નોટબંધીના પૈસા ભર્યા છે? તો આ ચુકાદો તમારા માટે છે, ITAT એ આપી મોટી રાહત!
વર્ષ 2016માં થયેલી નોટબંધી (Demonetisation) સમયે બેંકમાં જમા કરાવેલી રોકડ રકમને લઈને અનેક વેપારીઓ મુશ્કેલીમાં મુકાયા હતા. ઘણા લોકો પર આવકવેરા વિભાગે ‘અસ્પષ્ટ આવક’ (Unexplained Income) ગણીને મોટો દંડ ફટકાર્યો હતો. પરંતુ, હાલમાં ઈન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT), બેંગલોર દ્વારા આપવામાં આવેલા એક ચુકાદાએ આ મામલે વેપારીઓને મોટી રાહત આપી છે.
ITAT એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર નોટબંધી દરમિયાન જૂની નોટો જમા કરાવી છે તે માત્ર એક કારણસર તેને અસ્પષ્ટ આવક ગણી શકાય નહીં. જો કરદાતા પોતાની પાસે રહેલી રોકડનો યોગ્ય પુરાવા સાથે ખુલાસો આપે, તો આવકવેરા વિભાગે તેને સ્વીકારવો પડે. આ ચુકાદાથી એવા કરદાતાઓને મોટો ફાયદો થયો છે જેઓ હજુ પણ નોટબંધીના સમયની તપાસનો સામનો કરી રહ્યા છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ?
આ મામલો કર્ણાટકના વિજયપુરાના એક નાના વેપારી રમઝાન મુલ્લાનો છે. તેઓ ‘ન્યૂ ચરણદાસ ઇલેક્ટ્રિકલ્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ’ નામના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છે. તેમણે આકારણી વર્ષ 2017-18 માટે આવકવેરા રિટર્ન ફાઈલ કર્યું હતું. તેમણે ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટની કલમ 44AD હેઠળ પ્રિઝમ્પટિવ ટેક્સેશન સ્કીમનો લાભ લીધો હતો, જેમાં નાના વેપારીઓને વિગતવાર હિસાબ રાખવાની જરૂર હોતી નથી.
નોટબંધી દરમિયાન તેમણે તેમના બેંક ખાતામાં કુલ 20.99 લાખ રૂપિયા જમા કરાવ્યા હતા. આ રકમને લઈને આવકવેરા વિભાગે તેમને નોટિસ પાઠવી હતી. વેપારીએ સમજાવ્યું હતું કે, આ રકમમાંથી 8.73 લાખ રૂપિયા તેમના વ્યવસાયના વેચાણની આવક છે, જ્યારે બાકીના 12.26 લાખ રૂપિયા તેમના પાંચ વૃદ્ધ સંબંધીઓના છે. આ સંબંધીઓ કાં તો બેંક ખાતું ધરાવતા નહોતા અથવા તો બેંક સુધી જવાની સ્થિતિમાં નહોતા, તેથી તેમણે આ પૈસા વેપારીને આપ્યા હતા.
ટેક્સ વિભાગ અને અપીલની કાર્યવાહી
આ વેપારીએ પોતાના દાવાને સાબિત કરવા માટે વેટ (VAT) રિટર્ન, સેલ્સ રજિસ્ટર, બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને સંબંધીઓના સોગંદનામા (Affidavits) જેવા મજબૂત પુરાવાઓ રજૂ કર્યા હતા. તેમ છતાં, એસેસિંગ ઓફિસરે આ તમામ પુરાવાઓને નકારી કાઢ્યા હતા. અધિકારીનું કહેવું હતું કે કોઈ અન્ય વ્યક્તિના પૈસા પોતાના ખાતામાં જમા ન કરી શકાય અને નોટબંધી દરમિયાન ગ્રાહકો પાસેથી જૂની નોટો સ્વીકારી ન શકાય. પરિણામે, સમગ્ર 20.99 લાખની રકમને કલમ 69A હેઠળ ‘અસ્પષ્ટ નાણાં’ ગણીને ટેક્સ માંગવામાં આવ્યો હતો.
ત્યારબાદ, નેશનલ ફેસલેસ અપીલ સેન્ટર (NFAC) સમક્ષ અપીલ કરવામાં આવી. ત્યાં પણ અધિકારીઓએ માત્ર 50% વ્યવસાયિક આવકને જ યોગ્ય માની અને બાકીની રકમ પર ટેક્સ ભરવાનો આદેશ યથાવત રાખ્યો હતો.
ITAT એ શા માટે 21 લાખની માંગણી રદ કરી?
આખરે આ કેસ ITAT પાસે પહોંચ્યો. ટ્રિબ્યુનલે સમગ્ર દસ્તાવેજોની તપાસ કરી અને વેપારીનો પક્ષ સાચો ઠેરવ્યો. ટ્રિબ્યુનલે નીચે મુજબના અવલોકનો કર્યા:
-
પુરાવાઓની સચ્ચાઈ: ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે વેપારીએ વ્યવસાયિક વેચાણની જે વિગતો આપી હતી તે સેલ્સ રજિસ્ટરમાં યોગ્ય રીતે નોંધાયેલી હતી. આ ડેટા વેટ (VAT) રિટર્ન સાથે પણ મેળ ખાતા હતા. આવકવેરા વિભાગ આ રેકોર્ડમાં કોઈ પણ પ્રકારની વિસંગતતા સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું.
-
તાર્કિક વિચારસરણીનો અભાવ: અપીલ ઓથોરિટીએ વેપારીના વ્યવસાયિક વેચાણમાંથી માત્ર 50% રકમને જ યોગ્ય ગણી હતી. બેંચે આ નિર્ણય પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે, જ્યારે તમામ દસ્તાવેજો વ્યવહારને સાબિત કરતા હોય ત્યારે માત્ર 50% ને જ સાચા ગણવાનો કોઈ તર્ક નથી.
-
પુરાવાની જવાબદારી: ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કરદાતા પુરાવા સાથે પોતાની આવક સમજાવી દે, તો હવે કાયદાકીય જવાબદારી આવકવેરા વિભાગની છે કે તેઓ તે પુરાવાઓને ખોટા સાબિત કરે. માત્ર નોટબંધીનું કારણ આગળ ધરીને કરદાતાને હેરાન ન કરી શકાય.
આ ચુકાદામાંથી શું શીખવા જેવું છે?
આ ચુકાદો નાના વેપારીઓ માટે એક મજબૂત આધારસ્તંભ સમાન છે. મુખ્ય શીખ એ છે કે:
-
દસ્તાવેજો જ તમારી તાકાત છે: જ્યારે પણ તમે મોટી રકમ જમા કરાવો, ત્યારે તેનો હિસાબ હંમેશા રાખો. વેચાણ રજિસ્ટર, વેટના કાગળો કે અન્ય પુરાવાઓ તમને ભવિષ્યની મોટી મુશ્કેલીઓમાંથી બચાવી શકે છે.
-
ગભરાવાની જરૂર નથી: જો તમને ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ તરફથી નોટિસ મળે, તો ડરવાને બદલે યોગ્ય વકીલ અથવા ટેક્સ એક્સપર્ટની સલાહ લો. જો તમારી પાસે સાચા પુરાવા હશે, તો ન્યાયી પ્રક્રિયા દ્વારા તમે આત્મવિશ્વાસ સાથે લડી શકો છો.
-
નિયમોની સમજ: કાયદાની કલમો વિશે પ્રાથમિક જાણકારી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. આ કેસમાં કલમ 44AD હેઠળ પ્રિઝમ્પટિવ ટેક્સેશન હોવા છતાં, વેપારી પાસે વેચાણનો હિસાબ હોવાથી જ તે કેસ જીતી શક્યા.
