યુદ્ધના અંધારા અને ડોલરનો બોજ: ટ્રમ્પની નવી ફંડિંગ માંગ અને અમેરિકી સંસદમાં વધતો જતો તણાવ
વૈશ્વિક રાજકારણના રંગમંચ પર જ્યારે પણ યુદ્ધના વાદળો ઘેરાય છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર સરહદો પર જ નહીં, પરંતુ દેશની તિજોરી પર પણ પડે છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા કોંગ્રેસ (અમેરિકી સંસદ) પાસે માંગવામાં આવેલી ૮૭.૬ અબજ ડોલરની વધારાની ફંડિંગની માંગે વોશિંગ્ટનમાં રાજકીય ભૂકંપ સર્જ્યો છે. આ આંકડો સામાન્ય નથી; ૮.૨૫ લાખ કરોડ રૂપિયા જેવી માતબર રકમ જ્યારે યુદ્ધ અને સૈન્ય અભિયાનો પાછળ ખર્ચવાની વાત આવે, ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે લોકશાહીના મંદિરમાં પ્રશ્નો ઉઠે. ઈરાન સાથેના તણાવ વચ્ચે આ માંગણીએ શ્વેતભવન (White House) અને કેપિટોલ હિલ વચ્ચેના સંબંધોને એક કટોકટીના તબક્કે લાવી દીધા છે.
૮૭.૬ અબજ ડોલરનું ગણિત: માત્ર યુદ્ધ કે સુરક્ષા?
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના પ્રસ્તાવ મુજબ, આ ૮૭.૬ અબજ ડોલરમાંથી ૬૭.૧૫ અબજ ડોલર સીધા જ સંરક્ષણ અને સૈન્ય જરૂરિયાતો માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. રસપ્રદ બાબત એ છે કે આ રકમ તે ૧ ટ્રિલિયન ડોલરના વિશાળ સંરક્ષણ બજેટ ઉપરાંતની છે જે પહેલેથી જ મંજૂર થઈ ચૂક્યું છે. વહીવટીતંત્રનું તર્ક છે કે ઈરાન સાથેના વર્તમાન સંઘર્ષમાં અમેરિકાની તાકાતને અકબંધ રાખવા માટે આ નાણાં અનિવાર્ય છે.
આ રકમનો ઉપયોગ ક્યાં થશે? વ્હાઈટ હાઉસના રિપોર્ટ મુજબ, ૨૧ અબજ ડોલર તો માત્ર ગોળા-બારૂદના ભંડારને ફરીથી ભરવા અને સંરક્ષણ ઉત્પાદન વધારવા માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે બાકીની રકમ સૈન્યની તૈયારી, ગુપ્ત સંરક્ષણ પ્રોગ્રામો અને આધુનિક શસ્ત્રપ્રણાલીઓ વિકસાવવા પાછળ ખર્ચવામાં આવશે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આટલો મોટો ખર્ચ કરવાથી શાંતિ સ્થપાશે, કે પછી તે માત્ર શસ્ત્રોની હોડને વધુ વેગ આપશે?
સંસદમાં વધતો વિરોધ: લોકશાહીની ચેતવણી
અમેરિકામાં સત્તાનું સંતુલન જળવાઈ રહે તે લોકશાહીનું મુખ્ય લક્ષણ છે. તાજેતરમાં અમેરિકી સીનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ દ્વારા ઈરાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી રોકવાનો પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો, તે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નીતિઓ સામે એક સીધો પડકાર છે. વિરોધ પક્ષના ડેમોક્રેટ્સ તો ઠીક, પરંતુ હવે પોતાની જ રિપબ્લિકન પાર્ટીના સાંસદો પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવા લાગ્યા છે.
રિપબ્લિકન સીનેટર બિલ કેસીડી અને ટ્રમ્પ વચ્ચેની તીખી તકરાર એ વાતનું પ્રમાણ છે કે યુદ્ધના મુદ્દે અમેરિકી રાજકારણ હવે બે ફાંટામાં વહેંચાયેલું છે. સાંસદોનો મુખ્ય આક્ષેપ એ છે કે રાષ્ટ્રપતિએ સંસદને વિશ્વાસમાં લીધા વિના એકપક્ષીય રીતે સૈન્ય નિર્ણયો લીધા છે. ‘વોર પાવર’ના આ અધિકારો પર હવે સંસદ લગામ કસવા માંગે છે. જ્યારે કોઈ દેશના જનપ્રતિનિધિઓ સરકારને પૂછે કે, “તમે આટલા બધા પૈસા ક્યાં અને શા માટે ખર્ચો છો?” ત્યારે તે લોકશાહીની પરિપક્વતાનું લક્ષણ છે.
આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ વિરુદ્ધ સૈન્ય મહત્વાકાંક્ષા
આ ફંડિંગ પેકેજમાં માત્ર સંરક્ષણ જ નથી, પરંતુ તેમાં ૧.૪ અબજ ડોલર ઇબોલા જેવી મહામારી સામે લડવા, ૧૧.૧ અબજ ડોલર ખેડૂતોની મદદ માટે અને ૧ અબજ ડોલર પેન્શન માટે પણ ફાળવવામાં આવ્યા છે. વિવેચકોનું કહેવું છે કે આ રકમ “લોલીપોપ” જેવી છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે સરકાર અર્થતંત્રની વાસ્તવિક સમસ્યાઓથી ધ્યાન ભટકાવવા માટે આવી ફંડિંગ માંગણીઓનો ઉપયોગ કરી રહી છે.
અમેરિકી જનતા મોંઘવારી, બેરોજગારી અને આંતરિક માળખાગત સુવિધાઓના અભાવનો સામનો કરી રહી છે. તેવામાં યુદ્ધ પાછળ આટલી મોટી રકમનો વ્યય કરવો એ સામાન્ય નાગરિકો માટે ચિંતાનો વિષય છે. ડેમોક્રેટ નેતા ચક શૂમર અને અન્ય સભ્યોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, તેઓ સૈનિકોની સુરક્ષાના વિરોધમાં નથી, પરંતુ તેઓ સરકારી ખર્ચના પારદર્શિતા (Accountability) ના પક્ષમાં છે.
યુદ્ધની કિંમત અને ભવિષ્યના જોખમો
ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે યુદ્ધ માત્ર સૈનિકોના જીવન જ નહીં, પરંતુ દેશના આર્થિક ભવિષ્યને પણ વર્ષો સુધી પાછળ ધકેલી દે છે. ઈરાન સાથેનો તણાવ જો સંપૂર્ણ યુદ્ધમાં પરિણમે, તો તે માત્ર મધ્ય પૂર્વ માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવથી લઈને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન સુધી બધું જ પ્રભાવિત થશે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે આ ખર્ચ “રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જરૂરી” છે. પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની વ્યાખ્યા શું? શું તે માત્ર શસ્ત્રોના ઢગલા કરવા છે, કે પછી રાજદ્વારી માર્ગે ઉકેલ લાવવો? આ વધારાનું બજેટ પસાર કરાવવું એ ટ્રમ્પ માટે તેમની રાજકીય કુશળતાની કસોટી સમાન છે. જો તેઓ આમાં નિષ્ફળ જાય, તો આગામી ચૂંટણીમાં તેની મોટી અસર જોવા મળી શકે છે.
આ ૮૭.૬ અબજ ડોલરની માંગણી માત્ર એક નાણાકીય દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તે ટ્રમ્પની યુદ્ધ નીતિનો એક અરીસો છે. શું અમેરિકા દુનિયાભરના વિવાદોમાં પોતાની તિજોરી ખાલી કરીને ‘વિશ્વના પોલીસમેન’ બનવા માંગે છે, કે પછી દેશની આંતરિક જરૂરિયાતોને પ્રાધાન્ય આપશે? સંસદમાં ચાલી રહેલી તપાસ અને ચર્ચાઓ એ સૂચવે છે કે હવે અમેરિકી નેતાઓ જવાબદારી માંગવા માટે મક્કમ છે.
યુદ્ધના અંધારામાં કદાચ ડોલરનો પ્રકાશ થોડા સમય માટે દેખાય, પણ સાચી સુરક્ષા તો સંવાદ અને શાંતિમાં જ રહેલી છે. જ્યારે વિશ્વ એક મોટા સંઘર્ષની ધાર પર ઊભું છે, ત્યારે અમેરિકા જેવા શક્તિશાળી રાષ્ટ્રના નિર્ણયો શાંતિ માટે પાયાના પથ્થર બનવા જોઈએ, શસ્ત્રોની હોડ માટેના ઇંધણ નહીં.
