શું ભારત બનશે વિદેશી મૂડીનું હબ? નિર્મલા સીતારમણે આપ્યો આ માસ્ટર પ્લાન
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપતા જણાવ્યું છે કે, ભારત સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દેશમાં વિદેશી મૂડીના પ્રવાહને આકર્ષવા માટે આગામી સમયમાં વધુ આક્રમક પગલાં લેશે. સોમવારે ‘માઈન્ડમાઈન સમિટ 2026’ દરમિયાન જાણીતા ઉદ્યોગપતિઓ સાથેની ચર્ચામાં નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે, બોન્ડ માર્કેટમાં રોકાણને સરળ બનાવવા માટે હાલમાં લેવાયેલા પગલાં એ માત્ર એક મોટી વ્યૂહરચનાની શરૂઆત છે.
વિદેશી મૂડીની જરૂરિયાત અને ભારતની વ્યૂહરચના
આ સમિટમાં હીરો એન્ટરપ્રાઈઝના ચેરમેન સુનીલ કાંત મુંજાલ અને મોતીલાલ ઓસવાલ ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસીસના ચેરમેન રામદેવ અગ્રવાલ સાથેની વાતચીત દરમિયાન નાણામંત્રીએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, નીતિ નિર્ધારકો દેશમાં પૂરતી મૂડી લાવવા માટે એક સુનિશ્ચિત અને દૂરંદેશી વ્યૂહરચના પર કામ કરી રહ્યા છે. જ્યારે રોકાણકારો તરફથી વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ની વધતી જતી ભાગીદારી અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી, ત્યારે નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતના આર્થિક વિકાસ માટે વધુ વિદેશી મૂડીની ભાગીદારી અત્યંત જરૂરી છે અને આ માટે સરકારે પહેલેથી જ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે.
બોન્ડ માર્કેટ પર ખાસ ભાર: ‘ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ’ (FAR)
સીતારમણે સ્ટોક માર્કેટમાં ભારતીય રોકાણકારોની વધતી ભાગીદારીને બિરદાવતા કહ્યું કે, તેનાથી બજારને મોટો ટેકો મળ્યો છે. હવે ધ્યાન બોન્ડ માર્કેટ તરફ વળ્યું છે. નાણામંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, RBI અને સરકારના સંયુક્ત વિશ્લેષણ બાદ એક નવી ઘોષણા કરવામાં આવી છે. બોન્ડ માર્કેટને વિદેશી મૂડી માટે આકર્ષક બનાવવા માટે તેને ‘ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ’ (FAR) હેઠળ લાવવામાં આવ્યું છે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોકાણકારો પર નિયમોનું પાલન કરવાનું ભારણ (Compliance Burden) ઘટાડવાનો છે, જેથી તેઓ સરળતાથી ભારતીય બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરી શકે.
ટેક્સ પ્રોત્સાહન અને નીતિગત સુધારા
રોકાણકારોનો ઉત્સાહ વધારવા માટે સરકારે ટેક્સ સંબંધિત પ્રોત્સાહનો પણ જાહેર કર્યા છે. નાણામંત્રીએ સમજાવ્યું કે, વિધહોલ્ડિંગ ટેક્સમાં ફેરફાર એ મૂડી આકર્ષવા માટેનું પહેલું પગલું છે. હાલમાં આ સુવિધા બોન્ડ માર્કેટ પૂરતી સીમિત છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં તેમાં વિસ્તાર કરવાની તૈયારીઓ છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, “વાર્તા અહીં પૂરી થતી નથી. અમે હજુ ઘણું કરીશું કારણ કે આપણને લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે વધુ વિદેશી મૂડીની જરૂર છે.”
કરન્સી રિસ્ક અને RBIનો અભૂતપૂર્વ સહયોગ
જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (PSU) અને બેંકો માટે વિદેશમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરવાનું સરળ બનાવવા માટે RBI એ એક નવી ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરી છે. નાણામંત્રીએ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સ્પષ્ટ કર્યો: વિદેશી રોકાણ દરમિયાન જે કરન્સી રિસ્ક (ચલણના ભાવમાં થતા ફેરફારનું જોખમ) હોય છે, તે જોખમ હવે RBI ઉપાડશે.
સીતારમણે કહ્યું, “આ ફ્રેમવર્કની ખાસ વાત એ છે કે હેજિંગનો ખર્ચ RBI ભોગવશે. બેંકો કે કંપનીઓએ એક્સચેન્જ રેટમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ કે વોલેટિલિટી માટે અલગથી ચિંતા કરવાની કે હેજિંગ કરવાની જરૂર નથી. આ સુવિધાથી બેંકો કોઈપણ અવરોધ વગર વિદેશી મૂડી એકત્ર કરી શકશે.” આ પગલું ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટર માટે એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતની આર્થિક પડકારો અને મજબૂત સ્થાનિક માંગ
વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે પણ ભારતની સ્થિતિ કેમ મજબૂત છે, તે સમજાવતા નાણામંત્રીએ કહ્યું કે, ભારત પાસે એક વિશાળ અને વધતો જતો ઘરેલુ બજાર છે. જ્યારે વિશ્વના ઘણા દેશો મંદી કે માગમાં ઘટાડાનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતમાં વધતી જતી વપરાશ (Consumption) અર્થતંત્રને મજબૂતી આપે છે. બહારના દબાણો હોવા છતાં, ભારતનું ઘરેલુ માર્કેટ એક સુરક્ષા કવચ તરીકે કામ કરી રહ્યું છે.
