ઓપરેશન સિંદૂર બાદ પહેલીવાર તુર્કીનું મોટું નિવેદન, ભારત સાથે મજબૂત સંબંધોની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી
તાજેતરમાં સિંગાપોરમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં તુર્કિએના વિદેશ મંત્રી હાકાન ફિદાનના નિવેદને ફરી એકવાર રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ચર્ચા જગાવી છે. તેમણે એક તરફ ભારત સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે, તો બીજી તરફ પાકિસ્તાન સાથેના ગાઢ સંબંધોનો બચાવ કરતા કહ્યું છે કે ભારતને આ સંબંધોથી નારાજ થવાની જરૂર નથી. આ નિવેદન તુર્કિએની વિદેશ નીતિની જટિલતા અને તેના સંતુલન સાધવાના પ્રયાસોને ઉજાગર કરે છે.
તુર્કિએનો દ્રષ્ટિકોણ: શું પાકિસ્તાન સાથેની મિત્રતા ભારત વિરોધી છે?
ઈન્ટરનેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (IISS) ના મંચ પરથી બોલતા હાકાન ફિદાને સ્પષ્ટ કર્યું કે તુર્કિએ અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો ઐતિહાસિક છે અને તે કોઈ ત્રીજા દેશના વિરોધમાં નથી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “તુર્કિએ એકમાત્ર એવો દેશ નથી જેના પાકિસ્તાન સાથે સારા સંબંધો છે.” તેમના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં દેશોના વિવિધ દેશો સાથે અલગ-અલગ મુદ્દાઓ પર મતભેદો અને સહમતી હોઈ શકે છે.
ફિદાનનું માનવું છે કે, જે રીતે તુર્કિએ અન્ય દેશો સાથેના મતભેદો હોવા છતાં તેમની સાથે આર્થિક અને રાજદ્વારી સંબંધો જાળવી રાખે છે, તેવી જ રીતે ભારત અને તુર્કિએ પણ એકબીજા સાથેના સંબંધોને અન્ય મુદ્દાઓથી અલગ રાખી શકે છે. તેઓ એક ‘સકારાત્મક એજન્ડા’ પર આગળ વધવાની વાત કરે છે.
ભારત-તુર્કિએ સંબંધોમાં તણાવના કારણો
ભારત અને તુર્કિએ વચ્ચેના સંબંધોમાં તાજેતરના વર્ષોમાં ઘણીવાર તણાવ જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાન તરફ તુર્કિએના પક્ષપાતી વલણને કારણે ભારત નારાજ રહ્યું છે. જ્યારે ભારતે પોતાના આંતરિક સુરક્ષાના પગલાં લીધા હતા, ત્યારે તુર્કિએ દ્વારા કરવામાં આવેલી ટીકાએ બંને દેશો વચ્ચે ખાઈ વધારી દીધી હતી. ભારતે તેને પોતાની આંતરિક બાબતોમાં દખલગીરી તરીકે જોયું અને તેનો કડક વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. આ તણાવ એટલો વધી ગયો હતો કે ભારતે તુર્કિએના કેટલાક રાજદ્વારી કાર્યક્રમોથી અંતર પણ જાળવી રાખ્યું હતું.
‘ભારત સાથે સારા સંબંધોની ઈચ્છા’
આટલા મતભેદો છતાં, હાકાન ફિદાનના નિવેદનમાં ભારત માટે એક નરમ અભિગમ પણ દેખાય છે. તેમણે કહ્યું કે, “અમે ખરેખર ભારત સાથે સારા સંબંધો ઈચ્છીએ છીએ.” આ નિવેદન પાછળના તર્કમાં તેમણે જણાવ્યું કે:
ભારત અને તુર્કિએ વચ્ચે કોઈ સીધી સરહદનો વિવાદ નથી.
બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ખરાબ ઐતિહાસિક ઈતિહાસ નથી.
આર્થિક અને ભૌગોલિક રીતે બંને દેશો માટે એકબીજા સાથે સહયોગ વધારવાની પુષ્કળ તકો છે.
તેમનું કહેવું છે કે ભારત એક મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, અને તુર્કિએ તેની સાથે સંબંધો સુધારવા માટે તૈયાર છે.
તુર્કિએની વિદેશ નીતિની બેધારી ચાલ?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે તુર્કિએ એકસાથે ઘણી નાવ પર સવાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. એક તરફ તે પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધો જાળવી રાખવા માંગે છે, તો બીજી તરફ ઈસ્લામિક દેશોમાં પોતાનું નેતૃત્વ સ્થાપિત કરવા માંગે છે. પાકિસ્તાનને સમર્થન આપીને તુર્કિએ ઈસ્લામિક જગતમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત રાખવા પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ ભારત સાથેના આર્થિક હિતોને કારણે તે ભારતને નારાજ કરવાનું જોખમ લેવા માંગતું નથી.
આ પરિસ્થિતિમાં ભારતનું વલણ પણ સ્પષ્ટ છે. ભારત હંમેશા આતંકવાદ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મુદ્દે કોઈપણ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી. જો તુર્કિએ ભારત સાથે ખરેખર મૈત્રી ઈચ્છતું હોય, તો તેણે પાકિસ્તાન તરફના તેના વલણમાં સંતુલન લાવવું પડશે, જે અત્યારે એક પડકારજનક કાર્ય જણાય છે.
