બેંક ખાતામાં કેશ જમા કરાવવાની લિમિટ કેટલી? આ ૧ ભૂલ કરી તો લાગશે ૧૦૦% પેનલ્ટી!
આજના સમયમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ ભલે વધી ગયા હોય, પરંતુ બેંક ખાતામાં કેશ (રોકડ) જમા કરાવવી એ હજુ પણ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે પોતાના સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં ગમે તેટલા પૈસા કેશમાં જમા કરાવી શકાય છે અને તેના પર કોઈ નિયમ લાગુ પડતો નથી. પરંતુ, આ ધારણા સંપૂર્ણપણે ખોટી છે.
નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન મોટી રકમ કેશમાં જમા કરાવવાથી ઈન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ (આવકવેરા વિભાગ) અને બેંકોની નજર તમારા ખાતા પર પડી શકે છે. ટેક્સ ચોરી, મની લોન્ડરિંગ અને અપ્રમાણસર સંપત્તિ પર લગામ લગાવવા માટે સરકારે કેશ ડિપોઝિટ માટે ચોક્કસ નિયમો અને લિમિટ નક્કી કરી છે.
સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં કેશ ડિપોઝિટ કરવાની લિમિટ કેટલી છે?
આવકવેરા નિયમો અનુસાર, જો તમે એક નાણાકીય વર્ષ (Financial Year) માં તમારા સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં ₹૧૦ લાખ કે તેથી વધુ રકમ કેશમાં જમા કરો છો, તો બેંક માટે આ ટ્રાન્ઝેક્શનની માહિતી ઈન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટને આપવી કાનૂની રીતે ફરજિયાત બને છે.
અહીં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે:
-
કુલ રકમ ગણાય છે: આ ₹૧૦ લાખની મર્યાદા એકસાથે જમા કરાવેલી રકમ માટે નથી, પરંતુ આખા વર્ષ દરમિયાન (એક કે તેથી વધુ હપ્તામાં) કરાયેલી તમામ કેશ ડિપોઝિટનો સરવાળો છે.
-
એક કરતાં વધુ ખાતાઓ: જો તમારી પાસે એક જ બેંકમાં એકથી વધુ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ્સ છે, તો તે તમામ ખાતાઓમાં જમા થયેલી કુલ રોકડ રકમને ઉમેરીને આ ₹૧૦ લાખની લિમિટ ગણવામાં આવે છે.
એ વાત સ્પષ્ટ સમજી લો કે ₹૧૦ લાખથી વધુ કેશ જમા કરાવવાનો અર્થ એ નથી કે તમારા પર તુરંત પેનલ્ટી કે ટેક્સ લાગી જશે. આ માત્ર એક નોટિફિકેશન લિમિટ છે, જેથી આવકવેરા વિભાગ આ પૈસાના સ્ત્રોત (Source of Funds) અંગે પૂછપરછ કરી શકે.
₹૧૦ લાખની લિમિટ ક્રોસ થાય તો શું થાય?
જ્યારે તમારું કેશ ટ્રાન્ઝેક્શન ₹૧૦ લાખનો આંકડો વટાવે છે, ત્યારે આવકવેરા વિભાગ તમને નોટિસ મોકલીને અથવા ITR (ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન) ફાઇલ કરતી વખતે પૈસાના હિસાબ અંગે સ્પષ્ટતા માગી શકે છે.
જો તમારા ખાતામાં જમા થયેલા પૈસા ટેક્સપાત્ર આવકમાંથી આવે છે—જેમ કે પગાર, વ્યવસાયની આવક, શેરબજારનો નફો કે ઘરનું ભાડું—તો તેના પર નિયમ મુજબ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.
આવા સમયે કોઈ પણ કાનૂની મુશ્કેલી કે દંડથી બચવા માટે તમારે નીચે મુજબના દસ્તાવેજો અથવા પુરાવા તૈયાર રાખવા જોઈએ:
-
પગારની સ્લિપ કે ફોર્મ-૧૬
-
બિઝનેસ સેલ્સ/રેવન્યુના હિસાબો
-
પ્રોપર્ટી વેચાણ કે ભાડાના કરારના કાગળો
-
જો ખેતીની આવક હોય તો તેને લગતા આધાર-પુરાવા
જો તમારી પાસે રોકડ આવકનો યોગ્ય અને કાયદેસરનો પુરાવો હશે, તો ઈન્કમ ટેક્સ વિભાગ તરફથી કોઈ જ નુકસાન કે ટેક્સનો વધારાનો બોજ આવશે નહીં.
કેશ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ અંગેના અન્ય મહત્વના નિયમો
₹૧૦ લાખની વાર્ષિક લિમિટ ઉપરાંત, આવકવેરા કાયદા હેઠળ કેશ વ્યવહારો માટે બીજા પણ કેટલાક કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે:
૧. PAN કાર્ડ અથવા ફોર્મ 60 નો નિયમ
જો તમે બેંકમાં એક જ દિવસમાં ₹૫૦,૦૦૦ કે તેથી વધુ રકમ કેશમાં જમા કરો છો, તો PAN Card નંબર આપવો ફરજિયાત છે. જો તમારી પાસે પાન કાર્ડ ન હોય, તો ફોર્મ 60 (Form 60) ભરીને આપવું પડે છે. આ નિયમ પૈસા ટ્રેક કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
૨. સેક્શન 269ST નો કડક નિયમ
ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટની કલમ 269ST મુજબ, કોઈપણ વ્યક્તિ એક દિવસમાં ₹૨ લાખ કે તેથી વધુ રકમ કેશમાં સ્વીકારી શકતી નથી. જો તમે કોઈ એક વ્યક્તિ પાસેથી એક જ દિવસમાં અથવા એક જ પ્રોજેક્ટ/પ્રસંગ માટે ₹૨ લાખ કે તેથી વધુ કેશ લો છો, તો તે કાયદાકીય ગુનો બને છે. આ નિયમનો ભંગ કરવા બદલ જમા કરાયેલી રકમના ૧૦૦% જેટલો દંડ (Penalty) લાગી શકે છે.
મુશ્કેલીઓથી બચવા માટેની ઉપયોગી ટિપ્સ
૧. ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ અપનાવો: બની શકે ત્યાં સુધી બેંક-ટુ-બેંક ટ્રાન્સફર, UPI, NEFT કે RTGS નો ઉપયોગ કરો. તેનાથી પૈસાનો ટ્રેક રેકોર્ડ રહે છે અને ટેક્સ સંબંધિત મુશ્કેલીઓ ટળે છે.
૨. ડાયરી કે રેકોર્ડ જાળવો: જો તમારે રોકડમાં વ્યવહાર કરવો પડે તેમ હોય, તો તેના તમામ બિલ, રસીદ અને પુરાવા સાચવીને રાખો.
૩. સમયસર ITR ફાઇલ કરો: તમારી વાર્ષિક આવક મુજબ સમયસર રિટર્ન ભરો અને તેમાં રોકડ આવકની સાચી વિગતો દર્શાવો.
બેંક ખાતામાં કેશ જમા કરાવવી એ કોઈ ગુનો નથી, પરંતુ તે પૈસાનો સફેદ (કાયદેસરનો) હિસાબ તમારી પાસે હોવો અત્યંત જરૂરી છે. યોગ્ય નાણાકીય શિસ્ત અને નિયમોની જાણકારી તમને ભવિષ્યની મોટી મુશ્કેલીઓ અને આવકવેરાની નોટિસથી બચાવી શકે છે.
