અમેરિકાનો મોટો નિર્ણય: ભારતીય નિકાસ પર ટેરિફ લાદવાની દરખાસ્ત, જાણો શું છે વિવાદ
અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના વેપાર સંબંધોમાં હાલ એક નવો વળાંક આવ્યો છે. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા ભારત સહિત વિશ્વના 60 દેશો સામે વેપારી પગલાં લેવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘ફોર્સ્ડ લેબર’ (મજૂરો પાસે બળજબરીથી કરાવવામાં આવતું કામ) છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે, આ દેશો એવી ચીજવસ્તુઓની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં અને તેનો અમલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે જે બળજબરીથી કરાવેલા શ્રમ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હોય.
વિવાદનું મૂળ શું છે?
યુએસ ટ્રેડ એક્ટ, 1974 ની કલમ 301 હેઠળ અમેરિકાએ તપાસ કરી હતી. આ તપાસના અંતે USTR એ તારણ કાઢ્યું છે કે ભારત સહિતના 60 દેશોની નીતિઓ અને પદ્ધતિઓ “અતાર્કિક છે અને તે અમેરિકી વાણિજ્યને અવરોધે છે અથવા તેના પર બોજ નાખે છે.”
USTR ના મતે, ભારત સહિત 54 એવી અર્થવ્યવસ્થાઓ છે જેણે બળજબરીથી કરાવેલા શ્રમ દ્વારા બનતી ચીજવસ્તુઓની આયાત પર અસરકારક પ્રતિબંધ મૂક્યો નથી. આ યાદીમાં ભારત ઉપરાંત ઓસ્ટ્રેલિયા, બાંગ્લાદેશ, ચીન, જાપાન, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા, સિંગાપોર, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુએઈ જેવા મોટા દેશો પણ સામેલ છે.
યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ એમ્બેસેડર જેમિસન ગ્રીરે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, “આપણા સૌથી મહત્વના વેપારી ભાગીદારો દ્વારા બળજબરીથી કરાવેલા શ્રમ દ્વારા બનેલી ચીજવસ્તુઓની આયાતને રોકવામાં નિષ્ફળતા અસ્વીકાર્ય છે. આનાથી એવી સ્થિતિ સર્જાય છે કે અમેરિકન કામદારોને વૈશ્વિક સ્તરે અસમાન મેદાનમાં સ્પર્ધા કરવી પડે છે.”
વધારાની ડ્યુટીની દરખાસ્ત
અમેરિકાએ તપાસ બાદ આ દેશોમાંથી આવતી આયાત પર વધારાની ડ્યુટી (ટેરિફ) લાદવાની દરખાસ્ત કરી છે. આ માટેની વિગતો નીચે મુજબ છે:
10% વધારાની ડ્યુટી: જે દેશોએ પહેલેથી જ ફોર્સ્ડ લેબર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અથવા તેવા પ્રતિબંધો અપનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે.
12.5% વધારાની ડ્યુટી: અન્ય તમામ દેશો માટે જેણે હજુ સુધી આવા કોઈ નક્કર પગલાં લીધા નથી.
ટેક્સટાઇલ મિકેનિઝમ: ખાસ કાપડ અને વસ્ત્રોની આયાત માટે અલગ ટેક્સટાઇલ મિકેનિઝમ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યું છે.
નોંધનીય છે કે, આ તપાસ 12 માર્ચના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન USTR એ લગભગ 60 સાક્ષીઓની જુબાની લીધી હતી અને 500 થી વધુ પ્રતિભાવો એકત્ર કર્યા હતા. અમેરિકી એજન્સીનું માનવું છે કે, જ્યાં સુધી બળજબરીથી કરાવેલા શ્રમ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નહીં હોય, ત્યાં સુધી વૈશ્વિક સ્તરે માનવીય શ્રમનું મૂલ્ય ઘટતું રહેશે અને બજારની સ્થિતિ વિકૃત થશે.
ભારત-અમેરિકા સંબંધો પર તેની અસર
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને અમેરિકા દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કાને પૂર્ણ કરવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં બંને દેશોના અધિકારીઓ વચ્ચે અનેક રાઉન્ડની વાટાઘાટો થઈ છે, જેમાં માર્કેટ એક્સેસ, ટેરિફ, ડિજિટલ ટ્રેડ અને કૃષિ જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં છે.
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘રેસીપ્રોકલ ટેરિફ પોલિસી’ (સામે પક્ષે સમાન ટેરિફની નીતિ) ને કારણે છેલ્લા કેટલાક સમયથી વેપારી તણાવ જોવા મળી રહ્યો છે. અગાઉ પણ ભારતને ઊંચા ટેરિફની ધમકી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ વાટાઘાટો ચાલુ રાખવા માટે તે પગલાંને કામચલાઉ ધોરણે રોકવામાં આવ્યા હતા. ભારત હંમેશા એવું કહેતું આવ્યું છે કે તે તેના સ્થાનિક સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ કરીને સંતુલિત અને પરસ્પર ફાયદાકારક વેપાર કરાર ઈચ્છે છે.
આગામી પ્રક્રિયા
USTR એ 6 જુલાઈ સુધી પ્રસ્તાવિત પગલાંઓ પર લેખિત ટિપ્પણીઓ મંગાવી છે અને 7 જુલાઈએ આ મુદ્દે જાહેર સુનાવણી યોજશે. તે પછી જ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે. આ તપાસના તારણોનો અર્થ એ નથી કે તરત જ ટેરિફ લાગુ થઈ જશે, પરંતુ જો અમેરિકી વહીવટીતંત્ર ઈચ્છે તો આ કલમ હેઠળ ડ્યુટી, ક્વોટા અથવા અન્ય વેપારી પ્રતિબંધો લાદી શકાય છે.
આમ જોવા જઈએ તો, ભલે સમયાંતરે નાના-મોટા વેપારી વિવાદો થતા રહે, પરંતુ અમેરિકા હજુ પણ ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર તાજેતરના વર્ષોમાં $120 બિલિયનને વટાવી ગયો છે. બંને સરકારોએ આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતા વારંવાર વ્યક્ત કરી છે. જોકે, આ નવા વિવાદના કારણે હવે ભારતીય નિકાસકારો અને સરકારની મુશ્કેલીમાં વધારો થઈ શકે છે.
