ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુ વચ્ચે ‘ક્રેઝી’ ફોન કોલ: શું મિત્રતામાં તિરાડ પડી છે?
વૈશ્વિક રાજકારણના મંચ પર બે મિત્રો વચ્ચેના મતભેદો હંમેશા ચર્ચાનો વિષય બનતા હોય છે, પરંતુ જ્યારે આ મિત્રો અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ હોય, ત્યારે તે આખા વિશ્વની નજર પોતાની તરફ ખેંચે છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા અહેવાલો મુજબ, લેબનનમાં ઈઝરાયેલ દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહીને લઈને ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુ વચ્ચે ફોન પર ઉગ્ર ચર્ચા થઈ હતી, જેમાં ટ્રમ્પે નેતન્યાહુને ‘ક્રેઝી’ (પાગલ) કહ્યા હોવાનું બહાર આવ્યું છે.
શા માટે આ ફોન કોલ ચર્ચામાં છે?
ઈઝરાયેલ દ્વારા લેબનનમાં કરવામાં આવતા હુમલાઓએ અમેરિકાની ઈરાન સાથેની કૂટનીતિને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધી છે. અમેરિકા ઈરાન સાથેના એક લાંબા અને અપ્રિય યુદ્ધમાંથી બહાર નીકળવા માંગે છે, પરંતુ લેબનન અને ગાઝામાં ઈઝરાયેલના વધતા પગલાંઓને કારણે ઈરાને અમેરિકા સાથેની તમામ વાતચીત તોડવાની ધમકી આપી છે. ટ્રમ્પ આ પરિસ્થિતિને લઈને ખૂબ જ પરેશાન છે, કારણ કે તેમના માટે ઈરાન સાથેનું યુદ્ધવિરામ અને પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નિયંત્રણ લાવવું અત્યારે સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુનું ‘કડવું સત્ય’
જ્યારે એક પત્રકારે ટ્રમ્પને આ ફોન કોલ વિશે પૂછ્યું, ત્યારે તેમણે તેને નકારવાને બદલે સ્વીકાર્યું. પોડકાસ્ટ દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું, “મેં તેમને ક્રેઝી કહ્યા હતા. હું ગુસ્સામાં નહોતો, પણ હું લેબનન સાથેની તેમની સતત લડાઈને લઈને ખૂબ જ ચિંતિત હતો.” ટ્રમ્પે ઉમેર્યું કે તેઓ નેતન્યાહુ (બીબી) ને ખૂબ પસંદ કરે છે અને તેમની સાથે કામ કરવાનું તેમને ગમે છે, પરંતુ રાજદ્વારી સ્તરે જ્યારે રાષ્ટ્રીય હિતો ટકરાય, ત્યારે આવા મતભેદો અનિવાર્ય બની જાય છે.
બીજી તરફ, નેતન્યાહુએ આ વાતને હળવાશથી લેતા કહ્યું કે, “પરિવારોમાં પણ ક્યારેક મતભેદ થાય છે, અમે મિત્રો છીએ અને સાંજ સુધીમાં બધું સામાન્ય થઈ જાય છે.” જોકે, નિષ્ણાતો આ વાત સાથે સહમત નથી.
અમેરિકાની વ્યૂહરચના અને ઈઝરાયેલનો પોતાનો માર્ગ
બ્રેટ બ્રુએન જેવા નિષ્ણાતો માને છે કે નેતન્યાહુનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે તેઓ હંમેશા અમેરિકાના સૂચનોને અવગણીને પોતાનો અલગ રસ્તો અપનાવે છે. ટ્રમ્પ હવે તે પાઠ શીખી રહ્યા છે જે તેમના પહેલાના રાષ્ટ્રપતિઓ પણ શીખી ચૂક્યા છે. ઈરાન પર 100 દિવસ પહેલા થયેલા હુમલા પછી પણ, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે સૈન્ય અને રાજકીય લક્ષ્યોને લઈને કોઈ ચોક્કસ તાલમેલ જોવા મળતો નથી. ઈઝરાયેલ ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહને ખતમ કરવા માગે છે, જ્યારે અમેરિકા ઈરાન સાથે વાતચીત કરીને પરમાણુ હથિયારો અટકાવવા માગે છે.
અમેરિકન જનતા અને બદલાતું વાતાવરણ
આ તણાવ પાછળ રાજકીય કારણો પણ છે. અમેરિકાની જનતામાં ઈઝરાયેલ પ્રત્યેનો દ્રષ્ટિકોણ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. પ્યુ રિસર્ચના પોલ મુજબ, 2023 કરતા અત્યારે 60% અમેરિકનો ઈઝરાયેલને નકારાત્મક રીતે જુએ છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે નેતન્યાહુની હઠને કારણે ટ્રમ્પ અત્યારે મુશ્કેલીમાં છે. જો કન્ટ જેવા અધિકારીઓના રાજીનામા અને તેમના દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્ષેપો પર ધ્યાન આપીએ તો સમજાય છે કે અમેરિકામાં પણ એવો વર્ગ છે જે માને છે કે ઈઝરાયેલના પ્રભાવમાં આવીને અમેરિકા બિનજરૂરી યુદ્ધમાં ફસાયું છે.
શું આ માત્ર એક રાજકીય રમત છે?
ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ હવે જાણીજોઈને નેતન્યાહુ સાથે અંતર જાળવી રહ્યા છે. અમેરિકામાં ચૂંટણીના માહોલ કે આંતરિક દબાણને જોતા, ટ્રમ્પ માટે હવે નેતન્યાહુની નીતિઓ સાથે સંપૂર્ણપણે સહમત થવું જોખમી બની ગયું છે. લેબનન અને ગાઝામાં ઈઝરાયેલના પગલાંઓ ટ્રમ્પ અને રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે પણ મુશ્કેલી ઉભી કરી રહ્યા છે. એટલે કે, ‘દૂરી’ બતાવવી હવે તેમની રાજકીય મજબૂરી છે.
શું સંબંધો કાયમ માટે બદલાઈ ગયા છે?
નેતન્યાહુનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે તેમણે ક્લિન્ટન, ઓબામા અને બાઈડેન જેવા તમામ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિઓ સાથે સંઘર્ષ કર્યો છે. તેઓ એક અત્યંત મુશ્કેલ વાટાઘાટકાર માનવામાં આવે છે. ટ્રમ્પ તેમના માટે અત્યાર સુધી “સૌથી મોટા મિત્ર” રહ્યા છે, પરંતુ આજના સંજોગોમાં તે મિત્રતા કસોટી પર છે. શું આ ફોન કોલ માત્ર એક નાનકડો ઝઘડો છે કે પછી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં આવનારા મોટા બદલાવનો સંકેત? તે સમય જ કહેશે.
