સોલર એનર્જી સિસ્ટમ બની શકે છે મોટું જોખમ! જાણો કઈ નાની ભૂલ તમને ભારે પડી શકે છે
આજના યુગમાં વીજળીના વધતા ભાવ અને વારંવાર થતા પાવર કટની સમસ્યાઓથી છુટકારો મેળવવા માટે સોલર એનર્જી સિસ્ટમ (સૌર ઉર્જા પ્રણાલી) એક ઉત્તમ વિકલ્પ બનીને ઉભરી આવી છે. લાખો લોકો પોતાના ઘરની છત પર સોલર પેનલ લગાવી રહ્યા છે. આ પર્યાવરણ માટે તો સારું છે જ, સાથે જ લાંબા ગાળે નાણાંની બચત પણ કરે છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે સિસ્ટમને તમે તમારા માથા પર લગાવી રહ્યા છો, શું તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સોલર સિસ્ટમ ત્યાં સુધી જ આશીર્વાદરૂપ છે, જ્યાં સુધી તેને યોગ્ય રીતે અને સાવધાની સાથે લગાવવામાં આવે. જો ઇન્સ્ટોલેશન કે મેન્ટેનન્સમાં નાની સરખી પણ બેદરકારી રાખવામાં આવે, તો આ સિસ્ટમ ઘર માટે મોટું જોખમ બની શકે છે. ચાલો જાણીએ કે સોલર સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા મુખ્ય જોખમો કયા છે અને તમે તેનાથી કેવી રીતે બચી શકો છો.
સોલર એનર્જી સિસ્ટમના મુખ્ય જોખમો
1. કરંટ લાગવાનું જોખમ (Electrical Shock Hazard)
સોલર પેનલ દિવસ દરમિયાન સતત વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. તે ‘ડાયરેક્ટ કરંટ’ (DC) ઉત્પન્ન કરે છે. સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે ગ્રીડનો પાવર કટ થયા પછી પણ સોલર કેબલ, કનેક્ટર અને પેનલ ‘લાઇવ’ રહે છે. જો કોઈ તાર ખુલ્લો હોય, કનેક્ટર ઢીલું હોય અથવા ઇન્સ્યુલેશન ડેમેજ થઈ ગયું હોય, તો ભૂલથી પણ તેના સંપર્કમાં આવવું જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
2. ડીસી આર્ક ફોલ્ટ (DC Arc Fault): આગનું મોટું કારણ
કદાચ તમને ખબર ન હોય, પણ સોલર સિસ્ટમમાં આગ લાગવાનું સૌથી મોટું કારણ ‘આર્ક ફોલ્ટ’ છે. જ્યારે બે તાર વચ્ચે અથવા ખરાબ કનેક્શનને કારણે વીજળી હવામાં કૂદવા લાગે છે, ત્યારે એક તણખો (Arc) પેદા થાય છે. આ તણખો ભયંકર ગરમી પેદા કરે છે, જે તારના પ્લાસ્ટિક કવર (ઇન્સ્યુલેશન) ને ઓગાળી દે છે અને છત પર હાજર કોઈપણ જ્વલનશીલ વસ્તુને સળગાવી શકે છે. મોટાભાગે આ સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે કનેક્ટર બરાબર ફિટ ન હોય અથવા સમય જતાં ઢીલા પડી જાય.
3. આકાશી વીજળી (Lightning Strike)
સોલર પેનલ છતના સૌથી ઊંચા ભાગ પર લગાવવામાં આવે છે, તેથી તે આકાશી વીજળીને ખૂબ જ ઝડપથી આકર્ષી શકે છે. જો સિસ્ટમમાં પ્રોપર ‘અર્થિંગ’ (Earthing) અને ‘સર્જ પ્રોટેક્શન ડિવાઇસ’ (SPD) ન લાગ્યા હોય, તો વીજળી પડતી વખતે માત્ર તમારું ઇન્વર્ટર જ નહીં, પરંતુ ઘરનું સંપૂર્ણ વાયરિંગ અને અન્ય વીજ ઉપકરણો પણ બગડી શકે છે.
4. હવામાનની માર (Weathering Issues)
ભારત જેવા દેશોમાં સોલર પેનલે ભારે ગરમી, મુશળધાર વરસાદ અને ભેજનો સામનો કરવો પડે છે. જો કનેક્ટર સારી ગુણવત્તાના ન હોય અથવા તેને યોગ્ય રીતે સીલ કરવામાં ન આવ્યા હોય, તો વરસાદનું પાણી અંદર જઈ શકે છે. ભેજને કારણે શોર્ટ સર્કિટ થવી સામાન્ય વાત છે. બીજી તરફ, સતત ભેજ અને વરસાદને કારણે માઉન્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર અને કેબલના સાંધા પર કાટ (Corrosion) લાગવા લાગે છે, જે સિસ્ટમનું આયુષ્ય તો ઘટાડે જ છે, સાથે જ ભવિષ્યમાં મોટા ફોલ્ટનું કારણ પણ બને છે.
જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ જાગૃત રહેવાની જરૂર છે. તમે આ ઉપાયો અપનાવીને તમારા ઘર અને પરિવારને સુરક્ષિત રાખી શકો છો:
-
પ્રોફેશનલની જ સલાહ લો: સોલર સિસ્ટમ લગાવવી એ કોઈ ‘DIY’ પ્રોજેક્ટ નથી. તેને હંમેશા સર્ટિફાઇડ અને પ્રોફેશનલ ટેકનિશિયન પાસે જ ઇન્સ્ટોલ કરાવો. સસ્તું કામ કરાવવાના ચક્કરમાં હલકી ગુણવત્તાના તાર અને કનેક્ટર ન નખાવો.
-
સાઇટ ઇન્સ્પેક્શન જરૂરી છે: સિસ્ટમ લગાવતા પહેલા અનુભવી એન્જિનિયર પાસે તમારી છતની તપાસ કરાવો. તેમને એ જોવા દો કે છતનું માળખું પેનલનું વજન સહન કરી શકશે કે નહીં, અને પેનલને ક્યાં લગાવવી સૌથી સુરક્ષિત રહેશે.
-
સમય-સમય પર મેન્ટેનન્સ: લોકો સોલર પેનલ લગાવીને ભૂલી જાય છે. વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા બે વાર કોઈ નિષ્ણાત પાસે સમગ્ર વાયરિંગ કનેક્શન, અર્થિંગ અને સ્ટ્રક્ચર ચેક કરાવો. ઢીલા તારને ટાઈટ કરાવવા અને કાટની તપાસ કરવી સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.
-
ગુણવત્તા સાથે બાંધછોડ ન કરો: હંમેશા ‘IEC’ સર્ટિફાઇડ પેનલ અને સારી બ્રાન્ડના ઇન્વર્ટર/કેબલ્સનો જ ઉપયોગ કરો. ‘આર્ક ફોલ્ટ ડિટેક્શન’ વાળા સ્માર્ટ ઇન્વર્ટર આજકાલ બજારમાં ઉપલબ્ધ છે, જે તણખો પેદા થતા જ સિસ્ટમને તરત બંધ કરી દે છે.
સોલર એનર્જી ભવિષ્યની ઉર્જા છે અને તેને અપનાવવી એ એક સમજદારીભર્યો નિર્ણય છે. પરંતુ ‘સુરક્ષા સર્વોપરી’ના સિદ્ધાંતને ક્યારેય ન ભૂલો. જો તમે સારી ગુણવત્તાની વસ્તુ વાપરો છો અને સમયસર મેન્ટેનન્સ કરાવો છો, તો સોલર સિસ્ટમ તમારા ઘર માટે એક સુરક્ષિત રોકાણ સાબિત થશે. યાદ રાખો, નાની સરખી બેદરકારી ભારે પડી શકે છે, તેથી તમારા ઘરની ઉર્જા વ્યવસ્થાને હંમેશા ભરોસાપાત્ર હાથોમાં જ રહેવા દો.
