આજથી બદલાયા LPG અને PNG ના નિયમો, ડ્યુઅલ કનેક્શન પર પ્રતિબંધ
ભારતમાં સામાન્ય માણસના રસોડા સાથે સીધા જોડાયેલા ઘરેલુ ગેસના નિયમોમાં આજથી એક બહુ મોટો અને ક્રાંતિકારી ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. રાંધણ ગેસ (LPG) અને પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) નો ઉપયોગ કરતા દેશના કરોડો ગ્રાહકો માટે ૧ જૂન, ૨૦૨૬થી એક નવા ડિજિટલ અને વહીવટી યુગની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. કેન્દ્ર સરકારે ઘરેલુ ગેસના દુરુપયોગ અને કાળાબજારને રોકવા માટે “એક પરિવાર, એક કનેક્શન” ના નિયમને અત્યંત કડક બનાવી દીધો છે.
આજથી લાગુ થયેલા આ ચાર મોટા ફેરફારોની સીધી અસર તમારા બજેટ, સિલિન્ડર બુકિંગની પદ્ધતિ અને ડિલિવરી લેવાની રીત પર પડવાની છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે સામાન્ય ગ્રાહક તરીકે તમારે કઈ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે.
શા માટે સરકારે અચાનક નિયમો કડક કરવા પડ્યા?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશના મોટા શહેરો અને કસ્બાઓમાં પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ એટલે કે PNG કનેક્શનનું નેટવર્ક ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાયું છે. સત્તાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, માત્ર માર્ચ મહિના સુધીમાં જ દેશભરમાં રેકોર્ડ ૬,૫૦,૦૦૦ નવા પીએનજી કનેક્શન સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ, આટલા મોટા પાયે વિસ્તરણ થવા છતાં એક વિચિત્ર વિસંગતતા સામે આવી છે. લોકો પોતાના ઘરોમાં પીએનજી કનેક્શન તો નંખાવી લે છે, પણ પરંપરાગત એલપીજી સિલિન્ડર છોડવા તૈયાર નથી. આંકડા દર્શાવે છે કે પીએનજીના જોડાણો વધ્યા હોવા છતાં, તેના વાસ્તવિક વપરાશમાં ૧૮ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે લોકો પીએનજી લાઇન હોવા છતાં બેકઅપ તરીકે અથવા મુખ્ય ઇંધણ તરીકે એલપીજી સિલિન્ડરો મંગાવવાનું અને રિફિલ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. આના કારણે બજારમાં સિલિન્ડરોની કૃત્રિમ અછત ઊભી થાય છે અને કાળાબજારને પ્રોત્સાહન મળે છે. આ જ વિસંગતતાને દૂર કરવા સરકારે કમર કસી છે.
૧. હવે એક જ સરનામે બે કનેક્શન રાખવા પર સખત પ્રતિબંધ
નવા નિયમ મુજબ, હવે કોઈ પણ પરિવાર એક જ રહેણાંક સરનામે અથવા એડ્રેસ પ્રૂફ પર બે અલગ-અલગ ગેસ કનેક્શન (એટલે કે LPG અને PNG બંને) એકસાથે રાખી શકશે નહીં. જે વિસ્તારોમાં પીએનજી પાઇપલાઇન સક્રિય થઈ ગઈ છે અને કાર્યરત છે, ત્યાંના પરિવારોએ પોતાનું એલપીજી સિલિન્ડર કનેક્શન સરેન્ડર કરવું પડશે.
ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ આ માટે ગ્રાહકોનું ડિજિટલ મેપિંગ અને ઓળખ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. જો તમે આપેલા નિર્ધારિત સમયમાં તમારું એલપીજી કનેક્શન જાતે જમા નહીં કરાવો, તો તંત્ર દ્વારા તમારું સિલિન્ડર કનેક્શન આપમેળે રદ અથવા બ્લોક કરી દેવામાં આવશે.
૨. એલપીજી છોડનારા ગ્રાહકોને મળશે ‘ટ્રાન્સફર વાઉચર’
જે ગ્રાહકો સરકારના નિયમનું પાલન કરીને પ્રમાણિકતાથી પીએનજી પર શિફ્ટ થઈ રહ્યા છે અને પોતાનું એલપીજી કનેક્શન છોડી રહ્યા છે, તેમને ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. સરકાર આવા ગ્રાહકોને એક ખાસ ‘ટ્રાન્સફર વાઉચર’ (Transfer Voucher) આપશે.
આ વાઉચરનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે ભવિષ્યમાં જો તમારી બદલી કે ટ્રાન્સફર કોઈ એવા શહેરમાં અથવા વિસ્તારમાં થાય જ્યાં પીએનજી પાઇપલાઇનની સુવિધા ઉપલબ્ધ ન હોય, તો તમે આ વાઉચર બતાવીને કોઈપણ વધારાની સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ ચૂકવ્યા વગર કે કોઈ લાંબી વહીવટી પ્રક્રિયા વગર તમારું એલપીજી કનેક્શન તાત્કાલિક ફરીથી સક્રિય કરાવી શકશો. એટલે કે, તમારો હક સુરક્ષિત રહેશે.
૩. સિલિન્ડર બુકિંગ માટેનો ‘લોક-ઇન પિરિયડ’ વધ્યો
ગેસ સિલિન્ડરની સંગ્રહખોરી અને અછતને રોકવા માટે સરકારે બે સિલિન્ડર બુક કરાવવા વચ્ચેનો ફરજિયાત સમયગાળો (રાહ જોવાનો સમય) લંબાવી દીધો છે:
શહેરી ગ્રાહકો માટે: હવે તમે એક સિલિન્ડર ડિલિવરી મેળવ્યા બાદ ઓછામાં ઓછા ૨૫ દિવસ પૂરા ન થાય ત્યાં સુધી બીજો સિલિન્ડર બુક કે રિફિલ કરાવી શકશો નહીં. અગાઉ આ સમયગાળો ૨૧ દિવસનો હતો.
ગ્રામીણ ગ્રાહકો માટે: ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અંતર અને સપ્લાય ચેઈનને ધ્યાનમાં રાખીને આ ફરજિયાત અંતર વધારીને ૪૫ દિવસનું કરી દેવામાં આવ્યું છે.
આ ફેરફારથી એવા લોકોને મુશ્કેલી પડી શકે છે જેમનો વપરાશ વધારે છે, તેથી હવેથી પરિવારોએ પોતાના ગેસના વપરાશનું આયોજન બહુ સમજી-વિચારીને કરવું પડશે.
૪. ઓટીપી (OTP) વગર ઘરે સિલિન્ડરની ડિલિવરી નહીં મળે
ગેસ એજન્સીઓ કે ડિલિવરી બોય દ્વારા થતા ફેક બુકિંગ, ગેસ ચોરી અને ગ્રાહકો સાથે થતી છેતરપિંડી અટકાવવા માટે સરકારે ડિજિટલ સુરક્ષા કવચ તૈયાર કર્યું છે. હવેથી તમારા ઘરે ગેસ સિલિન્ડરની ડિલિવરી માત્ર કાગળની રસીદ જોઈને નહીં આપવામાં આવે.
નવી સિસ્ટમ મુજબ, જેવું તમે સિલિન્ડર બુક કરાવશો, કે તરત જ તમારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર એક ‘ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ’ (DAC) એટલે કે ઓટીપી (OTP) મોકલવામાં આવશે. જ્યારે ડિલિવરી કરનાર વ્યક્તિ તમારા ઘરે સિલિન્ડર લઈને આવે, ત્યારે તેને આ ઓટીપી આપવો ફરજિયાત રહેશે. સિસ્ટમમાં ઓટીપી વેરિફાય થયા પછી જ ડિલિવરી સક્સેસફુલ ગણાશે. જો મોબાઈલ નંબર અપડેટ નહીં હોય તો મુશ્કેલી પડી શકે છે, તેથી તુરંત જ પોતાનો સાચો નંબર ગેસ એજન્સીમાં નોંધાવી લેવો હિતાવહ છે.
મોંઘવારીનો ડામ: ૫ કિલોનો ‘છોટુ’ સિલિન્ડર ₹૧૧ મોંઘો થયો
નિયમોમાં ફેરફારની સાથે જ ગ્રાહકો પર મોંઘવારીનો બોજ પણ વધ્યો છે. ફુગાવાના કારણે ઘરેલુ ગેસના દરોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ખાસ કરીને મજૂરો, વિદ્યાર્થીઓ અને નાના પરિવારોમાં લોકપ્રિય એવો ૫ કિલોનો ‘છોટુ’ એલપીજી સિલિન્ડર હવે ₹૧૧ મોંઘો થઈ ગયો છે. ગેસ કંપનીઓએ નવા દરો આજથી જ લાગુ કરી દીધા છે, જે સામાન્ય માનવીના માસિક બજેટને થોડું ખોરવી શકે છે.
