વૈશ્વિક ટેક માર્કેટમાં મોટી હલચલ: AI મોડેલ્સ પર ટ્રમ્પ સરકારનો યુ-ટર્ન, એન્થ્રોપિકના ફેબલ અને મિથોસ પરથી પ્રતિબંધ હટ્યો
વૈશ્વિક સ્તરે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલી તીવ્ર સ્પર્ધા વચ્ચે એક અત્યંત ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે અદ્યતન અને સુપર-કેપેબલ AI મોડેલ્સની વૈશ્વિક ઉપલબ્ધતા અને નિકાસ પર લાદવામાં આવેલા કડક નિયંત્રણો પર મોટો યુ-ટર્ન લીધો છે. યુએસ વાણિજ્ય વિભાગ (US Department of Commerce) દ્વારા અગ્રણી ટેક કંપની એન્થ્રોપિક (Anthropic) ના સૌથી શક્તિશાળી અને આધુનિક AI મોડેલ્સ – ‘ફેબલ’ (Fable) અને ‘માયથોસ’ (Mythos) પર લાદવામાં આવેલા નિકાસ પ્રતિબંધોને સત્તાવાર રીતે પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા છે. વ્હાઇટ હાઉસના આ આકસ્મિક કાનૂની વળાંક બાદ, કંપનીએ જાહેરાત કરી છે કે તે વૈશ્વિક બજારમાં આ મોડેલ્સની એક્સેસ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં પુનઃસ્થાપિત કરવા જઈ રહી છે.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ચીની ઘૂસણખોરીનો ભય
માત્ર ત્રણ અઠવાડિયા પહેલા, ૧૨ જૂનના રોજ અમેરિકન સરકારે કડક વલણ અપનાવતા એન્થ્રોપિકને તેના અત્યાધુનિક મોડેલો, માયથોસ ૫ અને ફેબલ ૫ ની વૈશ્વિક સપ્લાય અને ઓપન એક્સેસને તાત્કાલિક અસરથી રોકવાનો આદેશ આપ્યો હતો. વોશિંગ્ટનની ગુપ્તચર સંસ્થાઓને આશંકા હતી કે આ અતિ-આધુનિક AI મોડેલોની ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ ચીન, રશિયા અથવા અન્ય પ્રતિસ્પર્ધી દેશોની લશ્કરી (Military) અને જાસૂસી એજન્સીઓ દ્વારા સાયબર હુમલા અથવા વ્યૂહાત્મક સંશોધનો માટે થઈ શકે છે. આ પ્રતિબંધ ત્યારે વધુ કડક કરાયો જ્યારે એન્થ્રોપિક દ્વારા જ એવો ખુલાસો કરાયો હતો કે ચીની દિગ્ગજ કંપની અલીબાબા દ્વારા તેના સૌથી એડવાન્સ મોડેલ્સને ગેરકાયદેસર રીતે એક્સેસ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, બદલાતા વૈશ્વિક આર્થિક પ્રવાહો વચ્ચે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ પ્રતિબંધ સંપૂર્ણપણે ઉઠાવી લીધો છે.
We’ve received notice that the Department of Commerce has lifted export controls on Claude Fable 5 and Mythos 5.
We'll begin restoring access tomorrow, and will share an update soon.
We’re grateful to our users for their patience, and to everyone who worked with us on…
— Anthropic (@AnthropicAI) June 30, 2026
નવી શરતો: હવે ખાસ લાઇસન્સની જરૂર નથી
રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, યુએસ વાણિજ્ય સચિવ (US Commerce Secretary) હોવર્ડ લુટનિકે એન્થ્રોપિક કંપનીના મેનેજમેન્ટને મોકલેલા સત્તાવાર પત્રમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે હવે માયથોસ અને ફેબલ મોડેલ્સની આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ કે વ્યાપારી ઉપયોગ માટે કોઈ ખાસ સરકારી લાઇસન્સ લેવાની જરૂર રહેશે નહીં. જોકે, આ મુક્તિ મફતમાં નથી મળી. આ અદભુત નરમ વલણના બદલામાં એન્થ્રોપિક કંપની સરકાર સાથે એક વ્યાપક સુરક્ષા કરાર કરવા સંમત થઈ છે. આ કરાર હેઠળ કંપની ભવિષ્યમાં ઉદ્ભવનારા ડિજિટલ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના જોખમોને ઓળખવા, એઆઈના સંભવિત દુરુપયોગને અટકાવવા અને આગામી પેઢીના AI મોડેલો માટે સરકારની દેખરેખ હેઠળ કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ વિકસાવવા માટે સંયુક્ત રીતે કામ કરશે.
સિલિકોન વેલીમાં સરકારી દખલગીરી પર ઉઠેલા સવાલો
અગાઉ ગયા અઠવાડિયે, યુએસ સરકારે આ મામલે આંશિક રાહત આપીને માયથોસ ૫ મોડેલને માત્ર ચોક્કસ “વિશ્વસનીય” અને ચકાસાયેલી અમેરિકન સંસ્થાઓ પૂરતું જ મર્યાદિત રાખવાની મંજૂરી આપી હતી. પરંતુ આ પ્રકારની પસંદગીયુક્ત નીતિ સામે સિલિકોન વેલીના અગ્રણીઓએ ભારે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. ઓપનએઆઈ (OpenAI) ના સીઇઓ સેમ ઓલ્ટમેને તાજેતરમાં જ વ્હાઇટ હાઉસની નીતિઓની ટીકા કરતા જણાવ્યું હતું કે, ટેકનોલોજીનું સુરક્ષા પરીક્ષણ ચોક્કસપણે જરૂરી છે, પરંતુ કયા ગ્રાહકો કે કઈ સંસ્થાઓ આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકે અને કઈ નહીં, તે નક્કી કરવાનું વહીવટીતંત્રનું આ પ્રકારનું વલણ બિલકુલ વ્યાજબી કે મુક્ત બજારની વિભાવનાને સુસંગત નથી.
GPT-5.6 અને ભવિષ્યના મોડેલ્સ પર કડક નજર
સરકારના આ અતિશય કડક વલણની અસર માત્ર એન્થ્રોપિક પર જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર એઆઈ ઉદ્યોગ પર પડી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર, યુએસ સરકારની વિશેષ વિનંતી અને સુરક્ષા સમીક્ષાને કારણે જ અગ્રણી કંપની OpenAI ને તેના અત્યંત અપેક્ષિત નવા મોડેલ ‘GPT-5.6’ નું સત્તાવાર પબ્લિક લોન્ચિંગ મુલતવી રાખવું પડ્યું હતું, અને શરૂઆતમાં તેની એક્સેસ માત્ર પસંદગીના ભાગીદારો સુધી જ મર્યાદિત રાખવાની ફરજ પડી હતી. અમેરિકન વહીવટીતંત્ર અત્યારે સુપર-ઇન્ટેલિજન્ટ સિસ્ટમ્સ પર દેખરેખ સતત વધારી રહ્યું છે કારણ કે વૈશ્વિક સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે સ્વાયત્ત સાયબર હુમલા, ન્યુક્લિયર કે લશ્કરી સંશોધન અને જનતાની દેખરેખ (Surveillance) માં આ મોડેલ્સ ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. આથી, ભલે હાલ પૂરતો પ્રતિબંધ હટાવી લેવાયો હોય, પરંતુ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે મોટા AI મોડેલોના લોન્ચિંગ અને નિકાસ માટે કડક આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ધોરણો લાગુ થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
