શું તમે મનરેગામાં કામ કરો છો? તો આ સમાચાર તમારા માટે છે, સરકારે લીધો મોટો નિર્ણય!
ભારતીય ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને રોજગાર ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન આવ્યું છે. છેલ્લા બે દાયકાથી ગ્રામીણ ભારતમાં રોજગારનું મુખ્ય સાધન રહેલ ‘મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ’ (MGNREGA), 2005 હવે ઇતિહાસ બની ગયો છે. તેની જગ્યાએ કેન્દ્ર સરકારે ‘વિકસિત ભારત-ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)’ (VB-G RAM G) Act, 2025 અમલમાં મૂક્યો છે. આ ફેરફાર સાથે જ દેશભરમાં અકુશળ શ્રમિકો માટે નવા વેતન દરો પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
શું છે VB-G RAM G મિશન?
આ નવો કાયદો જૂની મનરેગા યોજનાનું વિસ્તૃત અને આધુનિક સ્વરૂપ માનવામાં આવી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે મોડી રાત્રે આ અંગેનું નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું, જેનો અમલ બુધવારથી સમગ્ર દેશમાં શરૂ થઈ ગયો છે. આ નવા મિશન હેઠળ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગારની તકો અને આજીવિકાના સ્ત્રોતોને વધુ મજબૂત બનાવવાનો સરકારનો લક્ષ્યાંક છે.
નવા વેતન દર: એક નજર
નવા કાયદા હેઠળ દૈનિક વેતનના દરોમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળ્યા છે. દેશભરમાં અકુશળ મજૂરો માટે દૈનિક વેતન ₹300 થી ₹409 ની વચ્ચે રાખવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, સિક્કિમની કેટલીક ખાસ ગ્રામ પંચાયતો (ગ્નાથાંગ, લાચુંગ અને લાચેન) માટે ₹450 નો વિશેષ વેતન દર નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જે દેશમાં સૌથી વધુ છે.
રાજ્યવાર વેતન દરોની વિગતો નીચે મુજબ છે:
| વેતન દર (દૈનિક) | રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો |
| ₹300 | ગુજરાત, મણિપુર, મિઝોરમ, રાજસ્થાન, ઓડિશા, જમ્મુ-કાશ્મીર, લદ્દાખ, મેઘાલય, છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, સિક્કિમ, આસામ, ત્રિપુરા, બિહાર, ઝારખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ (નોન-શેડ્યુલ્ડ), અરુણાચલ પ્રદેશ, નાગાલેન્ડ |
| ₹308-₹317 | તેલંગાણા (₹308), આંધ્ર પ્રદેશ (₹312), મહારાષ્ટ્ર (₹317) |
| ₹340-₹367 | દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ (₹340), તમિલનાડુ (₹345), પુડુચેરી (₹347), અંદમાન (₹348), લક્ષદ્વીપ (₹348), પંજાબ (₹360), નિકોબાર (₹367) |
| ₹375-₹409 | હિમાચલ પ્રદેશ શેડ્યુલ્ડ એરિયા (₹375), કર્ણાટક (₹382), કેરળ (₹401), ગોવા (₹406), હરિયાણા (₹409) |
કયા રાજ્યોમાં મોટો ફાયદો?
આ નવા ફેરફારમાં ઉત્તર અને પૂર્વોત્તર ભારતના રાજ્યો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હોય તેવું લાગે છે. અરુણાચલ પ્રદેશ, નાગાલેન્ડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, બિહાર, ઝારખંડ, આસામ, ત્રિપુરા, સિક્કિમ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં વેતનમાં 15 ટકાથી વધુનો વધારો જોવા મળ્યો છે.
બીજી તરફ, હરિયાણા રાજ્ય કે જ્યાં વેતનનો દર ₹409 સાથે સૌથી વધુ છે, ત્યાં વધારો માત્ર 2.25 ટકા જ થયો છે. તેવી જ રીતે, દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો જેવા કે કર્ણાટક, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં પણ વેતન વધારો 3 ટકા કે તેનાથી ઓછો રહ્યો છે.
વેતન વધારા પાછળનું ગણિત
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે શું આ વાસ્તવિક વધારો છે? વાસ્તવમાં, સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે MGNREGA ના વેતનમાં કોઈ વધારો કર્યો ન હતો. માર્ચ 2025 માં જે વેતન નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું, તે જ એપ્રિલથી જૂન 2026 સુધી ચાલુ રહ્યું હતું. તેથી, જો સરકારે જૂની યોજનામાં જ વધારો કર્યો હોત, તો તે પણ આટલો જ હોત. નવા VB-G RAM G કાયદાએ માત્ર જૂની સિસ્ટમનું સ્થાન લીધું છે અને તેમાં નવીનતા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
કાયદાકીય સત્તા અને જોગવાઈઓ
VB-G RAM G એક્ટની કલમ 10 કેન્દ્ર સરકારને અકુશળ શ્રમિકો માટે વેતન નક્કી કરવાની પૂર્ણ સત્તા આપે છે. આ કાયદાની ખાસિયત એ છે કે સરકાર વિવિધ વિસ્તારો માટે અલગ-અલગ વેતન દર જાહેર કરી શકે છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, આ કાયદા હેઠળ જે વેતન જાહેર કરવામાં આવ્યું છે, તે અગાઉના MGNREGA કાયદાની કલમ 6 હેઠળ મળતા વેતન કરતાં ઓછું ન હોઈ શકે. આમ, મજૂરોને મળતા આર્થિક સુરક્ષા કવચને યથાવત રાખીને તેમાં વૃદ્ધિ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
