વરસાદની ઋતુમાં શાકભાજી ખરીદતા પહેલાં સાવધાન!
આકાશેથી વરસતા અમૃત સમાન વરસાદની સાથે જ ચારેય તરફ પ્રકૃતિ સોળે કળાએ ખીલી ઉઠે છે અને ખેતરો લીલાછમ બની જાય છે. ચોમાસાની આ ઋતુમાં બજારમાં અઢળક પ્રમાણમાં લીલા શાકભાજીઓ જોવા મળતા હોય છે, જેને જોઈને સામાન્ય રીતે લોકો તેને સ્વાસ્થ્યવર્ધક માનીને હોંશે હોંશે ખરીદતા હોય છે. પરંતુ, આયુર્વેદ અને આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન બંને ચોમાસા દરમિયાન લીલા પાંદડાવાળા અને અમુક ચોક્કસ શાકભાજીઓના સેવન બાબતે ગંભીર ચેતવણી આપે છે. વરસાદની ઋતુમાં જો ખોરાક બાબતે સહેજ પણ બેદરકારી રાખવામાં આવે, તો હાનિકારક બેક્ટેરિયા, ફૂગ (Fungus) અને ઝેરી જંતુઓ ખૂબ જ સરળતાથી આપણા શરીરમાં પ્રવેશીને પાચનતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. એટલા માટે જ આ ઋતુમાં સ્વાદિષ્ટ દેખાતા કેટલાક શાકભાજી વાસ્તવમાં આપણા પેટના સૌથી મોટા દુશ્મન સાબિત થાય છે.
પાલક અને પાંદડાવાળા શાકભાજી: બેક્ટેરિયાનું ઘર
વરસાદના દિવસોમાં પાલક, મેથી અને કોબીજ જેવા પાંદડાવાળા શાકભાજીઓનો વપરાશ બિલકુલ બંધ કરી દેવો જોઈએ અથવા અત્યંત મર્યાદિત કરવો જોઈએ. ચોમાસામાં સતત પડતા વરસાદ અને જમીન પરના કાદવ-કીચડના કારણે આ શાકભાજીઓ સીધા ભેજના સંપર્કમાં રહે છે. ભેજવાળું વાતાવરણ હાનિકારક સૂક્ષ્મ જીવાતો અને બેક્ટેરિયાના પ્રજનન માટે સૌથી સાનુકૂળ માનવામાં આવે છે. આ પાંદડાઓ પર ચોંટેલા અદ્રશ્ય બેક્ટેરિયા માત્ર સાદા પાણીથી ધોવાથી દૂર થતા નથી. જો આ શાકભાજી આહારમાં લેવાય તો તે સીધા પેટમાં પહોંચીને ઇન્ફેક્શન, ડાયેરિયા અને પેટના દુખાવા જેવી ગંભીર બીમારીઓ નોંતરે છે.
રીંગણ: જંતુઓનો ગુપ્ત આશ્રયસ્થાન
રીંગણ આમ તો પોષક તત્વોથી ભરપૂર અને બારેમાસ ખવાતું શાકભાજી છે, પરંતુ ચોમાસા દરમિયાન તેનો ઉપયોગ ટાળવો હિતાવહ છે. વરસાદની ઋતુમાં હવામાં રહેલો ભેજ અને માટીની ભીનાશના કારણે વિવિધ પ્રકારના કીડા અને જંતુઓ રીંગણની અંદર ખૂબ જ ઝડપથી પોતાના માળા બનાવી લે છે. ઘણીવાર રીંગણ ઉપરથી બિલકુલ તાજું અને સારું દેખાતું હોવા છતાં તેની અંદર ઝીણા કીડાઓ છુપાયેલા હોય છે. જો આવું રીંગણ અજાણતા પણ ખોરાકમાં આવી જાય તો તે તીવ્ર ફૂડ પોઇઝનિંગ (Food Poisoning) નું કારણ બની શકે છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે.
ક્રુસિફેરસ શાકભાજી: ફ્લાવર અને બ્રોકોલીની અટપટી રચના
કોબીજ, ફ્લાવર અને બ્રોકોલી જેવા શાકભાજી જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ક્રુસિફેરસ (Cruciferous) કહેવામાં આવે છે, તે સામાન્ય દિવસોમાં સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. પરંતુ ચોમાસામાં આ શાકભાજી ઝેર સમાન કામ કરી શકે છે. આ શાકભાજીની કુદરતી રચના ખૂબ જ અટપટી હોય છે, જેમાં અસંખ્ય નાના-નાના ખાડા અને સ્તરો હોય છે. વરસાદી વાતાવરણમાં આ ઝીણા ખાડાઓની અંદર ભેજ ભરાઈ રહે છે અને નાના કીડા તેમજ તેમના ઇંડા ત્યાં સરળતાથી અટવાઈ જાય છે. આ જંતુઓ એટલા સુક્ષ્મ હોય છે કે તેમને માત્ર ઉપરથી ધોવાથી સંપૂર્ણપણે સાફ કરવા અશક્ય છે. જો આ શાકભાજીને બરાબર ઉકાળવામાં કે રાંધવામાં ન આવે, તો તે સીધા આપણા લિવર અને પાચનતંત્ર પર હુમલો કરે છે.
મશરૂમ: સડો અને હાનિકારક ફૂગનો ખતરો
હાલના સમયમાં હેલ્થ કોન્સિયસ લોકોમાં મશરૂમ ખાવાનો ટ્રેન્ડ ખૂબ વધ્યો છે, પરંતુ ચોમાસાની ઋતુમાં મશરૂમનું સેવન અત્યંત ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. મશરૂમ કુદરતી રીતે જ ભેજવાળી અને ઓછી સૂર્યપ્રકાશ વાળી જગ્યાઓ પર ઉગે છે. વરસાદની ઋતુમાં હવામાં આર્દ્રતા (Humidity) નું પ્રમાણ ખૂબ જ વધારે હોવાને કારણે મશરૂમ તોડ્યા બાદ ખૂબ જ ઝડપથી સડવા લાગે છે અને તેની સપાટી પર હાનિકારક ફૂગ જામી જાય છે. સડેલા કે જૂના મશરૂમ ખાવાથી શરીરમાં ગંભીર એલર્જી, ઉલટી-દસ્ત અને પેટની આંતરિક દિવાલોમાં સોજો આવી શકે છે.
ચોમાસાની આ ઋતુમાં જો તમારે સ્વસ્થ રહેવું હોય તો લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજીના સ્થાને દૂધી, ગીલોડા, કારેલા અને તુરિયા જેવા વેલા પર થતા શાકભાજીને આહારમાં વધુ સ્થાન આપો. કોઈપણ શાકભાજી રાંધતા પહેલા તેને ગરમ પાણીમાં મીઠું નાખીને બરાબર સાફ કરો, જેથી રોગચાળાના આ સમયમાં તમે અને તમારો પરિવાર સંપૂર્ણ સુરક્ષિત રહી શકો.
