ભારતનો ખજાનો થયો માલામાલ! RBI ના ગોલ્ડ રિઝર્વમાં ૧૧ લાખ કરોડનો મોટો ઉછાળો
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના ખજાનામાં રહેલું સોનું અત્યારે આખા દેશના આર્થિક ચર્ચાઓનું કેન્દ્ર બન્યું છે. હાલના અહેવાલો મુજબ, RBI ના ગોલ્ડ રિઝર્વની કિંમત આસમાને પહોંચીને ૧૧ લાખ કરોડ રૂપિયાને સ્પર્શી ગઈ છે. એક વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં આટલો મોટો ઉછાળો એ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી. વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં આવેલી તેજી અને અમેરિકી ડોલરની સામે ભારતીય રૂપિયામાં આવેલી નરમાઈ – આ બે મુખ્ય કારણોએ ભારતની આ સંપત્તિમાં અંદાજે ૬૪% નો જબરદસ્ત વધારો કર્યો છે.
સોનાના મૂલ્યમાં તેજ ગતિએ વધારો
RBI ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, માત્ર બે મહિનાના ગાળામાં જ ગોલ્ડ રિઝર્વમાં ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુનો વધારો જોવા મળ્યો છે. માર્ચ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં જે સોનાની કિંમત આશરે ૯.૪૨ લાખ કરોડ રૂપિયા હતી, તે ૨૨ મે ૨૦૨૬ સુધીમાં વધીને ૧૦.૯૮ લાખ કરોડ રૂપિયા (આશરે ૧૧ લાખ કરોડ) થઈ ગઈ છે.
આ વધારાને સમજવા માટે બે વિભાગોને અલગથી જોવા જરૂરી છે:
-
ઇશ્યુ ડિપાર્ટમેન્ટ: જે ચલણી નોટોને સમર્થન આપે છે, તેનું સોનું ૬૪.૧% વધીને ૩.૮૮ લાખ કરોડ રૂપિયા પર પહોંચ્યું છે.
-
બેંકિંગ ડિપાર્ટમેન્ટ: અહીં રહેલા ગોલ્ડ ડિપોઝિટ્સનું મૂલ્ય ૬૩.૬% વધીને ૭.૦૬ લાખ કરોડ રૂપિયા થયું છે.
માત્ર ૦.૯૪ ટનનો વધારો, પણ કિંમતમાં કરોડોનો ઉછાળો
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે શું RBI એ એટલું બધું સોનું ખરીદ્યું છે? હકીકત એ છે કે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં RBI પાસે કુલ ૮૮૦.૫૨ મેટ્રિક ટન સોનું હતું, જે એક વર્ષ પહેલાં ૮૭૯.૫૮ ટન હતું. એટલે કે, જથ્થામાં માત્ર ૦.૯૪ ટનનો નજીવો વધારો થયો છે. આમ છતાં, કિંમતમાં આટલો મોટો ઉછાળો આવવાનું કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં થયેલી ભવ્ય વૃદ્ધિ છે. સ્પષ્ટ છે કે RBI એ નવી ખરીદી કરવાને બદલે પોતાના અસ્તિત્વમાં રહેલા સોનાની કિંમતમાં વધારાનો મોટો લાભ મેળવ્યો છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનું વધતું વર્ચસ્વ
ભારતની રણનીતિ છેલ્લા બે વર્ષમાં સ્પષ્ટ બદલાઈ છે. હવે વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં માત્ર ડોલર કે અન્ય કરન્સી જ નહીં, પણ સોનાનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. માર્ચ ૨૦૨૪ માં કુલ ફોરેન એસેટ્સમાં સોનાનો હિસ્સો માત્ર ૮.૩% હતો, જે માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં વધીને ૧૭.૨% પર પહોંચી ગયો છે. આ સૂચવે છે કે RBI હવે વધુ સુરક્ષિત અને પરંપરાગત અસ્કયામતો (Assets) પર વિશ્વાસ મૂકી રહી છે.
હવે દેશનું સોનું, દેશની સુરક્ષામાં!
એક નોંધપાત્ર બદલાવ જે છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં જોવા મળ્યો છે તે એ છે કે, RBI એ પોતાનું સોનું વિદેશી તિજોરીઓમાંથી ભારત પાછું લાવવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન જ ૧૬૮.૦૬ મેટ્રિક ટન સોનું ભારત લાવવામાં આવ્યું છે. આ અગાઉના બે વર્ષમાં પણ ૧૦૦ ટનથી વધુ સોનું ભારત લાવવામાં આવ્યું હતું. અત્યારે RBI પાસે રહેલા કુલ ૮૮૦.૫૨ ટન સોનામાંથી ૩૬૭.૭૩ ટન સોનું ભારતમાં જ સુરક્ષિત છે, જ્યારે ૨૦૦.૪૭ ટન સોનું હજુ પણ વિદેશમાં રાખવામાં આવ્યું છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડારની સ્થિતિ
સોનાની સાથે ભારતનો કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પણ મજબૂત બન્યો છે. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં તે ૧૪.૭% વધીને ૬૫.૫૪ લાખ કરોડ રૂપિયા થયો છે. ડોલરના સંદર્ભમાં કહીએ તો, આ આંકડો ૬૯૧.૧૧ અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો, જે ૨૨ મે ૨૦૨૬ સુધીમાં થોડો ઘટીને ૬૮૧.૩૮ અબજ ડોલર નોંધાયો છે. વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારતનો આ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર દેશના અર્થતંત્રને એક મજબૂત ઢાલ પૂરી પાડે છે.
