ્માર્ટ ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે. લોકો હવે પરંપરાગત અસુરક્ષિત લોન (Unsecured Loans) ને બદલે ગોલ્ડ લોન તરફ ઝડપથી વળી રહ્યા છે અને સોનાનો ઉપયોગ માત્ર એક ઘરેણાં તરીકે નહીં પરંતુ એક મજબૂત નાણાકીય રોકાણ અને સાધન તરીકે કરી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં ગોલ્ડ લોનનો વ્યવસાય ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ ઝડપે આગળ વધી રહ્યો છે.
એક્સપિરિયન રિપોર્ટના ચોંકાવનારા આંકડા
તાજેતરમાં જાહેર થયેલા અગ્રણી ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન કંપની ‘એક્સપિરિયન’ (Experian) ના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના ચોથા ક્વાર્ટરમાં નવી ગોલ્ડ લોન મેળવનારાઓની સંખ્યા અને લોનની રકમમાં અસાધારણ વધારો નોંધાયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નવી ગોલ્ડ લોનનું પ્રમાણ ૧૧૫% ના જંગી ઉછાળા સાથે ₹૭.૬ લાખ કરોડના આંકડા પર પહોંચી ગયું છે. આ સાથે જ, બેંકો અને એનબીએફસી (NBFC) નું કુલ ગોલ્ડ લોન AUM (એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ) ૪૭% વધીને ₹૧૧.૯ લાખ કરોડની ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે વર્તમાન સમયમાં ગોલ્ડ લોન એ સમગ્ર ફાઇનાન્સ સેક્ટરમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું અને સૌથી સુરક્ષિત લોન ક્ષેત્ર (Secured Loan Sector) બની ગયું છે.
ભારતીય લોન માર્કેટમાં આવેલો મોટો બદલાવ
| મુખ્ય માપદંડ (Metrics) | નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ (FY24) | નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) | ટકાવારી વૃદ્ધિ / સરેરાશ કદ |
| નવી ગોલ્ડ લોન વિતરણ | – | ₹૭.૬ લાખ કરોડ | ૧૧૫% નો રેકોર્ડબ્રેક ઉછાળો |
| કુલ ગોલ્ડ લોન AUM | – | ₹૧૧.૯ લાખ કરોડ | ૪૭% ની વાર્ષિક વૃદ્ધિ |
| સરેરાશ ગોલ્ડ લોન કદ | ₹૧.૦ લાખ | ₹૧.૭ લાખ | સરેરાશ ધિરાણમાં ૭૦% નો વધારો |
| સરેરાશ હોમ લોન કદ | – | ₹૩૩.૫ લાખ | દેશની સૌથી મોટી લોન શ્રેણી યથાવત |
ગોલ્ડ લોનની માંગ પાછળના મુખ્ય કારણો અને ફાયદા:
૧. સોનાના વધતા ભાવો અને બમણો ફાયદો (Double Benefit): સોનાના ભાવો સતત રેકોર્ડબ્રેક સ્તરે વધી રહ્યા છે. આનાથી ગ્રાહકોને બમણો ફાયદો મળી રહ્યો છે. પ્રથમ ફાયદો એ છે કે ઘરમાં રાખેલા સોનાની બજાર કિંમત (Asset Value) વધી રહી છે, અને બીજો ફાયદો એ છે કે તેના પર બેંકો તરફથી વધુ લોનની રકમ (Higher LTV) મળી રહી છે. લોન મોંઘી હોવા છતાં, સોનાના મૂલ્યમાં થતી વૃદ્ધિ લોનના વ્યાજદર કરતાં વધુ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
૨. ઓછું કાગળકામ અને ત્વરિત ભંડોળ (Zero Hassle & Quick Fund): પર્સનલ કે બિઝનેસ લોનની સરખામણીએ ગોલ્ડ લોન માટે ખૂબ જ ઓછું કાગળકામ (Minimum Documentation) જરૂરી છે. કોઈ લાંબી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી કે આવકના પુરાવાની ઝંઝટ વગર બેંકો ગણતરીની મિનિટોમાં ગ્રાહકોને લોનની રકમ ચૂકવી દે છે, જે કટોકટીના સમયે આશીર્વાદરૂપ બને છે.
૩. આરબીઆઈ (RBI) ના કડક નિયમોની અસર: તાજેતરમાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ બેંકો માટે અસુરક્ષિત લોન (જેમ કે પર્સનલ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ લોન) પરના નિયમો ખૂબ જ કડક બનાવ્યા છે. આના કારણે પર્સનલ લોન મેળવવી મુશ્કેલ અને મોંઘી બની ગઈ છે. પરિણામે, મધ્યમ વર્ગ અને નાના વ્યાપારીઓ હવે પર્સનલ લોનનો વિકલ્પ છોડીને ગોલ્ડ લોન તરફ આકર્ષાયા છે.
૪. લોનના સરેરાશ કદમાં મોટો વધારો: રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતીયો દ્વારા લેવામાં આવતી ગોલ્ડ લોનનું સરેરાશ કદ પણ ખૂબ ઝડપથી વધી ગયું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ માં લોકો સરેરાશ ₹૧ લાખની ગોલ્ડ લોન લેતા હતા, જે ૨૦૨૬ ના આંકડા મુજબ વધીને સરેરાશ ₹૧.૭ લાખ થઈ ગઈ છે. જોકે, સરેરાશ ₹૩૩.૫ લાખના કદ સાથે હોમ લોન હજુ પણ દેશની સૌથી મોટી લોન શ્રેણી તરીકે અગ્રેસર છે, પરંતુ જ્યારે વાત સૌથી ઝડપી વાર્ષિક વૃદ્ધિની આવે, ત્યારે ગોલ્ડ લોન તમામ ક્ષેત્રોને પાછળ છોડીને પ્રથમ ક્રમે છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ નો આ ટ્રેન્ડ દર્શાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો હવે નાણાકીય બાબતોમાં વધુ પરિપક્વ અને સ્માર્ટ બન્યા છે. સોનાને તિજોરીમાં લોક રાખવાને બદલે મુશ્કેલ સમયમાં તેના પર લોન લઈને આર્થિક પ્રવાહિતા (Liquidity) જાળવી રાખવાનો આ ટ્રેન્ડ આગામી સમયમાં હજુ વધુ વેગ પકડશે તેવા સ્પષ્ટ સંકેતો છે.
