ભારતના પડોશમાં નવો દેશ? મ્યાનમારના રાખાઈન પર કબજો કરવા અરાકાન આર્મીની ઘેરાબંધી
ભારતના પાડોશી દેશ મ્યાનમારમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગૃહયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ખાસ કરીને રાખાઈન પ્રાંતમાં મ્યાનમારની સૈન્ય સરકાર (જુન્ટા) અને બળવાખોર જૂથ ‘અરાકાન આર્મી’ વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચ્યો છે. રાખાઈનના ૧૭ માંથી ૧૪ વિસ્તારો પર અરાકાન આર્મીનો કબજો થઈ ચૂક્યો છે અને હવે તેઓ રાખાઈનની રાજધાની ‘સિટવે’ (Sittwe) ને સંપૂર્ણપણે ઘેરી વળ્યા છે. અરાકાન આર્મીનો દાવો છે કે આ તેમની ‘અંતિમ લડાઈ’ છે. જો સિટવે પર તેમનો કબજો થઈ જશે, તો તેઓ રાખાઈનને એક સ્વતંત્ર દેશ તરીકે જાહેર કરવાની તૈયારીમાં છે. ભારત માટે આ ઘટનાક્રમ અત્યંત સંવેદનશીલ છે, કારણ કે મ્યાનમાર સાથેની ભારતની સરહદ સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા સીધી રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
રાખાઈન આઝાદીની માંગ અને અરાકાન આર્મીનો ઉદય
આઝાદીની આ લડાઈનો પાયો વર્ષ ૨૦૦૯માં નખાયો હતો, જ્યારે સ્થાનિક અરાકાન સમુદાયે વહીવટી સ્વાયત્તતાની માંગ સાથે આંદોલન શરૂ કર્યું હતું. આ માટે જ ‘અરાકાન આર્મી’ નું ગઠન કરવામાં આવ્યું. રાખાઈન એ મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશની સરહદને અડીને આવેલો વ્યૂહાત્મક પ્રાંત છે. ૨૦૧૬ પછી અહીં વિદ્રોહની જ્વાળાઓ વધુ ભભૂકી.
શરૂઆતના તબક્કામાં અરાકાન આર્મીએ અહીં વસતા રોહિંગ્યા સમુદાય વિરુદ્ધ હિંસા આદરી હતી, જેણે આખા વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. ત્યારબાદ, મ્યાનમારમાં સૈન્ય બળવા બાદ જ્યારે સત્તા પલટાઈ, ત્યારે અરાકાન આર્મીએ જુન્ટા સેના સામે મોરચો મજબૂત કર્યો. શરૂઆતમાં મ્યાનમારના સૈન્યના એરસ્ટ્રાઈક્સ સામે તેઓ લાચાર દેખાતા હતા, પરંતુ સમય જતાં તેમણે ડ્રોન અને મિસાઈલ જેવી આધુનિક ટેકનોલોજી મેળવીને સેનાને પછાડવાનું શરૂ કર્યું.
૨૦૨૭ સુધીમાં આઝાદીનું લક્ષ્ય
અરાકાન આર્મીના કમાન્ડર-ઈન-ચીફ ટૂન મ્યાત નાઈંગે ખૂબ જ સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના જાહેર કરી છે. તેમનો ધ્યેય ૨૦૨૭ સુધીમાં ‘પૂરેપૂરો મુક્ત અરાકાન’ બનાવવાનો છે. નાઈંગનો વિશ્વાસ છે કે તેમની સેના એટલી સક્ષમ બની જશે કે મ્યાનમારની સેના આ પ્રાંતમાંથી પીછેહઠ કરવા મજબૂર બનશે. હાલના અહેવાલો મુજબ, સિટવેની આસપાસના વિસ્તારોમાં બળવાખોરોએ જબરદસ્ત નાકાબંધી કરી દીધી છે. તેમણે રસ્તાઓ પર સુરંગો બિછાવી દીધી છે અને મ્યાનમાર સેનાની સપ્લાય લાઈન કાપી નાખી છે. ૨૯ મે થી ૧ જૂન દરમિયાન થયેલી ભીષણ અથડામણમાં જુન્ટાના ૪૦ સૈનિકો માર્યા ગયા છે, જે બતાવે છે કે સૈન્ય સરકારનું મનોબળ હવે તૂટી રહ્યું છે.
સૈન્યની હવાઈ તાકાત સામે ડ્રોનનો જવાબ
મ્યાનમારની સેનાની મુખ્ય તાકાત તેના હવાઈ હુમલા હતા. પરંતુ, છેલ્લા થોડા મહિનાઓમાં અરાકાન આર્મીએ જે રીતે ડ્રોન અને ખભા પરથી છોડી શકાય તેવી મિસાઈલો મેળવી છે, તેના કારણે મ્યાનમારના વાયુસેનાના વિમાનો માટે સિટવે પર હુમલો કરવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. બળવાખોરોએ જમીની યુદ્ધમાં એવી પકડ બનાવી લીધી છે કે સૈન્ય સરકાર માટે પોતાના જ કિલ્લાને બચાવવો અશક્ય જેવો લાગી રહ્યો છે.
ભારત માટે શું છે જોખમ અને પડકારો?
ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે. મ્યાનમારના આ પ્રાંતમાં અસ્થિરતા આવવાથી ભારતની પૂર્વ સરહદ પર સુરક્ષાનું જોખમ વધી શકે છે.
૧. શરણાર્થીઓનું સંકટ: જો રાખાઈનમાં યુદ્ધ વધુ વકરશે, તો મોટી સંખ્યામાં લોકો ભારતની સરહદ તરફ पलायन (Migration) કરી શકે છે.
૨. કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સ: ભારત સરકારનો મહત્વકાંક્ષી ‘કાલાદાન મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્ઝિટ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ’ સિટવે બંદરથી જ શરૂ થાય છે. જો ત્યાં અરાજકતા ફેલાય, તો ભારતનો આ કરોડોનો પ્રોજેક્ટ અધ્ધવચ્ચે અટકી જવાની ભીતિ છે.
૩. ચોરી-છૂપીથી થતી હેરફેર: સરહદી વિસ્તારોમાં અસ્થિરતાનો લાભ ઉઠાવીને આતંકવાદી સંગઠનો અને ડ્રગ્સ માફિયાઓ પોતાની પ્રવૃત્તિઓ વધારી શકે છે.
