ફોન ચોરી થશે તો પણ સ્વિચ ઓફ નહીં થાય! નવો સ્માર્ટફોન લેતા જ એક્ટિવ કરો આ શાનદાર સિક્યોરિટી
નવો સ્માર્ટફોન હાથમાં આવતા જ આપણે બધા નાના બાળકની જેમ ખુશ થઈ જઈએ છીએ. સૌથી પહેલા કેમેરાથી બે-ચાર ફોટા પાડવામાં આવે છે, નવું અને સરસ વોલપેપર સેટ થાય છે અને ફટાફટ પોતાની ફેવરિટ એપ્સ ડાઉનલોડ થવા લાગે છે. પરંતુ આ જ ઉત્સાહ અને ઉતાવળમાં આપણે એક બહુ મોટી ભૂલ કરી બેસીએ છીએ—આપણે ફોનની સિક્યોરિટી અને પ્રાઇવસી સેટિંગ્સ જોવાનું જ ભૂલી જઈએ છીએ.
મોટાભાગના લોકો ફોનને તેના ‘ડિફોલ્ટ મોડ’ (એટલે કે જેવું કંપનીમાંથી સેટ થઈને આવ્યું હોય તેવું જ) પર છોડી દે છે. આ જ બેદરકારી પાછળથી ડેટા લીક, અનિચ્છનીય ટ્રેકિંગ, જાહેરાતો અને સાયબર ફ્રોડનું કારણ બને છે. જો તમે ઈચ્છો છો કે તમારો નવો અને કિંમતી ફોન લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રહે, તો ફોન સેટઅપ કરતી વખતે જ આટલા જરૂરી ફેરફારો ચોક્કસ કરી લો.
1. એપ પરમિશન પર રાખો કડક નજર (App Permissions)
આજકાલ પ્લે સ્ટોર પર રહેલી લગભગ દરેક એપને જરૂર કરતાં વધારે ઉતાવળ હોય છે. એક સામાન્ય ટોર્ચ એપ કે ગેમિંગ એપને પણ તમારા કોન્ટેક્ટ્સ, ગેલેરી અને લોકેશનની પરમિશન જોઈતી હોય છે. આપણે પણ કંઈપણ વિચાર્યા વગર ‘Allow’ પર ક્લિક કરતા જઈએ છીએ.
શું કરવું: ફોનના પ્રાઇવસી સેટિંગ્સમાં જાઓ અને ‘Permission Manager’ ચેક કરો. જે એપને જેની જરૂર નથી, તેની પરમિશન તરત જ બંધ (Don’t Allow) કરી દો. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ કેલ્ક્યુલેટર એપને તમારું લોકેશન જાણવાની કોઈ જરૂર નથી. આનાથી તમારો ડેટા તો બચશે જ, સાથે બેકગ્રાઉન્ડમાં એપ્સ ન ચાલવાને લીધે બેટરી પણ વધુ ચાલશે.
2. બ્રાઉઝરની સેટિંગ્સ બદલવી પણ છે ખૂબ જ જરૂરી
એન્ડ્રોઇડ ફોનમાં સામાન્ય રીતે ગૂગલ ક્રોમ (Google Chrome) ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝર તરીકે મળે છે. આપણે દિવસભર ઇન્ટરનેટ પર શું સર્ચ કરી રહ્યા છીએ, કઈ વેબસાઇટ જોઈ રહ્યા છીએ, આ બધી બાબતો પર કંપનીઓની નજર હોય છે.
શું કરવું: જો તમે ક્રોમ વાપરતા હોવ, તો તેની સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Do Not Track’ નો ઓપ્શન ઓન કરી દો. આ સિવાય, આજકાલ ઘણા લોકો બ્રેવ (Brave) કે ડકડકગો (DuckDuckGo) જેવા પ્રાઇવસી-ફોકસ્ડ બ્રાઉઝર્સનો ઉપયોગ પણ કરવા લાગ્યા છે, જે અનિચ્છનીય જાહેરાતો અને ટ્રેકર્સને પહેલાથી જ રોકી દે છે.
3. જૂના ડિવાઇસમાંથી તમારા ગૂગલ એકાઉન્ટનું કનેક્શન હટાવો
નવો ફોન આવ્યા પછી આપણે ઘણીવાર આપણા જૂના ફોન, ટેબ્લેટ કે લેપટોપને કબાટમાં મૂકી દઈએ છીએ અથવા કોઈને આપી દઈએ છીએ. પરંતુ ઘણી વખત આપણું ગૂગલ એકાઉન્ટ તે જૂના ડિવાઇસમાં લોગ-ઇન જ રહી જાય છે. આ તમારી પ્રાઇવસી માટે એક મોટો ખતરો બની શકે છે.
શું કરવું: તમારા નવા ફોનની ગૂગલ એકાઉન્ટ સેટિંગ્સમાં જાઓ, ત્યાં ‘Security’ અને પછી ‘Manage All Devices’ પર ક્લિક કરો. અહીં તમને એવા તમામ ફોન કે કમ્પ્યુટરનું લિસ્ટ દેખાશે જ્યાં તમારું એકાઉન્ટ ચાલી રહ્યું છે. જે ડિવાઇસ હવે તમારી પાસે નથી અથવા જેનો તમે ઉપયોગ નથી કરતા, તેને તરત જ ત્યાંથી ‘Sign Out’ કરી દો.
4. સિમ લોક (SIM Lock) ફીચરને બિલકુલ નજરઅંદાજ ન કરો
અમે આપણા ફોનની સ્ક્રીન પર તો ફિંગરપ્રિન્ટ કે કડક પાસવર્ડ લગાવી લઈએ છીએ, પરંતુ સિમ કાર્ડને ભગવાન ભરોસે છોડી દઈએ છીએ. વિચારો, જો તમારો ફોન ખોવાઈ જાય અને કોઈ તમારું સિમ કાઢીને બીજા ફોનમાં નાખી દે, તો તમારા બધા બેંક એકાઉન્ટ્સના ઓટીપી (OTP) અને પર્સનલ મેસેજ તેની પાસે પહોંચી જશે.
શું કરવું: ફોનની સિક્યોરિટી સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Set up SIM card lock’ ને ઓન કરો. અહીં તમારા સિમ માટે એક 4 કે 6 આંકડાનો ગુપ્ત પિન (PIN) સેટ કરી લો. આ પછી જ્યારે પણ ફોન રીસ્ટાર્ટ થશે કે સિમ બીજા કોઈ ફોનમાં નાખવામાં આવશે, ત્યારે તે પિન વગર કામ નહીં કરે. સાયબર ફ્રોડથી બચવાનો આ સૌથી અચૂક રસ્તો છે.
5. લોક સ્ક્રીન પર સંવેદનશીલ માહિતી છુપાવો
5. લોક સ્ક્રીન પર સંવેદનશીલ માહિતી છુપાવોઆપણા ફોનની સ્ક્રીન લોક હોવા છતાં પણ ઉપરથી જે નોટિફિકેશન્સ આવે છે, તેનો આખો મેસેજ સાફ-સાફ દેખાય છે. એવામાં તમારી પાસે આવેલો કોઈ પર્સનલ મેસેજ કે બેંકનો ઓટીપી તમારી બાજુમાં બેઠેલી કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિ આસાનીથી વાંચી શકે છે.
શું કરવું: સેટિંગ્સમાં ‘Notifications on Lock Screen’ વાળા ઓપ્શન પર જાઓ. અહીં ‘Hide Sensitive Content’ અથવા ‘Don’t show notifications at all’ ને સિલેક્ટ કરો. આનાથી લોક સ્ક્રીન પર માત્ર એટલું જ દેખાશે કે મેસેજ આવ્યો છે, પરંતુ તેમાં શું લખ્યું છે તે ફોન અનલોક થયા પછી જ જોઈ શકાશે.
6. કેમેરા અને માઇક્રોફોન એક્સેસની તપાસ
કેટલીક ચાલાક એપ્સ એવી હોય છે જે કેમેરા અને માઇક્રોફોનની પરમિશન લઈ લે છે અને જ્યારે તમે ફોનનો ઉપયોગ ન કરી રહ્યા હોવ, ત્યારે પણ તેઓ બેકગ્રાઉન્ડમાં તમારી વાતો સાંભળી શકે છે અથવા નજર રાખી શકે છે.
શું કરવું: એન્ડ્રોઇડના નવા વર્ઝન્સમાં ઉપર નોટિફિકેશન પેનલમાં પ્રાઇવસી ઇન્ડિકેટર (લીલા રંગનું ટપકું) દેખાય છે જ્યારે પણ કેમેરા કે માઇક ઓન હોય. તમે સેટિંગ્સમાં જઈને સમયાંતરે એ ચોક્કસ ચેક કરો કે ક્યાંક કોઈ ફાલતુ એપ બેકગ્રાઉન્ડમાં તમારું માઇક તો વાપરી નથી રહી ને.
7. ફોનને જબરદસ્તી બંધ થતો અટકાવો (Secure Lock)
ચોર જ્યારે પણ કોઈ ફોન ચોરી કરે છે, ત્યારે તેમનું સૌથી પહેલું કામ ફોનને ‘Switch Off’ કરવાનું હોય છે, જેથી તમે તેને ટ્રેક ન કરી શકો. પરંતુ હવે નવા સ્માર્ટફોન્સમાં એક બહુ જ કમાલનું ફીચર આવે છે.
શું કરવું: તમારા ફોનમાં ‘Lock network and security’ અથવા ‘Require password to power off’ વાળા ફીચરને શોધીને ઓન કરી લો. આ ફીચર ઓન થયા પછી કોઈ પણ વ્યક્તિ તમારા ફોનને ત્યાં સુધી બંધ કે રીસ્ટાર્ટ નહીં કરી શકે, જ્યાં સુધી તે સ્ક્રીનનો પાસવર્ડ કે ફિંગરપ્રિન્ટ ન વેરીફાય કરે. આનાથી ચોરી થયેલો ફોન શોધવામાં બહુ આસાની રહે છે.
આજના સમયમાં આપણો સ્માર્ટફોન માત્ર વાતચીત કરવાનું સાધન નથી. તેમાં આપણી આખી જિંદગી સમાયેલી છે—બેંકિંગ એપ્સ, પર્સનલ ફોટા, જરૂરી દસ્તાવેજો અને આપણી ડિજિટલ ઓળખ. એટલા માટે, નવો ફોન લેતા જ માત્ર 5 થી 10 મિનિટ કાઢીને આ સેટિંગ્સ બદલી લેવી એ જ સમજદારીનું કામ છે. યાદ રાખો, ડિજિટલ દુનિયામાં થોડીક સાવધાની તમને બહુ મોટી માનસિક અને આર્થિક મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકે છે. સુરક્ષિત રહો, સતર્ક રહો!
