પિતૃપક્ષમાં છઠ્ઠ તિથિનું મહત્ત્વ, જાણી લો તર્પણ માટેના સાચા મુહૂર્તો અને નિયમો
સનાતન સંસ્કૃતિમાં પિતૃપક્ષનો સમય ખૂબ જ પવિત્ર અને વિશેષ માનવામાં આવે છે. આ તે સમય છે જ્યારે આપણે આપણા પૂર્વજોને યાદ કરીએ છીએ અને તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરીએ છીએ. પંચાગ મુજબ, આજ એટલે કે ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬, ગુરુવારના રોજ પિતૃપક્ષની છઠ્ઠ તિથિનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસોમાં વિધિ-વિધાનથી તર્પણ અને પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને તેમનો આશીર્વાદ સમગ્ર પરિવાર પર બની રહે છે. સાથે જ, આનાથી જીવનમાં આવી રહેલી અનેક પ્રકારની મુશ્કેલીઓ અને પિતૃ દોષથી પણ મુક્તિ મળે છે.
ચાલો જાણીએ કે આજના છઠ્ઠ શ્રાદ્ધના દિવસે તર્પણ અને પિંડદાન માટે કયો સમય સૌથી શુભ રહેશે અને આ દરમિયાન કઈ ત્રણ મોટી ભૂલોથી આપણે વિશેષરૂપે બચવું જોઈએ.
છઠ્ઠ શ્રાદ્ધ ૨૦૨૬: તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
આ વર્ષે પિતૃપક્ષની શરૂઆત ૨૬ સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ સાથે થઈ હતી, જેનો અંત ૧૦ ઓક્ટોબરે સર્વપિત્રી અમાવસ્યાના દિવસે થશે. આ ક્રમમાં આજે છઠ્ઠ તિથિનું શ્રાદ્ધ છે. પંચાગ મુજબ, છઠ્ઠ તિથિ ૧ ઓક્ટોબરે બપોરે ૧૨:૩૫ વાગ્યે શરૂ થઈ ચૂકી છે અને તે ૨ ઓક્ટોબરની સવારે ૧૦:૧૫ વાગ્યે સમાપ્ત થશે.
હિન્દુ ધર્મમાં શ્રાદ્ધ કર્મ માટે માત્ર તિથિ જ નહીં, પરંતુ યોગ્ય સમય હોવો પણ ખૂબ જ જરૂરી માનવામાં આવે છે. વિશેષ કરીને બપોરના સમયે એટલે કે અપરાહ્ન કાળમાં પિતૃઓના નિમિત્ત કર્મ કરવાની પરંપરા છે. આજના દિવસના શુભ મુહૂર્ત આ મુજબ છે:
કુતૂપ મુહૂર્ત: સવારે ૧૧:૪૭ વાગ્યેથી બપોરે ૧૨:૩૪ વાગ્યે સુધી (અવધિ: ૪૮ મિનિટ)
રોહિણ મુહૂર્ત: બપોરે ૧૨:૩૪ વાગ્યેથી ૧:૨૨ વાગ્યે સુધી (અવધિ: ૪૮ મિનિટ)
અપરાહ્ન કાળ: બપોરે ૧:૨૨ વાગ્યેથી સાંજે ૩:૪૫ વાગ્યે સુધી (અવધિ: ૨ કલાક ૨૩ મિનિટ)
શાસ્ત્રો અનુસાર, કુતૂપ મુહૂર્ત અને અપરાહ્ન કાળનો આ સમય પિતૃઓના નિમિત્ત તર્પણ, પિંડદાન અને બ્રાહ્મણ ભોજન માટે સૌથી ઉત્તમ અને ફળદાયી માનવામાં આવ્યો છે.
છઠ્ઠ શ્રાદ્ધ પર અવશ્ય કરો આ કામ
આજના દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વસ્ત્ર ધારણ કરો અને શાંત મનથી તમારા પૂર્વજોનું સ્મરણ કરો. જ પાણીમાં કાળા તલ મિલાવીને પિતૃઓના નિમિત્ત તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. આ પછી તમારી શ્રદ્ધા અનુસાર જરૂરિયાતમંદોને ભોજન, વસ્ત્ર કે અન્ય ઉપયોગી વસ્તુઓનું દાન કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે કરેલું દાન સીધું આપણા પૂર્વજો સુધી પહોંચે છે અને તેઓ આપણને સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
છઠ્ઠ
છઠ્ઠશ્રાદ્ધ પર ભૂલથી પણ ન કરો આ ૩ મોટી ભૂલો
શ્રાદ્ધ કર્મ દરમિયાન કેટલાક નિયમોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય માનવામાં આવ્યું છે. જો આ બાબતોનું ધ્યાન ન રાખવામાં આવે, તો પૂજાનું પૂરેપૂરું ફળ મળતું નથી:
૧. શ્રદ્ધા વગર અને ઉતાવળમાં શ્રાદ્ધ ન કરો
‘શ્રાદ્ધ’ શબ્દનો સીધો સંબંધ ‘શ્રદ્ધા’ સાથે છે. તેથી આ દિવસે પિતૃઓના નિમિત્ત કરવામાં આવતા કર્મોને ક્યારેય ઉતાવળ કે માત્ર ઔપચારિકતા સમજીને પૂરું ન કરવું જોઈએ. પૂજા, પાઠ અને તર્પણ દરમિયાન તમારા મનને શાંત રાખો અને પૂરી તલ્લીનતા સાથે તમારા પૂર્વજોને યાદ કરો.
૨. શ્રાદ્ધના સમયે અપમાન કે વિવાદથી બચો
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પિતૃપક્ષના દિવસોમાં ઘરનું વાતાવરણ શાંત અને સકારાત્મક હોવું જોઈએ. આ દરમિયાન ઘરમાં કોઈપણ પ્રકારનો વણજોઈતો વિવાદ, ગુસ્સો કે કોઈનું અપમાન કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ખાસ કરીને જ્યારે તમે શ્રાદ્ધ કર્મ કરી રહ્યા હોવ, ત્યારે ઘરમાં પૂરેપૂરી શાંતિ અને સૌહાર્દનું વાતાવરણ જાળવી રાખવું જરૂરી છે.
૩. તમારી ક્ષમતાથી વધુ દેખાડામાં ખર્ચ ન કરો
ઘણીવાર લોકો દેખાડાના ચક્કરમાં પોતાની આર્થિક સ્થિતિ બહાર જઈને ભારે-ભરખમ ખર્ચ કરી દે છે, જે યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. શ્રાદ્ધ કર્મના કાર્યોમાં દેખાડો નહીં પરંતુ તમારી ભાવના મહત્વ રાખે છે. તમે તમારી યથાશક્તિ મુજબ જ દાન-પુણ્ય કરો. તમારી ક્ષમતાની અંદર રહીને કોઈ ગરીબ કે જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને ભોજન કરાવવું એ જ સૌથી મોટું પુણ્ય માનવામાં આવ્યું છે.
છઠ્ઠ તિથિનું ધાર્મિક મહત્વ
પિતૃપક્ષમાં જે તિથિએ કોઈ પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, બરાબર તે જ તિથિ પર તેમનું વાર્ષિક શ્રાદ્ધ કરવાનો વિધાન છે. છઠ્ઠ તિથિના દિવસે પણ તે પૂર્વજોના નિમિત્ત શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે, જેમણે આ સંસારને છઠ્ઠના દિવસે અલવિદા કહ્યું હતું. આ સમગ્ર અનુષ્ઠાનનો મુખ્ય હેતુ આપણા પૂર્વજોનો આદર કરવાનો, તેમને યાદ કરવાનો અને તેમના પ્રત્યેના આપણા સંસ્કારોને નિભાવવાનો છે. આજના આ પવિત્ર દિવસે વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરીને તમે પણ તમારા પિતૃઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરી શકો છો.
