વિનેશ ફોગાટને એશિયન ગેમ્સ ટ્રાયલ્સની મંજૂરી, પણ સુપ્રીમ કોર્ટે કેમ કહ્યું—’સિદ્ધિઓ મોટી છે, પણ દેશ પહેલા આવે છે
ભારતીય કુસ્તી (Wrestling) અને રમતજગતના કોરિડોરમાંથી આ સમયના સૌથી મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. દેશની અગ્રણી અને સ્ટાર ફ્રીસ્ટાઇલ રેસલર વિનેશ ફોગાટને ૩૦ અને ૩૧ મેના રોજ યોજાનારી આગામી એશિયન ગેમ્સની પસંદગી ટ્રાયલ્સમાં (Selection Trials) ભાગ લેવાની પરવાનગી મળી ગઈ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી હાઈકોર્ટના અગાઉના આદેશને હમણાં પૂરતો માન્ય રાખ્યો છે, જેનાથી વિનેશને મેદાન પર ઉતરવાની તક મળશે. જો કે, આ સાથે જ સર્વોચ્ચ અદાલતે રેસલિંગ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (WFI) ની અરજી પર નોટિસ જારી કરીને આ મામલાની આગામી સુનાવણી ૧ જૂન, ૨૦૨૬ પર નિર્ધારિત કરી છે.
આ સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે વિનેશ ફોગાટના વલણ અને કાનૂની વિનંતીઓ પર અનેક આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે, “વિનેશ ફોગાટ કોઈ સામાન્ય ખેલાડી નથી, તેણે દેશ માટે ઘણી ઐતિહાસિક સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે અને દેશને તેના પર ગર્વ છે, પરંતુ જ્યારે રમત અને દેશની વાત આવે ત્યારે હંમેશા દેશ અને તેના નિયમો પહેલા આવે છે.”
હાઈકોર્ટના નિર્ણયને સુપ્રીમમાં પડકારાયો
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે દિલ્હી હાઈકોર્ટે વિનેશ ફોગાટને ૨૦૨૬ એશિયન ગેમ્સની સિલેક્શન ટ્રાયલ્સમાં સીધા ભાગ લેવાની વિશેષ મંજૂરી આપી દીધી હતી. રેસલિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (WFI) એ આ નિર્ણયને ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવીને સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા. શુક્રવારે (૨૯ મે) આ મામલે સુનાવણી કરતા સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશે વિનેશના વકીલને કહ્યું કે, “તમે કોઈ સામાન્ય એથ્લેટ નથી, પરંતુ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોવાના કારણે અમારા મનમાં કેટલાક ગંભીર પ્રશ્નો છે.”
સુનાવણી દરમિયાન વિનેશ ફોગાટના વકીલે ભાવુક અપીલ કરતા કોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે, “અમે માત્ર ટ્રાયલ્સમાં ભાગ લેવાની પરવાનગી માંગી રહ્યા છીએ. એક વર્ષ પહેલા જ માતા બનેલી એક મહિલા ખેલાડી દેશ માટે રમવા ઉત્સુક છે અને કોર્ટ પાસે માત્ર એક ન્યાયી તક માંગી રહી છે.”
અદાલતી સુનાવણીના મુખ્ય મુદ્દા અને તબક્કાવાર ઘટનાક્રમ
| મુખ્ય વિષય (Key Aspect) | વિનેશ ફોગાટનો પક્ષ / ખુલાસો | સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકન (SC Observation) |
| બ્રેક અને મેટરનિટી | ૧૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ થી વિરામ લીધો, ત્યારબાદ માતા બન્યા. | રમતગમત સંગઠનના નિયમો દરેક માટે સમાન હોવા જોઈએ. |
| ડોપિંગ અને વેરઅબાઉટ્સ | કાનૂની કાર્યવાહીમાં વ્યસ્ત હોવાના કારણે ખુલાસો મોડો આપ્યો. | ડોપિંગ ટેસ્ટ આપ્યો નથી અને પોતાનું ઠેકાણું (Whereabouts) જાહેર કર્યું નથી. |
| સિલેક્શન પ્રક્રિયા | મે ૨૦૨૬ માં ટ્રાયલ્સ માટે સક્રિયપણે કોર્ટમાં અરજી કરી. | ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ થી પ્રક્રિયા શરૂ હતી, ૪ મેન્ડેટરી સ્પોર્ટ્સમાં ભાગ લીધો નથી. |
ડોપિંગ ટેસ્ટ અને નિયમોના ભંગ બદલ કોર્ટ નારાજ
વિનેશના વકીલની દલીલો સાંભળ્યા બાદ ન્યાયાધીશે નોંધ્યું કે, વિનેશ ફોગાટે ૧૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ ના રોજ રમતમાંથી બ્રેક લીધો હતો અને તે પછી તે માતા બની હતી. પરંતુ આ ગાળા દરમિયાન તેણે જરૂરી પ્રોટોકોલ મુજબ એન્ટી-ડોપિંગ ટેસ્ટ આપ્યો નહોતો અને નિયમો અનુસાર એજન્સીઓ સમક્ષ પોતાનું વેરઅબાઉટ્સ (પોતે ક્યાં છે તેની સત્તાવાર માહિતી) પણ જાહેર કર્યું નહોતું. જો કે વિનેશે બાદમાં એવો ખુલાસો કર્યો હતો કે તે અન્ય કાનૂની અને પારિવારિક ગૂંચવણોમાં વ્યસ્ત હતી, પરંતુ સર્વોચ્ચ અદાલતે આ ખુલાસાને પૂરતો કે સ્વીકાર્ય માનવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો.
“હાઈકોર્ટનો નિર્ણય વિચિત્ર હતો” — સર્વોચ્ચ અદાલત
સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના વલણની ટીકા કરતા જણાવ્યું કે, એશિયન ગેમ્સ માટેની સત્તાવાર પ્રક્રિયા ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં જ શરૂ થઈ ગઈ હતી. નિયમો મુજબ, મુખ્ય ટ્રાયલ્સ માટે ક્વોલિફાય થવા માટે ખેલાડીએ ઓછામાં ઓછી ચાર રાષ્ટ્રીય કે નિર્ધારિત સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવો અનિવાર્ય હતો, જે વિનેશ પૂર્ણ કરી શકી નથી. તે છેક મે મહિનાના અંતમાં અચાનક કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને વિશેષ મંજૂરી માંગે છે.
ન્યાયાધીશે કડક શબ્દોમાં ઉમેર્યું કે, “આપણે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે ભારતીય રમતગમતની પ્રણાલી આંતરરાષ્ટ્રીય રમત જગતના કાયદાઓ સાથે જોડાયેલી છે. માત્ર એક ખેલાડીની સિદ્ધિઓને જોઈને રમતગમત સંગઠનના પ્રસ્થાપિત નિયમોને બાજુ પર મૂકી દેવાનો હાઈકોર્ટનો આદેશ ખરેખર આશ્ચર્યજનક અને વિચિત્ર હતો. આ નિયમો લાંબા સમયથી અમલમાં છે અને દેશના દરેક નાના-મોટા એથ્લેટને સમાન રીતે લાગુ પડે છે. દેશ પહેલા આવે છે, તેનાથી ઉપર કોઈ નથી.”
કોર્ટે વચગાળાની રાહત આપીને વિનેશને આ સપ્તાહના અંતે થનારી ટ્રાયલ્સમાં રમવાની છૂટ આપી દીધી છે, જેથી ખેલાડી તરીકે તેનું ભવિષ્ય જોખમમાં ન મૂકાય. પરંતુ, ૧ જૂનની અંતિમ સુનાવણીમાં એ નક્કી થશે કે જો વિનેશ ટ્રાયલ્સ જીતી પણ જાય, તો નિયમોના ભંગ બદલ તેને એશિયન ગેમ્સના સત્તાવાર ભારતીય દળમાં સામેલ કરવામાં આવશે કે નહીં. સમગ્ર રમતજગતની નજર હવે સુપ્રીમ કોર્ટના આગામી ફેંસલા પર ટકેલી છે.
