એમેઝોન પર ‘ગ્રીનવોશિંગ’નો મોટો ધડાકો: ડૉલ્ફિન સેફ અને સીફૂડના દાવાઓ સામે વિવાદ!
વૈશ્વિક ઈ-કોમર્સ કંપની એમેઝોન (Amazon.com) એક નવી કાનૂની મુશ્કેલીમાં ફસાઈ છે. અમેરિકાના ગ્રાહકોએ કંપની પર એવો આરોપ લગાવ્યો છે કે તે પોતાના પ્લેટફોર્મ પર વેચાતા સીફૂડ (દરિયાઈ ખોરાક/માછલીઓ) ના પર્યાવરણીય દાવાઓ અંગે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી રહી છે. આ મામલે સીએટલની ફેડરલ કોર્ટમાં એમેઝોન સામે એક પ્રસ્તાવિત ‘ક્લાસ-એક્શન લોસૂટ’ (વર્ગ-ક્રિયા દાવો) દાખલ કરવામાં આવ્યો છે.
કેસમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે એમેઝોને “સસ્ટેનેબિલિટી” (પર્યાવરણીય ટકાઉપણું) ને લગતા લેબલ્સ અને માર્કેટિંગ ભાષાનો એ રીતે ઉપયોગ કર્યો છે, જેથી ગ્રાહકોમાં એવી ખોટી છાપ ઊભી થાય કે તેઓ જે સીફૂડ ખરીદી રહ્યા છે તે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર મેળવવામાં આવ્યું છે.
“ડોલ્ફિન સેફ” અને “MSC સર્ટીફાઇડ”: દાવાઓ કેટલા સાચા?
રોઇટર્સ (Reuters) ના અહેવાલ મુજબ, આ કાનૂની ફરિયાદમાં જણાવાયું છે કે એમેઝોન પર વેચાતી સીફૂડ પ્રોડક્ટ્સ પર “Dolphin Safe”, “Responsibly Sourced” (જવાબદારીપૂર્વક મેળવાયેલું), “Sustainable” (ટકાઉ), “Wild Caught” (કુદરતી રીતે પકડાયેલી) અને “MSC Certified Sustainable Seafood” જેવા આકર્ષક શબ્દો અને ટેગ્સ વાપરવામાં આવ્યા છે.
ગ્રાહકો આ પ્રકારના ટેગ્સ જોઈને એવું માની લે છે કે આ માછલીઓ પકડવાથી દરિયાઈ નિવસનતંત્ર (Marine Ecosystem) ને બિલકુલ નુકસાન પહોંચ્યું નથી. પરંતુ, અરજીકર્તાઓનો દાવો છે કે આમાંથી મોટાભાગના દાવાઓ પાયાવિહોણા છે અથવા તો ગ્રાહકોને ભ્રમિત કરવા માટે કરવામાં આવ્યા છે, કારણ કે સીફૂડની આખી સપ્લાય ચેઈનમાં પૂરતી પારદર્શકતાનો અભાવ છે.
સપ્લાય ચેઈન અને ટ્રેકિંગમાં મોટી ગરબડનો આરોપ
કેસ કરનાર ગ્રાહકોનું કહેવું છે કે વાણિજ્યિક ધોરણે માછલીઓ પકડતી ઘણી બોટ કે જહાજો (Commercial Fishing Vessels) ના લોકેશનને જાહેર રીતે ટ્રેક કરી શકાતા નથી. એટલું જ નહીં, કેટલાક જહાજો તો ઈરાદાપૂર્વક પોતાના ઈલેક્ટ્રોનિક ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ (ટ્રાન્સપોન્ડર) બંધ કરી દે છે, જેથી માછલીઓ ક્યાંથી અને કઈ રીતે પકડવામાં આવી છે તે વેરીફાય કરવું લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
ફરિયાદમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે દેશમાં આયાત કરવામાં આવતા ‘વાઇલ્ડ-કોટ’ (દરિયામાંથી પકડાયેલા) સીફૂડમાંથી ઓછામાં ઓછો પાંચમો ભાગ (૨૦%) જવાબદારીપૂર્વક કે ટકાઉ પદ્ધતિથી પકડવામાં આવતો નથી.
ફરિયાદમાં જણાવાયું છે કે, “ગ્રાહકોને છેતરાતા અટકાવવા માટે જે જરૂરી ઘટસ્ફોટ (Disclosures) કરવા જોઈએ તે કર્યા વગર જ એમેઝોન આવા ગ્રીનવોશ્ડ (ખોટા પર્યાવરણીય દાવા ધરાવતી) સીફૂડ પ્રોડક્ટ્સનું આક્રમક માર્કેટિંગ કરી રહ્યું છે.”
કઈ બ્રાન્ડ્સ અને પ્રોડક્ટ્સ કેસની ઝપેટમાં આવી?
આ કાનૂની કાર્યવાહીમાં એમેઝોન પર વેચાતી ડઝનબંધ સીફૂડ પ્રોડક્ટ્સને આવરી લેવામાં આવી છે, જેમાં ટ્યુના, સાલ્મન અને અન્ય માછલીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોડક્ટ્સ કેટલીક જાણીતી વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સ હેઠળ વેચાઈ રહી છે, જેમ કે:
-
Bumble Bee
-
Chicken of the Sea
-
StarKist
-
365 by Whole Foods Market (એમેઝોનની પોતાની બ્રાન્ડ)
આ દાવો લોસ એન્જલસના રહેવાસી મેડેલીન રોગો અને શિકાગોના રહેવાસી એડમ સોર્કિન નામના ગ્રાહકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. તેઓનું કહેવું છે કે જો એમેઝોને આ પ્રોડક્ટ્સની સાચી પર્યાવરણીય સ્થિતિ જાહેર કરી હોત, તો તેમણે આ સામાન ખરીદ્યો જ ન હોત અથવા તો તેની ઓછી કિંમત ચૂકવી હોત. ગ્રાહકોએ આ કેસમાં વોશિંગ્ટન સ્ટેટના કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન કાયદાના ઉલ્લંઘનનો આરોપ મૂકીને નાણાકીય વળતર (Compensatory and Punitive Damages) ની માગ કરી છે.
એમેઝોનનો ગ્રોસરી બિઝનેસ અને કાનૂની પૃષ્ઠભૂમિ
આ કેસ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે એમેઝોન પોતાના ગ્રોસરી (કિરાણા) બિઝનેસનો ઝડપથી વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. ૨૯ એપ્રિલના રોજ વિશ્લેષકો સાથેની એક કોન્ફરન્સ કોલમાં એમેઝોનના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ એન્ડી જેસી એ ખુલાસો કર્યો હતો કે સીએટલ આધારિત આ કંપનીએ વર્ષ ૨૦૨૫ માં $૧૫૦ બિલિયન (લગભગ ₹૧૨.૫ લાખ કરોડ) થી વધુનું ગ્રોસ ગ્રોસરી સેલ્સ નોંધાવ્યું છે, જેનાથી તે અમેરિકામાં બીજું સૌથી મોટું ગ્રોસરી રિટેલર બની ગયું છે.
અહીં નોંધનીય છે કે બમ્બલ બી, ચિકન ઓફ ધ સી અને સ્ટારકિસ્ટ જેવી બ્રાન્ડ્સના નામ આ કેસમાં સામેલ છે, પરંતુ તેમની પેરન્ટ (મૂળ) કંપનીઓને આ દવામાં આરોપી બનાવવામાં આવી નથી. તાઈવાનની FCF, થાઈલેન્ડની Thai Union Group અને દક્ષિણ કોરિયાની Dongwon Industries સામે કોઈ ગેરરીતિનો આરોપ નથી.
