ભારતીય સેનાની આધુનિક તૈયારી: 20 હજાર કરોડના સ્વદેશી ડ્રોન ખરીદવાની ઐતિહાસિક યોજના
આધુનિક યુદ્ધની બદલાતી પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર રક્ષા ક્ષેત્રે એક મોટું અને નિર્ણાયક પગલું ભરવા જઈ રહી છે. ભારત આગામી સમયમાં 20,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુના સ્વદેશી સૈન્ય ડ્રોન ખરીદવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ સોદો માત્ર આંકડાની દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પરંતુ ભારતીય રક્ષા ઈતિહાસની સૌથી મોટી ડ્રોન ખરીદી તરીકે નોંધાશે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન હેઠળ દેશની સુરક્ષા ક્ષમતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે આ પહેલ કરવામાં આવી છે.
ઐતિહાસિક સોદો અને સમયરેખા
ડ્રોન ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (DFI) ના સૂત્રો દ્વારા મળતી માહિતી મુજબ, આ વિશાળ રકમનો સોદો આવતા 18 થી 24 મહિનાના ગાળામાં પૂર્ણ થવાની ધારણા છે. અગાઉ, સરકારે રક્ષા ક્ષેત્રે 3,000 કરોડ રૂપિયાના ટેક્ટિકલ ડ્રોન માટે ઓર્ડર આપ્યા હતા, જે બાદ આ નવો મોટો સોદો સેનાની ક્ષમતામાં અનેકગણો વધારો કરશે. આ પ્રક્રિયાને ‘ફાસ્ટ-ટ્રેક’ અથવા ‘ઈમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ’ (તાત્કાલિક ખરીદી) પ્રક્રિયા હેઠળ હાથ ધરવામાં આવશે, જેથી સેનાની વર્તમાન જરૂરિયાતોને ઝડપથી પૂરી કરી શકાય.
યુદ્ધનું બદલાતું સ્વરૂપ અને ડ્રોનની ભૂમિકા
તાજેતરના વર્ષોમાં વિશ્વના વિવિધ દેશો વચ્ચે થયેલા સંઘર્ષો – ખાસ કરીને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વના દેશો વચ્ચેના સંઘર્ષો – એ સાબિત કર્યું છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન એક ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થાય છે. યુદ્ધભૂમિ પર ઓછા ખર્ચે મોટી તબાહી મચાવવાની અથવા દુશ્મન પર સચોટ નિશાન સાધવાની ડ્રોનની ક્ષમતાએ વિશ્વના તમામ દેશોને આ ટેકનોલોજી તરફ આકર્ષ્યા છે. ભારતીય સેનાએ પણ હવે ડ્રોન યુદ્ધને પોતાની રણનીતિનું કેન્દ્ર બનાવ્યું છે, જેથી કોઈ પણ પ્રકારના ખતરાનો સામનો ગમે ત્યારે કરી શકાય.
‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ડ્રોન મેન્યુફેક્ચરિંગ
ભારત આજે ડ્રોન ટેકનોલોજીમાં પણ પોતાની સ્વનિર્ભરતા સાબિત કરી રહ્યું છે. હાલમાં દેશમાં 600 થી વધુ કંપનીઓ ડ્રોન અને તેના વિવિધ ભાગો બનાવવાનું કામ કરી રહી છે. આ પૈકી 100 થી વધુ કંપનીઓ સીધી રીતે રક્ષા ક્ષેત્ર માટે કામ કરી રહી છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં કંપનીઓનું હોવું એ વાતનો પુરાવો છે કે ભારતમાં ડ્રોન ઉત્પાદન ક્ષેત્રે એક ક્રાંતિ આવી રહી છે.
સરકારની iDEX (Innovations for Defence Excellence) જેવી યોજનાઓ આ દિશામાં ખૂબ મહત્વની સાબિત થઈ છે. આ યોજનાઓ દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ખાનગી કંપનીઓને માત્ર આર્થિક મદદ જ નથી મળતી, પરંતુ ટેકનિકલ માર્ગદર્શન પણ મળે છે. આનાથી ભારતીય રક્ષા ક્ષેત્રે માત્ર મોટા ઉદ્યોગપતિઓ જ નહીં, પણ યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ પણ મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
ડ્રોન: આધુનિક સેનાનું ‘ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર’
ડ્રોનને આધુનિક સેનાનું ‘ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર’ માનવામાં આવે છે. તેના ફાયદા અને ઉપયોગીતા અનંત છે:
નિરીક્ષણ: સરહદ પર અને દુશ્મનના વિસ્તારમાં ચોવીસ કલાક નજર રાખવા માટે.
સચોટ હુમલા: દુશ્મનના ઠેકાણાઓને ઓળખીને ચોકસાઈપૂર્વક નિશાન સાધવા માટે.
લોજિસ્ટિક્સ: પહાડી કે દુર્ગમ વિસ્તારોમાં સૈનિકો સુધી જરૂરી સામાન કે દવાઓ પહોંચાડવા માટે.
લોઈટરિંગ મ્યુનિશન: એક એવું હથિયાર જે હવામાં લાંબા સમય સુધી રહી શકે અને યોગ્ય સમયે દુશ્મન પર પ્રહાર કરી શકે.
આ તમામ ક્ષમતાઓને કારણે ડ્રોન હવે સૈનિકોના જોખમને ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. માનવરહિત આ મશીનો સેનાની આંખ અને કાન બનીને કામ કરે છે, જેનાથી દુશ્મન દેશો સામે ભારતની રણનીતિ વધુ આક્રમક અને સુરક્ષિત બની છે.
ભવિષ્યની રાહ: એક મજબૂત ભારત
આ 20,000 કરોડનો સોદો માત્ર હથિયારોની ખરીદી નથી, પરંતુ તે ભારતના રક્ષા ઈન્ડસ્ટ્રીમાં આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક છે. જ્યારે ભારત વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડીને પોતાના દેશમાં બનેલા ડ્રોનનો ઉપયોગ કરશે, ત્યારે તેની આર્થિક અને સૈન્ય અસરો દીર્ઘકાલીન હશે. આ પ્રોજેક્ટથી માત્ર સેના જ નહીં, પરંતુ લાખો યુવાનોને રોજગાર અને સંશોધનના નવા અવસરો પણ મળશે.
આગામી બે વર્ષમાં જ્યારે આ ડ્રોન ભારતીય સેનાના કાફલામાં સામેલ થશે, ત્યારે ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વિશ્વના શ્રેષ્ઠ દેશોની હરોળમાં આવી જશે. રક્ષા ક્ષેત્રમાં ભારતનું આ પગલું માત્ર દેશના દુશ્મનો માટે જ ચેતવણી નથી, પણ પોતાની ક્ષમતા પર વિશ્વાસ રાખતા એક મજબૂત અને વિકસિત ભારતનું પ્રતિબિંબ છે.
