પીએચ.ડી. થીસીસમાં એઆઈ (AI) નો ઉપયોગ હવે મર્યાદિત: UGC ના કડક નિયમો જાણી લો
આજના આધુનિક યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયું છે. ઓફિસના કામથી લઈને અંગત ઉપયોગ સુધી દરેક જગ્યાએ એઆઈની મદદ લેવાય છે. જોકે, સંશોધન (Research) જેવા ગંભીર ક્ષેત્રમાં એઆઈના વધતા દખલને લઈને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) હવે ખૂબ જ સતર્ક બન્યું છે. તાજેતરમાં UGC એ પીએચ.ડી. થીસીસની તપાસ અને તેમાં એઆઈના ઉપયોગ અંગે નવા અને કડક દિશાનિર્દેશો જાહેર કર્યા છે. આ નિયમોનો હેતુ સંશોધનની ગુણવત્તા જાળવી રાખવાનો અને સાહિત્યિક ચોરી (Plagiarism) અટકાવવાનો છે.
સાહિત્યિક ચોરી (Plagiarism) માટે દંડ અને જોગવાઈઓ
UGC ના નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ વિદ્યાર્થીની થીસીસમાં સાહિત્યિક ચોરી પકડાય છે, તો તેની સામે નીચે મુજબની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે:
૧૦% થી ૪૦% ચોરી: જો થીસીસમાં ૧૦ થી ૪૦ ટકા જેટલી નકલ જણાય, તો તે થીસીસ સુધારણા (Revision) માટે પાછી મોકલી આપવામાં આવશે. વિદ્યાર્થીએ ૬ મહિનાની અંદર તે સુધારીને ફરીથી જમા કરાવવી પડશે.
૪૦% થી ૬૦% ચોરી: જો પ્લેજરિઝમ ૪૦ થી ૬૦ ટકાની વચ્ચે હોય, તો વિદ્યાર્થીને એક વર્ષ સુધી નવી થીસીસ જમા કરાવવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે.
૬૦% થી વધુ ચોરી: જો ૬૦ ટકાથી વધુ નકલ પકડાય, તો તે વિદ્યાર્થીનું રજીસ્ટ્રેશન કાયમી ધોરણે રદ થઈ શકે છે.
માત્ર વિદ્યાર્થી જ નહીં, સુપરવાઈઝર પણ જવાબદાર
નવા નિયમોમાં માત્ર વિદ્યાર્થી જ નહીં, પરંતુ તેમના માર્ગદર્શક એટલે કે સુપરવાઈઝર પર પણ જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. જો કોઈ થીસીસમાં મોટા પાયે નકલ જોવા મળે અથવા વિદ્યાર્થી વારંવાર આવી ભૂલ કરે, તો સંબંધિત સુપરવાઈઝરને પણ દંડ થઈ શકે છે. આવા કિસ્સામાં સુપરવાઈઝરને નવા પીએચ.ડી. વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શન આપતા અટકાવી શકાય છે અને તેમની માન્યતા પણ રદ થઈ શકે છે. આ પગલું સંશોધનમાં પ્રામાણિકતા લાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
એઆઈ (AI) નો ઉપયોગ ક્યાં થઈ શકે?
UGC એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એઆઈનો સંપૂર્ણ નિષેધ નથી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ મર્યાદિત છે.
સ્વીકાર્ય: સામાન્ય કામકાજ, સ્પેલિંગ અને વ્યાકરણ (Grammar) સુધારવા માટે એઆઈનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જોકે, વિદ્યાર્થીએ તેની થીસીસમાં એઆઈનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવો ફરજિયાત છે.
બિન-સ્વીકાર્ય: સંશોધનના તારણો (Conclusions), સારાંશ (Abstract) કે ડેટા એનાલિસિસ તૈયાર કરવા માટે એઆઈ દ્વારા મળેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. જો આમ કરવામાં આવે તો તેને સાહિત્યિક ચોરી ગણવામાં આવશે.
શોધગંગા પોર્ટલ પર થીસીસ અપલોડ કરવી ફરજિયાત
પીએચ.ડી. ની ડિગ્રી મેળવવા માટે હવે માત્ર થીસીસ જમા કરાવવી પૂરતી નથી. યુનિવર્સિટીએ નવી સૂચના બહાર પાડી છે કે વાયવા (Viva) પરીક્ષાના સાત દિવસની અંદર વિદ્યાર્થીએ પોતાની થીસીસને ‘શોધગંગા’ (Shodhganga) પોર્ટલ પર અપલોડ કરવી પડશે. પાટલીપુત્ર યુનિવર્સિટી સહિત ઘણી યુનિવર્સિટીઓએ આ નિયમ ફરજિયાત બનાવી દીધો છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી આ નિયમનું પાલન નહીં કરે, તો તેને ડિગ્રી એવોર્ડની સૂચના જાહેર કરવામાં આવશે નહીં.
એક અઠવાડિયામાં જમા કરાવવી પડશે ફાઈનલ કોપી
નવી સૂચના અનુસાર, વાયવા પૂર્ણ થયાના એક અઠવાડિયાની અંદર વિદ્યાર્થીએ પોતાની થીસીસની પીડીએફ (PDF) ફાઈલ એક પેન ડ્રાઈવમાં સુરક્ષિત કરીને, એક અરજી સાથે યુનિવર્સિટીના પીએચ.ડી. સેલમાં જમા કરાવવી પડશે. આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ જ યુનિવર્સિટી પીએચ.ડી. એવોર્ડની સત્તાવાર જાહેરાત કરશે. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પારદર્શિતા લાવવાનો છે.
