શ્રમિકો માટે કેન્દ્ર સરકારની મોટી ભેટ: પ્રધાનમંત્રી શ્રમ યોગી માનધન યોજના, માત્ર ₹૫૫ ના રોકાણથી સુરક્ષિત કરો તમારું ભવિષ્ય
આપણા દેશમાં એક બહુ મોટો વર્ગ એવો છે જે કોઈ મોટી ફેક્ટરી, મલ્ટીનેશનલ કંપની કે સરકારી નોકરીમાં કામ કરતો નથી. આ વર્ગમાં કોઈ લારી ચલાવે છે, કોઈ રિક્ષા કે ઈ-રિક્ષા દોડાવે છે, કોઈ ખેતરમાં મજૂરી કરે છે, કોઈ લોકોના ઘરોમાં કામ કરે છે તો કોઈ નાનો-મોટો ગલ્લો કે દુકાન ચલાવે છે. આવા અસંગઠિત ક્ષેત્ર (Unorganized Sector) ના શ્રમિક ભાઈ-બહેનોની સૌથી મોટી ચિંતા એ હોય છે કે, જ્યાં સુધી શરીરમાં તાકાત છે ત્યાં સુધી તો રોજી-રોટી કમાઈ લઈશું, પરંતુ જ્યારે ઉંમર વધી જશે અને કામ કરવાની ક્ષમતા ઓછી થઈ જશે, ત્યારે ઘરનો ખર્ચ કેવી રીતે ચાલશે? દવા-દારૂનો ખર્ચ કોણ ઉપાડશે?
શ્રમિકોની આ જ ચિંતા અને લાચારીને કાયમ માટે દૂર કરવા કેન્દ્ર સરકારે એક અદ્ભુત યોજના અમલમાં મૂકી છે, જેનું નામ છે ‘પ્રધાનમંત્રી શ્રમ યોગી માનધન યોજના’ (PM-SYM). વર્ષ ૨૦૧૯ માં શરૂ કરાયેલી આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના ગરીબ અને મહેનતુ નાગરિકોને ૬૦ વર્ષની ઉંમર પછી દર મહિને ₹૩,૦૦૦ નું ફિક્સ પેન્શન આપી આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે.
શું છે યોજનાનું ગણિત અને ૫૦-૫૦ નો નિયમ?
આ યોજના એક સાર્વજનિક પેન્શન ફંડ તરીકે કામ કરે છે, જેની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે આમાં જેટલું આર્થિક યોગદાન લાભાર્થી આપે છે, એટલી જ સમાન રકમ કેન્દ્ર સરકાર પણ પોતાની તરફથી લાભાર્થીના ખાતામાં જમા કરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારી ઉંમર મુજબ તમારો માસિક હપ્તો ₹૧૦૦ નક્કી થાય છે, તો તમે ₹૧૦૦ જમા કરાવો છો તેની સામે સરકાર પણ વધારાના ₹૧૦૦ તેમાં ઉમેરે છે. આમ, ખૂબ જ ઓછા આર્થિક બોજ સાથે વૃદ્ધાવસ્થા માટે મોટું ભંડોળ તૈયાર થઈ જાય છે.
ઉંમર મુજબ માસિક યોગદાન અને પેન્શનનું માળખું
આ યોજનામાં જોડાવાની ઉંમરના આધારે પ્રીમિયમની રકમ નક્કી થાય છે, જેની વિગત નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| યોજનામાં જોડાવાની ઉંમર | લાભાર્થીનું માસિક પ્રીમિયમ | કેન્દ્ર સરકારનું સમાન યોગદાન | ૬૦ વર્ષ પછી મળવાપાત્ર પેન્શન |
| ૧૮ વર્ષ (ન્યૂનતમ ઉંમર) | ₹૫૫ પ્રતિ માસ | ₹૫૫ પ્રતિ માસ | ₹૩,૦૦૦ દર મહિને (ફિક્સ) |
| ૩૦ વર્ષ (મધ્યમ ઉંમર) | ₹૧૦૫ પ્રતિ માસ | ₹૧૦૫ પ્રતિ માસ | ₹૩,૦૦૦ દર મહિને (ફિક્સ) |
| ૪૦ વર્ષ (મહત્તમ ઉંમર) | ₹૨૦૦ પ્રતિ માસ | ₹૨૦૦ પ્રતિ માસ | ₹૩,૦૦૦ દર મહિને (ફિક્સ) |
યોજનાનો લાભ લેવા માટેની જરૂરી પાત્રતા અને શરતો
આ સરકારી પેન્શન યોજનાનો લાભ દરેક વ્યક્તિને મળી શકતો નથી, કારણ કે આ ખાસ કરીને આર્થિક રીતે નબળા શ્રમિકો માટે બનાવવામાં આવી છે. તેના માટેની શરતો નીચે મુજબ છે:
-
ઉંમરની મર્યાદા: અરજદારની ઉંમર ઓછામાં ઓછી ૧૮ વર્ષ અને વધુમાં વધુ ૪૦ વર્ષ હોવી જોઈએ.
-
આવક મર્યાદા: શ્રમિકની માસિક આવક ₹૧૫,૦૦૦ અથવા તેનાથી ઓછી હોવી જોઈએ.
-
કરદાતા ન હોવા જોઈએ: અરજી કરનાર વ્યક્તિ આવકવેરો (Income Tax) ભરતી ન હોવી જોઈએ.
-
અન્ય યોજનાઓથી મુક્તિ: અરજદાર અગાઉથી EPFO, ESIC કે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) જેવી કોઈ સરકારી સામાજિક સુરક્ષા યોજનાનો સભ્ય ન હોવો જોઈએ.
રજીસ્ટ્રેશનની પ્રક્રિયા અને ઓટો-ડેબિટની સુવિધા
પ્રધાનમંત્રી શ્રમ યોગી માનધન યોજનામાં જોડાવું અત્યંત સરળ છે. આ માટે લાભાર્થીએ પોતાના નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) પર જવાનું રહેશે. ત્યાં માત્ર પોતાના સરકારી ઓળખપત્ર (આધાર કાર્ડ) અને બચત બેંક ખાતા (Saving Bank Account) ની વિગતો આપીને ઓનલાઈન રજીસ્ટ્રેશન કરાવી શકાય છે.
સૌથી પ્રશંસનીય બાબત એ છે કે રજીસ્ટ્રેશન સમયે જ બેંક ખાતા સાથે ‘ઓટો-ડેબિટ’ (Auto-Debit) સુવિધા લિંક કરી દેવામાં આવે છે. આનાથી દર મહિને નક્કી કરેલો હપ્તો આપોઆપ ખાતામાંથી કપાઈ જાય છે, જેથી દર મહિને ધક્કા ખાવાની કે હપ્તો ભૂલી જવાની કોઈ ઝંઝટ રહેતી નથી.
કૌટુંબિક પેન્શન (Family Pension) ની મજબૂત જોગવાઈ
જો પેન્શન શરૂ થયા પછી અથવા યોજના દરમિયાન મૂળ લાભાર્થીનું અકાળે અવસાન થાય છે, તો તેના જીવનસાથી (પતિ કે પત્ની) ને કાનૂની રક્ષણ મળે છે. પરિવારને સહારો આપવા માટે સરકાર મૂળ પેન્શનના ૫૦ ટકા રકમ એટલે કે દર મહિને ₹૧,૫૦૦ ‘ફેમિલી પેન્શન’ તરીકે ચૂકવે છે. જો સભ્ય ૬૦ વર્ષ પહેલાં યોજના છોડવા માંગે, તો ૧૦ વર્ષની અંદર બહાર નીકળવા પર જમા રકમ બચત ખાતાના વ્યાજ સાથે પરત મળે છે, અને ૧૦ વર્ષ પછી છોડવા પર ફંડમાં જનરેટ થયેલું વાસ્તવિક વ્યાજ પણ ચૂકવવામાં આવે છે.
આ યોજના કેન્દ્ર સરકારની સાર્વભૌમ ગેરંટી સાથે આવે છે, તેથી તે ૧૦૦% સુરક્ષિત છે. જો કે, લાભાર્થીઓએ એ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે આ યોજનામાં મળતું ₹૩,૦૦૦ નું પેન્શન ફિક્સ છે અને તે ભવિષ્યની મોંઘવારી (Inflation) મુજબ વધશે નહીં. વળી, બેંક ખાતામાં મિનિમમ બેલેન્સ જાળવવું જરૂરી છે જેથી ઓટો-ડેબિટ હપ્તો બાઉન્સ ન થાય. તેથી, ઘડપણને વધુ સુરક્ષિત કરવા માટે આ સ્કીમની સાથે-સાથે નાની બચતના અન્ય વિકલ્પો પણ ચાલુ રાખવા હિતાવહ છે.
