એર ઇન્ડિયાને ₹10,000 કરોડની લોનમાં કેમ પડી મુશ્કેલી? ખાનગી બેંકો પાછળ હટી, સરકારી બેંકો આગળ!
ટાટા ગ્રૂપની અગ્રણી એરલાઇન કંપની એર ઇન્ડિયા હાલમાં એક મોટા એક્સપાન્સન પ્લાન એટલે કે વ્યાપક વિસ્તરણ યોજના પર કામ કરી રહી છે. કંપનીને નવા વિમાનો ખરીદવા, જૂના વિમાનોને અપગ્રેડ કરવા તથા રોજબરોજના ખર્ચાઓ પહોંચી વળવા માટે અંદાજે ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની મોટી લોનની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. જોકે, આ વખતે ટાટા જેવું મોટું નામ હોવા છતાં બજારમાંથી નાણાં કે કર્ઝ ભેગા એટલું આસાન દેખાઈ રહ્યું નથી. એર ઇન્ડિયાની શાનદાર ‘AAA’ ક્રેડિટ રેટિંગ હોવા છતાં દેશની કેટલીક અગ્રણી ખાનગી બેંકો નવું ધિરાણ આપતા પહેલા સો વાર વિચારી રહી છે અને હિચકિચાટ અનુભવી રહી છે. ખાનગી બેંકોની આ અસમંજસ પાછળ કંપનીના સતત વધી રહેલા નુકસાન અને નાણાકીય આંકડાઓ મુખ્ય કારણ છે.
ખાનગી બેંકોની ચિંતા: સતત વધી રહેલું નુકસાન અને કેશ ફ્લો
આ મામલાની નજીકથી જાણકારી ધરાવતા સૂત્રોનું માનીએ તો, પ્રાઇવેટ બેંકો એર ઇન્ડિયાના કેશ ફ્લો (રોકડ પ્રવાહ)ને લઈને સંપૂર્ણપણે આશ્વાસન મેળવવા માંગે છે. બેંકો સ્પષ્ટપણે એ જાણવા માગે છે કે આટલા મોટા પાયે નુકસાન ભોગવી રહેલી કંપની ભવિષ્યમાં નફાકારક સ્થિતિમાં કેવી રીતે આવશે.
ઘાટાના ચોંકાવનારા આંકડા: માર્ચ 2026 માં પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન એર ઇન્ડિયાનું કુલ નુકસાન અથવા ઘાટો બમણો થઈને સીધો ૨૨,૨૩૮ કરોડ રૂપિયા પર પહોંચી ગયો છે. જ્યારે તેનાથી પાછલું વર્ષે આ નુકસાન ૧૦,૮૫૮ કરોડ રૂપિયા હતું.
વિદેશી મુદ્રાનું નુકસાન (ફોરેક્સ નુકસાન): આ ઘાટાને વધારવામાં વિદેશી મુદ્રાના નુકસાનનું મોટું યોગદાન રહ્યું છે. ગયા વર્ષે જે વિદેશી મુદ્રાનું નુકસાન ૧,૫૪૫ કરોડ રૂપિયા હતું, તે વધીને આ વર્ષે જંગી ૭,૩૮૮ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયું છે. આ ભારેખમ આંકડાઓએ ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોની ચિંતાઓમાં મોટો વધારો કર્યો છે.
ટાટાના નામ પર ભરોસો: સરકારી બેંકો લોન આપવા માટે કેમ તૈયાર છે?
એક તરફ જ્યાં ખાનગી બેંકો અનેક પ્રકારના સવાલો ઉઠાવી રહી છે અને સાવચેતીનું વલણ અપનાવી રહી છે, તો બીજી તરફ સરકારી બેંકો એર ઇન્ડિયાને લોન આપવા માટે ઉત્સુક અને તૈયાર બેઠી છે.
ટાટા ગ્રૂપનો મજબૂત ભરોસો: આ બેંકો માટે ‘ટાટા’ ગ્રૂપનું નામ જ સૌથી મોટું સર્ટિફિકેટ અને ગેરંટી છે. એર ઇન્ડિયાની હાઈ ક્રેડિટ રેટિંગ બેંકોને એ વાતનો ભરોસો અપાવે છે કે અહીં ડૂબવાનું જોખમ નહિવત અથવા ખૂબ જ ઓછું છે.
વર્તમાન દેવું: હાલના સમયમાં એર ઇન્ડિયા પર અંદાજે ૪૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું કુલ દેવું ચાલી રહ્યું છે. રેટિંગ એજન્સી ક્રિસિલ (CRISIL)ના રિપોર્ટ મુજબ, આ દેવામાં સૌથી મોટો હિસ્સો સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા (SBI)નો છે, અને ત્યારબાદ બેંક ઑફ બરોડા તથા પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB)નો નંબર આવે છે.
ટાટા ગ્રૂપના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ આ માىલે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે ટાટા બ્રાન્ડની મજબૂતાઈ અને વિશ્વસનીયતાના કારણે તેમની કોઈપણ કંપનીને ક્યારેય પણ ફંડ ઊભું કરવામાં કોઈ મોટી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો નથી. વર્તમાન સમયમાં એર ઇન્ડિયામાં ટાટા સન્સની ૭૪.૯ ટકા હિસ્સેદારી છે, જ્યારે બાકીની ૨૫.૧ ટકા ભાગીદારી સિંગાપોર એરલાઇન્સ પાસે છે. બેંકોને એ વાતની પણ મોટી રાહત છે કે ટાટા સન્સ ભવિષ્યમાં પણ કંપનીમાં પોતાની ઓછામાં ઓછી ૫૧ ટકા હિસ્સેદારી જાળવી રાખશે.
એવરેશન સેક્ટરની વાસ્તવિકતા અને કંપનીનું મોટું વિસ્તરણ
એવિએશન સેક્ટર એક એવો બિઝનેસ છે જ્યાં શરૂઆતના તબક્કામાં કરોડો રૂપિયાનું માતબર રોકાણ કરવું પડે છે અને નફો કમાવવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે. આ મામલા સાથે જોડાયેલા એક અધિકારીનું કહેવું છે કે એરલાઇનના નફાને લઈને હાલમાં જે સ્થિતિ છે તે કોઈ અસામાન્ય નથી. કોઈપણ નવા અથવા મોટા બિઝનેસને પાટા પર આવવામાં અને નફાકારક બનવામાં સમય લાગે છે. હાલમાં વ્યાજ દરોને લઈને બેંકો સાથે બેઠકો અને વાતચીતનો દોર ચાલી રહ્યો છે. કંપનીએ અગાઉથી જ એક મોટી બેંક પાસેથી સારું એવું ધિરાણ મેળવી લીધું છે.
આ ઉપરાંત, ટાટા સન્સે જૂન મહિનામાં જ એર ઇન્ડિયાની અંદર ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુની નવી મૂડી (Equity Infusion) ઠાલવી છે. વર્ષ 2021 માં એર ઇન્ડિયાનું અધિકાર સંભાળ્યા પછીથી ટાટા દ્વારા કંપનીમાં કરવામાં આવેલું આ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું રોકાણ છે.
ભવિષ્યની રણનીતિ અને નેતૃત્વને લઈને સવાલો
જે બેંકો એર ઇન્ડિયાને લોન આપવા અંગે વિચાર કરી રહી છે, તેઓ ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરનના પદ પર લાંબો સમય ટકી રહેવા અને સ્થિતિને લઈને પણ સ્પષ્ટતા માંગે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે એન. ચંદ્રશેખરન હાલમાં એર ઇન્ડિયા બોર્ડના પણ ચેરમેન છે. એર ઇન્ડિયા એ ટાટા ગ્રૂપ માટે વ્યૂહાત્મક (Strategic) દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ છે. આ જ એરલાઇનના હસ્તગત થવાથી ટાટા ગ્રૂપ દેશમાં ઇન્ડિગો પછી બીજા નંબરનું સૌથી મોટું એવિએશન પ્લેયર બની ગયું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે બેંકો અને ટાટા ગ્રૂપ વચ્ચેની આ નાણાકીય મંત્રણાઓ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે.
