૧.૫ મિલિયન યુરોની ડીલ અને ઈરાન કનેક્શન: ચીનની બહુરાષ્ટ્રીય કંપની પર અમેરિકી અદાલતનો કાનૂની સંજોડ!
વોશિંગ્ટન અને બેઇજિંગ વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલું ટેક્નોલોજી યુદ્ધ હવે યુએસએની ફેડરલ અદાલતમાં પહોંચી ગયું છે. અમેરિકાના ન્યુયોર્ક શહેરના બ્રુકલિન સ્થિત ફેડરલ કોર્ટમાં ૯ સપ્ટેમ્બરના રોજ ચીનની દિગ્ગજ ટેલિકોમ કંપની હુઆવેઈ (Huawei) સામે એક હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસની સુનાવણી શરૂ થઈ છે. અમેરિકી પ્રોસિક્યુટર્સે હુઆવેઈ પર માત્ર વ્યાપારી સ્પર્ધા કરવાનો જ નહીં, પરંતુ એક સંગઠિત ‘ગુનાહિત સંગઠન’ (Criminal Enterprise) તરીકે કામ કરવાનો ગંભીર આરોપ મૂક્યો છે. પ્રોસિક્યુટર્સના જણાવ્યા મુજબ, હુઆવેઈએ છેલ્લા બે દાયકા દરમિયાન અમેરિકન કંપનીઓની ટેક્નોલોજી ચોરી કરી છે, બેંકો સાથે છેતરપિંડી કરી છે અને ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા અમેરિકી પ્રતબંધોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
અમેરિકાના ન્યાય મંત્રાલય (DOJ)ના સરકારી વકીલે જ્યુરી સમક્ષ આકરા શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે હુઆવેઈની ૨૦ વર્ષની સફળતાની પાછળ “ચોરી, જૂઠ અને સત્ય છુપાવવાની કાવતરાખોરી” રહેલી છે. જોકે, હુઆવેઈએ આ તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને પોતાને નિર્દોષ ગણાવ્યા છે. હુઆવેઈના વકીલોની દલીલ છે કે અમેરિકી સરકાર કર્મચારીઓની વ્યક્તિગત ભૂલો અને સામાન્ય વ્યાપારી વિવાદોને મોટું કાવતરું ગણાવીને કંપનીને બદનામ કરી રહી છે.
હુઆવેઈ પર કયા ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે?
અમેરિકી સરકારે હુઆવેઈ સામે ૧૯૯૯ થી ૨૦૨૦ વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન થયેલા વિવિધ ગુનાઓ માટે એક વ્યાપક ચાર્જશીટ તૈયાર કરી છે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચે મુજબના આરોપોનો સમાવેશ થાય છે:
૧. રેકેટિયરિંગ અને મની લોન્ડરિંગ: કંપનીએ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા મોટો નફો રળવા અને બજારમાં અન્યાયી પ્રભુત્વ મેળવવા માટે આયોજનબદ્ધ કાવતરું રચ્યું.
૨. બેંક અને વાયર ફ્રોડ: ઈરાન સાથેના પોતાના આર્થિક વ્યવહારો છુપાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકોને અંધારામાં રાખીને અમેરિકી બેંકિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો.
૩. વ્યાપારી રહસ્યોની ચોરી (Trade Secret Theft): અમેરિકાની પાંચ મુખ્ય ટેકનોલોજી કંપનીઓના બૌદ્ધિક સંપત્તિ (Intellectual Property) અને ગુપ્ત કોડ્સની ચોરી કરી.
હુઆવેઈના મુખ્ય વકીલે આ આરોપોનો જવાબ આપતા કહ્યું કે આ માત્ર નિર્દોષ સ્પર્ધા અને નવીનતા (Innovation) નો મામલો છે, કોઈ ગુનાહિત ષડયંત્ર નથી.
ટેક્નોલોજી અને બૌદ્ધિક સંપત્તિની ચોરીનો મામલો
સરકારી વકીલોના આરોપ મુજબ, હુઆવેઈએ અમેરિકાની દિગ્ગજ કંપનીઓ પાસેથી ટેક્નોલોજી ચોરવા માટે પોતાના કર્મચારીઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જેમાં સિસ્કો સિસ્ટમ્સ (Cisco Systems) ના ઈન્ટરનેટ રાઉટરના ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સોર્સ કોડની ચોરી અને ટી-મોબાઈલ (T-Mobile) ના ફોન ટેસ્ટિંગ માટેના ખાસ રોબોટિક આર્મ (Robotic Arm) ની ચોરીનો સમાવેશ થાય છે. સરકારી વકીલે દાવો કર્યો હતો કે તેમની પાસે હુઆવેઈના કર્મચારીઓ દ્વારા રોબોટિક આર્મ ચોરતા હોવાના વીડિયો પુરાવા ઉપલબ્ધ છે.
બીજી તરફ, હુઆવેઈના બચાવ પક્ષના વકીલોએ દલીલ કરી હતી કે ટ્રેડ શો દરમિયાન જાપાનીઝ કંપની ફુજિત્સુના ડિવાઈસની તસવીરો લેવી કે ટી-મોબાઈલની ઘટનાઓ એ વ્યક્તિગત કર્મચારીઓની મૂર્ખામીભરી ભૂલો હતી. કંપનીના મેનેજમેન્ટને જાણ થતાં જ તે કર્મચારીઓને તરત જ નોકરીમાંથી બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા. આથી, અમુક છૂટાછવાયા બનાવોને આખી કંપનીનું કાવતરું ગણાવી શકાય નહીં.
ઈરાન પરના પ્રતિબંધો અને સ્કાયકોમ (Skycom) નો વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ૨૦૧૮માં થઈ હતી, જ્યારે હુઆવેઈ અને તેના ચીફ ફાઇનાન્શિયલ ઓફિસર (CFO) મેંગ વાનઝોઉ (Meng Wanzhou) સામે ઈરાન સંબંધિત આર્થિક પ્રતિબંધોના ભંગ બદલ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રોસિક્યુટર્સનો આરોપ છે કે હુઆવેઈએ ઈરાનમાં કામ કરતી ‘સ્કાયકોમ’ નામની કંપની સાથેના પોતાના સંબંધો છુપાવ્યા હતા. સ્કાયકોમ દ્વારા હુઆવેઈએ ઈરાનની સૌથી મોટી મોબાઈલ કંપનીને સંવેદનશીલ કમ્પ્યુટર ઉપકરણો વેચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
મેંગ વાનઝોઉ ૨૦૦૮થી ૨૦૦૯ દરમિયાન સ્કાયકોમના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સામેલ હતા. ૨૦૧૮માં કેનેડામાં અમેરિકાના વોરંટ આધારે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્રણ વર્ષ સુધી કાનૂની લડાઈ લડ્યા બાદ, ૨૦૨૧માં એક સમજૂતી (Deferred Prosecution Agreement) હેઠળ તેમને ચીન પરત જવાની મંજૂરી મળી હતી. જોકે, તેમણે કરેલી ચોક્કસ કબૂલાતો આજે પણ હુઆવેઈ સામેના આ કેસમાં પુરાવા તરીકે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે.
ચીન સરકારની તીખી પ્રતિક્રિયા
અમેરિકી અદાલતમાં હુઆવેઈને ‘ગુનાહિત સંગઠન’ તરીકે સંબોધવામાં આવતાં ચીન સરકારે આકરા શબ્દોમાં વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે, “ચીન સરકાર અમેરિકા દ્વારા ચીની કંપનીઓને દબાવવાની અને તેમને ટાર્ગેટ કરવાની નીતિનો સખત વિરોધ કરે છે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે ચીન પોતાની કંપનીઓના કાયદેસરના હક્કો અને હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે તેમની સાથે મજબૂતીથી ઊભું રહેશે.
આ કેસનું વૈશ્વિક અને રાજકીય મહત્વ
હુઆવેઈ માત્ર એક કંપની નથી, પરંતુ તે ચીનની ટેક્નોલોજીકલ તાકાતનું પ્રતીક છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી ટેલિકોમ્યુનિકેશન સાધન ઉત્પાદક કંપનીઓમાંની એક છે અને સ્માર્ટફોન, સેમિકન્ડક્ટર અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રે ચીન માટે ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન હુઆવેઈ પર અનેક વેપારી પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા અને તેના ઉપકરણો દ્વારા જાસૂસી થવાની આશંકા દર્શાવીને મિત્ર દેશોને 5G નેટવર્કમાંથી હુઆવેઈને દૂર કરવા અપીલ કરાઈ હતી. હુઆવેઈએ જાસૂસીના તમામ આરોપોને સતત નકાર્યા છે.
હાલમાં આ મુકદ્દમો આશરે ત્રણ મહિના સુધી ચાલવાની શક્યતા છે. આ ચુકાદો માત્ર હુઆવેઈનું ભવિષ્ય જ નહીં, પરંતુ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના ટેક્નોલોજી, 5G અને સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે ચાલી રહેલા સુપરપાવર યુદ્ધની દિશા પણ નક્કી કરશે.
