Oil Indiaની મોટી શોધ: દરરોજ 2 લાખ SCMD ગેસ અને 170 બેરલ કંડેન્સેટ મળ્યાનો દાવો
ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્રે અને ખાસ કરીને વિદેશી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાના દિશામાં એક ખૂબ જ આશાસ્પદ અને ઉત્સાહવર્ધક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારત સરકારની અગ્રણી સરકારી કંપની ઓઇલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (OIL) ને આંધ્રપ્રદેશના દરિયાકાંઠા પાસે આવેલ કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિનમાંથી કુદરતી ગેસ (Natural Gas) નો નવો અને સમૃદ્ધ ભંડાર મળી આવ્યો છે.
આ શોધ એટલા માટે વિશેષ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે દરિયાના ઓછા ઊંડાણવાળા (Shallow Water) વિસ્તારમાં આવેલી છે. તાજેતરમાં જ કંપનીએ ‘ડિસ્કવર્ડ સ્મોલ ફીલ્ડ’ (DSF) બોલી પ્રક્રિયા હેઠળ આ બ્લોક મેળવ્યો હતો. દેશમાં સ્વદેશી ઊર્જા ઉત્તરોત્તર વધારવાના સંકલ્પ વચ્ચે આ નવી શોધ ભારત માટે આત્મનિર્ભરતા તરફ એક મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે તેમ છે.
ક્યાં અને કેવી રીતે થયો આ મહત્વપૂર્ણ ધમાકો?
ઘણા સમયથી ભારત પોતાના કુદરતી સાધન-સંપત્તિનો વ્યાપક સર્વે કરી રહ્યું છે. જે બ્લોકમાં આ નવી શોધ થઈ છે, તે પહેલાં ક્યારેય ઊંડાણપૂર્વક તપાસવામાં આવ્યો નહોતો. એટલે કે આ સંપૂર્ણપણે અછૂતો અને અણસ્પર્શાયેલો વિસ્તાર હતો. પરંતુ જ્યારે ઓઇલ ઇન્ડિયા લિમિટેડે અહીં ટેકનિકલ તપાસ અને ડ્રિલિંગ શરૂ કર્યું, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિનિયરો પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા.
કંપનીના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, આ ગેસનો ભંડાર કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિનના ‘મત્સ્યપુરી ફોર્મેશન’ (Matsyapuri Formation) માંથી મળી આવ્યો છે. ટેકનિકલ ભાષામાં કહીએ તો આ શોધ KG-DSF/GSKW/2028 બ્લોકના ‘ગોદાવરી-૧’ (Godavari-1) નામના કૂવામાં થઈ છે.
કંપનીના નિષ્ણાતોએ ૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ આ કૂવામાં અંદાજે ૨,૦૨૭ મીટરની ઊંડાઈએ કુદરતી ગેસનું પરીક્ષણ અને નિરીક્ષણ શરૂ કર્યું હતું. પ્રાથમિક તબક્કાથી જ કૂવામાંથી ગેસનો પ્રવાહ એટલો મજબૂત હતો કે ટીમનો ઉત્સાહ બેવડાઈ ગયો હતો.
તપાસ દરમિયાન કેટલો ગેસ અને તેલ મળ્યું?
કોઈપણ નવા કૂવાની ક્ષમતા માપવા માટે તેનું તબક્કાવાર પરીક્ષણ (Testing) કરવામાં આવે છે. આ તપાસ દરમિયાન મળેલા પરિણામો અત્યંત આશાસ્પદ રહ્યા છે:
પ્રારંભિક પ્રવાહ: જ્યારે તપાસની શરૂઆત કરવામાં આવી, ત્યારે કૂવામાંથી દરરોજ અંદાજે ૧ લાખ SCMD (Standard Cubic Metres per Day – માનક ઘન મીટર પ્રતિદિન) ગેસ વહેવા લાગ્યો હતો.
ઉત્પાદનમાં સતત વધારો: જેમ જેમ ટેસ્ટિંગ આગળ વધતું ગયું અને ઊંડાણપૂર્વક પ્રવાહ નોંધવામાં આવ્યો, તેમ તેમ ગેસનું ઉત્સર્જન વધીને દરરોજ ૨ લાખ SCMD સુધી પહોંચી ગયું.
કંડેન્સેટ (હળવું તેલ): આ કૂવામાંથી માત્ર કુદરતી ગેસ જ નથી મળ્યો, પરંતુ તેની સાથે ઉત્તમોત્તમ ગુણવત્તાનું પ્રવાહી ‘કંડેન્સેટ’ પણ મળી રહ્યું છે. હાલમાં આ કૂવામાંથી દરરોજ અંદાજે ૧૭૦ બેરલ કંડેન્સેટ મળી રહ્યું હોવાની માહિતી જાહેર કરવામાં આવી છે.
એક એવા વિસ્તારમાંથી જ્યાં અગાઉ ક્યારેય ખોદકામ કે સર્વે નહોતો થયો, ત્યાંથી આટલી મોટી માત્રામાં સતત પ્રવાહ મળવો એ ભારતીય પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્ર માટે ખૂબ મોટી સફળતા ગણવામાં આવે છે.
DSF પોલિસીની સફળતાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ
કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં નાના અને ઉપયોગમાં ન લેવાયેલા તેલ-ગેસ ક્ષેત્રોનો વિકાસ કરવા માટે ‘ડિસ્કવર્ડ સ્મોલ ફીલ્ડ’ (DSF) નીતિ અમલમાં મૂકી હતી. આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા વિસ્તારોમાંથી ખાનગી અને સરકારી કંપનીઓ દ્વારા ઉત્પાદન શરૂ કરાવવાનો હતો, જે અગાઉ બિન-આર્થિક ગણાતા હતા.
ઓઇલ ઇન્ડિયા લિમિટેડે નીલામી પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલા આ બ્લોકમાંથી જે પ્રકારે સફળતા મેળવી છે, તે સાબિત કરે છે કે યોગ્ય ટેકનોલોજી અને દ્રષ્ટિકોણ હોય તો ભારતીય ભૂમિ અને દરિયાઈ વિસ્તારોમાં હજુ પણ અપાર ઊર્જા સ્ત્રોતો છુપાયેલા છે.
આ શોધથી ભારતને શું અને કેટલો ફાયદો થશે?
ભારત હાલમાં વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રોમાંથી એક છે અને તેની ઊર્જા જરૂરિયાતો દિન-પ્રતિદિન વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં આ નવી ગેસ શોધ દેશ માટે અનેક રીતે ફાયદાકારક સાબિત થશે:
૧. વિદેશી આયાત પર નિર્ભરતામાં ઘટાડો
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો પચાસ ટકાથી વધુ કુદરતી ગેસ અને ચોર્યાસી ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ અન્ય દેશોમાંથી આયાત (Import) કરે છે. જેના કારણે દેશમાંથી દર વર્ષે અબજો ડોલરની વિદેશી મુદ્રા બહાર જતી રહે છે. ઘરેલુ સ્તરે ગેસનું ઉત્પાદન વધવાથી આયાત બિલમાં સીધો ઘટાડો થશે.
૨. આર્થિક બચત અને વિદેશી હૂંડિયામણની સુરક્ષા
જ્યારે વિદેશમાંથી ગેસ ઓછો ખરીદવો પડશે, ત્યારે ભારતનું ચાલુ ખાતાનું સરભર (Current Account Deficit) સુધરશે. બચેલા વિદેશી હૂંડિયામણનો ઉપયોગ દેશના અન્ય વિકાસલક્ષી કાર્યો અને આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ વધારવામાં કરી શકાશે.
૩. ‘ગેસ આધારિત અર્થતંત્ર’ તરફ મજબૂત કદમ
ભારત સરકારે દેશને ‘ગેસ બેઝ્ડ ઇકોનોમી’ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જેથી પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતા કોલસા અને ડીઝલ જેવા પરંપરાગત બળતણોનો વપરાશ ઘટાડી શકાય. ઘરેલુ ઉત્પાદન વધવાથી સીએનજી (CNG) વાહનો અને ઘરોમાં પીએનજી (PNG) રાંધણ ગેસનું વિતરણ વધુ સસ્તું અને સરળ બનશે.
૪. ખાતર અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રને મોટો લાભ
કુદરતી ગેસ એ માત્ર વાહનો કે રસોડાનું બળતણ નથી, પરંતુ ખાતર (Fertilizer) બનાવવા માટેનું એક અતિ મહત્વનું કાચું માલસામાન છે. સ્થાનિક સ્તરે ગેસનો પુરવઠો વધવાથી દેશના ખાતર કારખાનાઓને સતત અને વ્યાજબી દરે ગેસ મળી રહેશે, જેનાથી દેશના ખેડૂતોને પણ પરોક્ષ રીતે ફાયદો થશે.
