ટ્રેનમાં હવે ગેસ નહીં, વીજળીથી બનશે જમવાનું! રેલવેનો મોટો નિર્ણય
પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલા તણાવની અસર હવે ભારતીય રેલવેની કેટરિંગ સેવાઓ પર પણ જોવા મળી રહી છે. એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરોની અછતને કારણે રેલવે સામે એક મોટો પડકાર ઉભો થયો હતો, પરંતુ આ સંકટને તકમાં બદલતા આઈઆરસીટીસી (IRCTC) એ એક ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. વર્ષો પહેલા ટ્રેનોમાં ગેસ પર રસોઈ બનાવવાની જે જોખમી પ્રથા બંધ કરવામાં આવી હતી, તેને હવે એક નવા, આધુનિક અને સલામત અવતારમાં ફરી શરૂ કરવામાં આવી છે. હવે ટ્રેનોમાં ગેસ નહીં, પરંતુ વીજળીથી ચાલતા ઇન્ડક્શન ચૂલાઓ પર ભોજન તૈયાર થશે.
17 લાખ મુસાફરોની ભૂખ સંતોષવાનો પડકાર
ભારતીય રેલવેનું નેટવર્ક વિશ્વના સૌથી મોટા નેટવર્કમાંનું એક છે. દરરોજ લગભગ 1,400 ટ્રેનોમાં મુસાફરી કરતા અંદાજે 17 લાખ મુસાફરોને ગરમાગરમ ભોજન પીરસવાનું કામ ખૂબ જ જવાબદારીપૂર્વકનું છે. આ વિશાળ સંખ્યામાં ભોજન તૈયાર કરવા માટે સામાન્ય રીતે દરરોજ લગભગ 1,000 કમર્શિયલ એલપીજી સિલિન્ડરોની જરૂર પડે છે. જોકે, વર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતા આટલા મોટા પ્રમાણમાં ગેસની ઉપલબ્ધતા જાળવવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે.
આ સંકટને પહોંચી વળવા માટે IRCTC એ રાજધાની, શતાબ્દી, દુરંતો અને વંદે ભારત જેવી પ્રીમિયમ ટ્રેનોની આધુનિક એલએચબી (LHB) પેન્ટ્રી કારમાં ઇલેક્ટ્રિક કુકિંગની સુવિધા તૈયાર કરી દીધી છે. આઈઆરસીટીસીના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સંજય કુમાર જૈનના જણાવ્યા અનુસાર, વेंडર્સને હવે સુરક્ષિત પેન્ટ્રી કારમાં વીજળીથી રસોઈ બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. એટલું જ નહીં, રેલવેએ ઓઈલ કંપનીઓ (IOCL, BPCL, HPCL) સાથે પણ તાલમેલ સાધ્યો છે જેથી જરૂર પડ્યે ગેસનો પુરવઠો પણ મળી રહે.
60% રસોઈ હવે વીજળી આધારિત
પરિવર્તન માત્ર ચાલુ ટ્રેનો પૂરતું સીમિત નથી. રેલવેના સ્ટેશનો પર આવેલા ફૂડ પ્લાઝા, રિફ્રેશમેન્ટ રૂમ અને જન આહાર કેન્દ્રોને પણ સ્પષ્ટ નિર્દેશો આપી દેવામાં આવ્યા છે કે તેઓ વહેલી તકે ઇન્ડક્શન અને માઈક્રોવેવનો ઉપયોગ શરૂ કરે. રેલવેનું લક્ષ્ય છે કે આગામી સમયમાં તેમની રસોઈનો અંદાજે 60% હિસ્સો વીજળી આધારિત કુકિંગ પર સંપૂર્ણ રીતે શિફ્ટ થઈ જાય. આ માત્ર ઇંધણની અછતને પહોંચી વળવા માટે જ નહીં, પરંતુ સુરક્ષા અને આધુનિકીકરણની દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ જ આવશ્યક છે.
આર્થિક પડકારો અને વધતા ખર્ચનો બોજ
આ આકસ્મિક સંકટ અને વધતી જતી ઇનપુટ કોસ્ટ (કાચા માલ અને ઇંધણનો ખર્ચ) ને કારણે આઈઆરસીટીસીની નાણાકીય સ્થિતિ પર પણ તેની અસર સ્પષ્ટ દેખાય છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના ચોથા ત્રિમાસિક ગાળામાં કંપનીના કેટરિંગ સેગમેન્ટના માર્જિનમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે ગત વર્ષના 10.4% થી ઘટીને 6.3% પર આવી ગયું છે.
બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વર્ષ 2019 થી ટ્રેનમાં મળતા ભોજનની કિંમતોમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થયો નથી. વધતી જતી મોંઘવારી વચ્ચે જૂના ભાવે ગુણવત્તાયુક્ત ભોજન પીરસવું એ હવે એક મોટો આર્થિક પડકાર બની ગયો છે. રેલવે સામે હવે બે જ વિકલ્પો બચ્યા છે: કાં તો ભોજનની કિંમતમાં વધારો કરવો અથવા મુસાફરોની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો લાવવો. જોકે, ટ્રેનનું ભાડું કે કેટરિંગ ચાર્જમાં વધારો કરવાનો અંતિમ નિર્ણય રેલ મંત્રાલયના હસ્તક છે, જેના પર હજુ કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
સુરક્ષા અને ભવિષ્યની તૈયારી
ઇલેક્ટ્રિક કુકિંગ તરફનું આ પગલું રેલવેની સુરક્ષા માટે એક મોટું સીમાચિહ્ન સાબિત થઈ શકે છે. ટ્રેનોમાં ગેસના સિલિન્ડર રાખવા એ હંમેશા અગ્નિ દુર્ઘટનાનું જોખમ ધરાવતું હતું, જે હવે વીજળીના આધુનિક સાધનોથી દૂર થઈ જશે. આ પરિવર્તન માત્ર હાલના સંકટ માટે નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં પણ રેલવેને વધુ આધુનિક અને સ્વનિર્ભર બનાવશે.
નિષ્કર્ષમાં કહીએ તો, ભારતીય રેલવે પોતાની જૂની ખામીઓને સુધારીને આધુનિક ટેકનોલોજીને અપનાવી રહી છે. ભલે હાલમાં ખર્ચ વધવાને કારણે આર્થિક દબાણ અનુભવાતું હોય, પરંતુ ઇન્ડક્શન અને માઈક્રોવેવ જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ મુસાફરોને વધુ સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ સેવા આપવા માટેનું એક મજબૂત પગલું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં રેલ મંત્રાલય ભાડા કે ભોજનના ભાવ બાબતે શું નિર્ણય લે છે, પરંતુ એક વાત તો ચોક્કસ છે કે રેલવેની કિચન હવે ટેક-સેવી બની રહી છે.
