હજારો કરોડની લોન અને મોટું કાવતરું! જાણો કેવી રીતે સરકારી બેંકોને અબજો રૂપિયાનો ચૂનો લગાવાયો
મુંબઈમાં રિલાયન્સ એડીએ ગ્રુપ (Reliance ADA Group) સાથે જોડાયેલા કરોડો રૂપિયાના કથિત બેંક લોન કૌભાંડ મામલે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી CBI (સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન) દ્વારા મોટી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ ચકચારી મામલામાં એજન્સીએ વિશેષ અદાલતમાં પોતાની પ્રથમ ચાર્જશીટ (આરોપનામું) દાખલ કરી દીધી છે. સીબીઆઈની આ ચાર્જશીટમાં ટેલિકોમ ક્ષેત્રની જાણીતી કંપની રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ લિમિટેડ (RCom), તેના કેટલાક ઉચ્ચ હોદ્દેદારો અને દેશની સરકારી બેંકોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સહિત કુલ ૧૬ લોકોને સત્તાવાર રીતે આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. તપાસ એજન્સીનો ગંભીર આરોપ છે કે વિવિધ બેંકો પાસેથી મેળવવામાં આવેલી હજારો કરોડ રૂપિયાની લોનનું વ્યવસ્થિત કાવતરું ઘડીને ખોટી જગ્યાએ ડાયવર્ઝન કરવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે સરકારી બેંકોને અબજો રૂપિયાનું મોટું આર્થિક નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો છે.
રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ સહિત ૧૬ દિગ્ગજો સામે સકંજો
સીબીઆઈ દ્વારા કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવેલી આ વિગતવાર ચાર્જશીટમાં કૌભાંડના આખા માળખાનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે. આ કેસમાં જે ૧૬ લોકોને મુખ્ય આરોપી દર્શાવવામાં આવ્યા છે તેમાં:
-
કોર્પોરેટ સંસ્થા: રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ લિમિટેડ (RCom).
-
કંપનીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ: આરકોમ કંપનીના પાંચ ટોચના મેનેજમેન્ટ અધિકારીઓ.
-
બેંકર્સ: સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), બેંક ઓફ મહારાષ્ટ્ર (Bank of Maharashtra) અને તત્કાલીન સિન્ડિકેટ બેંક (હવે કેનરા બેંક) ના ૧૦ જવાબદાર ઉચ્ચ અધિકારીઓ.
આ તમામ આરોપીઓ પર ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) અને ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ અંતર્ગત ગુનાહિત કાવતરું ઘડવું, બેંક અને જનતા સાથે છેતરપિંડી કરવી, સરકારી નાણાંનો અંગત હિત માટે દુરુપયોગ કરવો અને સત્તાવાર પદનો દુરુપયોગ કરીને ભ્રષ્ટાચાર આચરવા જેવા ગંભીર ગુનાઓ હેઠળ આરોપો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
₹૨,૦૫૦ કરોડના ફંડના દુરુપયોગની ચોંકાવનારી વિગતો
કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, આ આખો મામલો બેંકો દ્વારા જે-તે સમયે કંપનીના વ્યાપારી વિકાસ અને ચોક્કસ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મંજૂર કરવામાં આવેલી લોનની રકમના કથિત ગેરઉપયોગ સાથે જોડાયેલો છે. ચાર્જશીટમાં મુખ્યત્વે ત્રણ મોટી લોન સુવિધાઓને ટાંકવામાં આવી છે:
૧. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI): બેંક દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ૧,૨૦૦ કરોડ રૂપિયાની મોટી ટર્મ લોન.
૨. બેંક ઓફ મહારાષ્ટ્ર: બેંક દ્વારા આપવામાં આવેલી ૫૦૦ કરોડ રૂપિયાની લેટર ઓફ ક્રેડિટ (LC) ફેસિલીટી.
૩. સિન્ડિકેટ બેંક: બેંક દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ૩૫૦ કરોડ રૂપિયાની લેટર ઓફ ક્રેડિટ ફેસિલીટી.
સીબીઆઈનું કહેવું છે કે આશરે ૨,૦૫૦ કરોડ રૂપિયાની આ લોન જે ચોક્કસ વ્યાપારી કામકાજ કે હેતુ બતાવીને લેવામાં આવી હતી, તેમાં વાપરવાને બદલે શેલ કંપનીઓ અથવા અન્ય આંતરિક ખાતાઓ દ્વારા ફંડને બીજી જગ્યાએ ટ્રાન્સફર (ડાયવર્ટ) કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આમાં બેંકના અધિકારીઓની મિલીભગત પણ સામે આવી છે, જેમણે નિયમોને નેવે મૂકીને આ નાણાકીય વ્યવહારો થવા દીધા હતા.
અનિલ અંબાણી અને અન્ય સંકળાયેલા કેસો પર સીબીઆઈની બાજ નજર
અત્રે નોંધનીય છે કે, દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંક એસબીઆઈ (SBI) ની સત્તાવાર ફરિયાદના આધારે જ સીબીઆઈ દ્વારા રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ અને તેના પ્રમોટર અનિલ અંબાણી વિરુદ્ધ વિધિવત ગુનો નોંધીને તપાસના ચક્રો ગતિમાન કરવામાં આવ્યા હતા. બેંકનો આરોપ છે કે આ કંપનીની ખરાબ નિયત અને ડિફોલ્ટના કારણે માત્ર એસબીઆઈ એકલીને જ આશરે ૨,૯૨૯ કરોડ રૂપિયાનું મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે.
શરૂઆતની તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે એસબીઆઈના નેતૃત્વ હેઠળના ૧૧ સરકારી અને ખાનગી બેંકોના એક આખા કન્સોર્ટિયમ (બેંકોના જૂથ) એ રિલાયન્સની આ ટેલિકોમ કંપનીને મોટા પાયે લોન ધિરાણ પૂરું પાડ્યું હતું, જે પાછળથી નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ (NPA) એટલે કે ડૂબેલા ખાતામાં ફેરવાઈ ગયું હતું.
સીબીઆઈએ આ મામલે પોતાનો ઘેરો વધુ મજબૂત કર્યો છે. રિલાયન્સ એડીએ ગ્રુપ (Reliance ADA Group) ની અન્ય પેટાકંપનીઓ અને સહયોગી સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા આવા જ લોન કૌભાંડોના અન્ય ૬ અલગ-અલગ કેસ પણ એજન્સી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જેની અત્યારે સઘન તપાસ ચાલી રહી છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, આ તમામ હાઈ-પ્રોફાઈલ બેંકિંગ કૌભાંડોની તપાસ અને સીબીઆઈની કાર્યવાહી દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટના સીધા નિર્દેશો અને દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં આ મામલે ઘણા મોટા ખુલાસાઓ અને ધરપકડો થવાની સંભાવના નકારી શકાતી નથી. આ પ્રથમ ચાર્જશીટ બાદ હવે કોર્પોરેટ જગત અને બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ભારે ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે.
