શું અમેરિકા સાથેનો વ્યાપાર કરાર જોખમમાં છે? ‘જબરન મજદૂરી’ના આરોપમાં ભારત સહિત 60 દેશો પર તપાસનો ગાળિયો!
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી વ્યાપારિક વાટાઘાટો વચ્ચે એક નવા ઘટનાક્રમે વેપારી જગતમાં ચિંતાનું મોજું ફેલાવી દીધું છે. અમેરિકાના ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલી તપાસ રિપોર્ટ મુજબ, ભારત સહિત વિશ્વના આશરે 60 દેશો પર વધારાનો ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘ફોર્સ્ડ લેબર’ (જબરન મજદૂરી) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતા માલસામાન પર રોક લગાવવામાં આ દેશોની કથિત નિષ્ફળતા છે. આ પગલાની સીધી અસર ભારતીય નિકાસકારો અને વિવિધ ઉદ્યોગો પર પડી શકે છે.
અમેરિકાનો નવો પ્રસ્તાવ અને ટેરિફનું ગણિત
રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકાએ ટેરિફના દર નક્કી કરવા માટે એક ચોક્કસ માપદંડ અપનાવ્યો છે. જે દેશો સાથે અમેરિકાનો કોઈ પારસ્પરિક વ્યાપાર કરાર (Reciprocal Trade Agreement) નથી, તેવા દેશોમાંથી આવતી ચીજવસ્તુઓ પર 12.5 ટકા વધારાનો ટેરિફ લાદવાની દરખાસ્ત છે. ભારત હાલમાં આ જ શ્રેણીમાં આવે છે, જે નિકાસકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
બીજી તરફ, જે દેશોએ અમેરિકા સાથે મળીને જબરન મજદૂરીથી બનેલા ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે કરાર કર્યા છે અથવા કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે, તેમના માટે વધારાનો ટેરિફ દર 10 ટકા રાખવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. આ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકા હવે આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ ધોરણોને વેપાર નીતિઓ સાથે જોડી રહ્યું છે.
ભારત-અમેરિકા વ્યાપાર વાર્તા: શું આ સમય યોગ્ય છે?
આ પ્રસ્તાવ એક એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે નવી દિલ્હીમાં ભારત અને અમેરિકાના ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે ત્રણ દિવસીય મહત્વપૂર્ણ વ્યાપાર વાર્તા ચાલી રહી છે. બંને દેશો એક દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર કરાર (BTA) ને આખરી ઓપ આપવા માટે મંથન કરી રહ્યા છે. ભારતની પ્રાથમિકતા ‘સેક્શન 301’ તપાસ સાથે જોડાયેલા વિવાદોમાંથી રાહત મેળવવાની છે.
ભારત ઈચ્છે છે કે તેના ઉત્પાદનોને અન્ય સ્પર્ધક દેશોની તુલનામાં અમેરિકન બજારમાં ટેરિફની બાબતમાં સમાન તક મળે. જો બંને દેશો વચ્ચેની આ વાતચીત સકારાત્મક રહે અને “નિષ્પક્ષ, સંતુલિત અને ન્યાયસંગત” શરતો નક્કી થાય, તો જ વ્યાપાર કરારના માર્ગમાં આવતી અડચણો દૂર થઈ શકે છે. આ બેઠકો પછી અમેરિકન ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ જેમીસન ગ્રીરના ભારત પ્રવાસની પણ સંભાવના છે, જે આ મુદ્દે વધુ સ્પષ્ટતા કરી શકે છે.
સેક્શન 301: અમેરિકાનું શક્તિશાળી હથિયાર
સેક્શન 301 એ અમેરિકાના ‘ટ્રેડ એક્ટ’નું એક ખૂબ જ મહત્વનું અને પ્રભાવશાળી પાસું છે. આ કાયદો USTR ને એવી સત્તા આપે છે કે તે કોઈપણ દેશની વ્યાપાર નીતિઓ, નિયમો કે વ્યવહારની સઘન તપાસ કરી શકે છે. જો તપાસમાં એવું સાબિત થાય કે સામેના દેશની નીતિઓ અમેરિકી વ્યાપાર માટે ભેદભાવપૂર્ણ, અનુચિત કે નુકસાનકારક છે, તો અમેરિકા એકતરફી કાર્યવાહી કરી શકે છે. આ કાર્યવાહીમાં વધારાના ટેરિફ લગાવવા, ચોક્કસ વસ્તુઓની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકવો અથવા વ્યાપારિક પ્રતિબંધો જેવા પગલાં સામેલ છે. ભારત લાંબા સમયથી આ સેક્શનના દાયરામાંથી બહાર આવવા માટે પ્રયત્નશીલ છે.
ભારતીય ઉદ્યોગો પર શું પડશે અસર?
જો આ વધારાનો ટેરિફ વાસ્તવિકતા બને, તો ભારતમાંથી અમેરિકા જતી ઘણી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થઈ જશે. નિકાસકારો માટે આ એક મોટો ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.
-
ટેક્સટાઈલ અને કપડાં ઉદ્યોગ: ભારતનો ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ મોટી સંખ્યામાં અમેરિકા નિકાસ કરે છે. ટેરિફ વધવાથી સ્પર્ધાત્મકતા ઘટશે.
-
એન્જિનિયરિંગ અને કેમિકલ્સ: આ બંને ક્ષેત્રો ભારતીય નિકાસમાં મહત્વનો ફાળો આપે છે. ટેરિફમાં વધારો થવાથી નફાનું માર્જિન ઘટશે અને અમેરિકન બજારમાં ભારતીય માલની માંગ પર અસર પડી શકે છે.
-
નિકાસ આધારિત અન્ય ઉદ્યોગો: અન્ય નાના-મોટા ઉદ્યોગો જે પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતાના આધારે અમેરિકા પર નિર્ભર છે, તેમને ગ્રાહકો ગુમાવવાનો ડર સતાવી રહ્યો છે.
