ગ્લોબલ પીસ ઇન્ડેક્સ: રશિયા-ઈઝરાયેલ જેવા દેશો પર ભારતનું પલડું ભારે, પણ ભારતની રેન્કિંગમાં કેમ આવ્યો ઘટાડો?
દુનિયામાં શાંતિની વ્યાખ્યા અત્યંત જટિલ બની રહી છે. એક તરફ જ્યાં મોટા દેશો શક્તિ પ્રદર્શનમાં વ્યસ્ત છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય માનવી શાંતિપૂર્ણ જીવનની શોધમાં છે. તાજેતરમાં ‘ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ઇકોનોમિક્સ એન્ડ પીસ’ (IEP) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો વૈશ્વિક શાંતિ સૂચકાંક (Global Peace Index) આ વાસ્તવિકતા પર પ્રકાશ પાડે છે. આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે દુનિયામાં અશાંતિનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે, છતાં ભારત જેવા દેશો સંઘર્ષો વચ્ચે પણ પોતાની સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે પ્રયત્નશીલ છે.
ભારતની સ્થિતિ: પડકારો અને વાસ્તવિકતા
વૈશ્વિક શાંતિની યાદીમાં ભારતનું સ્થાન અમેરિકા, રશિયા અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો કરતા ચોક્કસપણે સારું છે, પરંતુ આ વર્ષે ભારતની રેન્કિંગમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ૨૦૨૫માં ભારત ૧૨૪મા ક્રમે હતું, જે હવે સરકીને ૧૨૭મા સ્થાને પહોંચ્યું છે. ભારતનો શાંતિ સ્કોર ૨.૪૦૯ રહ્યો છે. જોકે આ આંકડો ચિંતાજનક લાગે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની આ સ્થિતિ તેને રશિયા, ઇઝરાયેલ કે પાકિસ્તાન જેવા દેશોની સરખામણીએ વધુ શાંતિપૂર્ણ સાબિત કરે છે. શાંતિ જાળવવી એ કોઈપણ વિકાસશીલ દેશ માટે એક મોટો પડકાર છે અને ભારત સતત આ દિશામાં પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક સત્તાઓ અને સંઘર્ષના કારણો
અહેવાલ મુજબ, વિશ્વની મહાસત્તા ગણાતા દેશો જ અશાંતિનું મુખ્ય કારણ બની રહ્યા છે. અમેરિકા, જે પોતાની લોકશાહી અને શક્તિ માટે જાણીતું છે, તે ૧૩૪મા ક્રમે ધકેલાઈ ગયું છે. અમેરિકાની રેન્કિંગમાં આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવિધ સંઘર્ષોમાં તેની સક્રિય લશ્કરી ભાગીદારી છે. જ્યારે રશિયાની વાત કરીએ તો, તે લિસ્ટમાં સૌથી નીચેના સ્થાને છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે યુદ્ધની સ્થિતિ દેશને શાંતિ સૂચકાંકમાં કેટલું પાછળ ધકેલી શકે છે.
ઇઝરાયેલની વાત કરીએ તો, વર્ષ દરમિયાન થયેલી હિંસક ઘટનાઓને કારણે તે ૧૬૦મા ક્રમે છે. જોકે, તેની રેન્કિંગમાં આંશિક સુધારો નોંધાયો છે, પરંતુ તે હજુ પણ અત્યંત અશાંત દેશોની શ્રેણીમાં આવે છે. ઇરાન ૧૪૪મા સ્થાને છે, જે દર્શાવે છે કે મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં શાંતિ કેટલી નાજુક સ્થિતિમાં છે.
પડોશી દેશોની સ્થિતિ: પાકિસ્તાન અને અન્ય
દક્ષિણ એશિયાની વાત કરીએ તો, આ વિસ્તારમાં શાંતિનું ચિત્ર મિશ્ર છે. ભૂટાન આ ક્ષેત્રનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ છે, જે દર્શાવે છે કે આર્થિક વિકાસની સાથે શાંતિને પ્રાથમિકતા આપવી કેટલી જરૂરી છે. ત્યારબાદ શ્રીલંકા, નેપાળ અને બાંગ્લાદેશનો નંબર આવે છે.
પાકિસ્તાનની સ્થિતિ દિન-પ્રતિદિન વધુ અશાંત બની રહી છે. પાકિસ્તાન ૧૫૨મા સ્થાને છે અને છેલ્લા એક વર્ષમાં તેની રેન્કિંગમાં છ ક્રમનો મોટો ઘટાડો થયો છે. ૨૦૨૫માં તે ૧૪૬મા સ્થાને હતું. પાકિસ્તાનનું આ ક્રમમાં નીચે ઉતરવું તે દેશની આંતરિક અસ્થિરતા અને વધતા સંઘર્ષો તરફ ઈશારો કરે છે. આ યાદીમાં ભારત પોતાના પડોશી પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન કરતા ઘણી સારી સ્થિતિમાં છે.
ઇસ્લામિક દેશો અને શાંતિનો રાહ
ઘણીવાર શાંતિના મામલે ઇસ્લામિક દેશો વિશે ખોટી ધારણાઓ રાખવામાં આવે છે, પરંતુ આ અહેવાલ તેને ખોટી સાબિત કરે છે. કતર દુનિયાનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ મુસ્લિમ દેશ સાબિત થયો છે, જે ૩૧મા ક્રમે છે. કુવૈત ૪૯મા અને ઓમાન ૬૦મા સ્થાને છે. જોકે, ખાડી યુદ્ધોની અસર આ દેશોની રેન્કિંગ પર પણ પડી છે, છતાં તેઓ વિશ્વના અન્ય અશાંત દેશોની સરખામણીમાં ઘણી સારી સ્થિતિમાં છે.
શાંતિ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
શાંતિપૂર્ણ દેશોની આ યાદી કોઈ એક પરિબળને આધારે નથી બનતી. તેમાં ત્રણ મુખ્ય પાસાઓને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે:
૧. આંતરિક સંઘર્ષ: દેશની અંદર ચાલતી હિંસા, નાગરિક અશાંતિ અને ગુનાખોરી.
૨. બાહ્ય સંઘર્ષ: અન્ય દેશો સાથેના સંબંધો, સરહદી વિવાદો અને યુદ્ધમાં સંડોવણી.
૩. લોકશાહી અને શાસન: દેશની રાજકીય સ્થિરતા, કાયદાનું શાસન અને માનવ અધિકારોની સ્થિતિ.
આ તમામ માપદંડોના આધારે આઇસલેન્ડ છેલ્લા ૧૯ વર્ષથી દુનિયાનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ રહ્યો છે, જેનું સ્કોર ૧.૧૬૧ છે.
