પાકિસ્તાનમાં ઐતિહાસિક ગુરુદ્વારા પર હુમલો, ભારતની સખ્ત ચેતવણી બાદ પાક સરકારનું ‘ડેમેજ કંટ્રોલ’
પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતમાં એક અત્યંત શરમજનક અને દુઃખદ ઘટના સામે આવી છે, જેણે માત્ર શીખ સમુદાયની લાગણીઓને જ ઠેસ નથી પહોંચાડી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકિસ્તાનની બદનામી પણ કરાવી છે. શેખૂપુરા જિલ્લાના ફારુખાબાદમાં સ્થિત 125 વર્ષ જૂના ઐતિહાસિક ‘ગુરુદ્વારા શ્રી ગુરુ સિંહ સભા સાહિબ’ને એક સ્થાનિક વેપારી દ્વારા કોઈ પણ મંજૂરી વગર તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીઓના અધિકારો અને તેમની સુરક્ષાની પોલ ખોલી નાખી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, લાહોરથી લગભગ 70 કિલોમીટર દૂર સ્થિત આ ઐતિહાસિક ધરોહરને એક વેપારીએ રાતોરાત જમીનદોસ્ત કરી દીધી. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે વેપારીએ સંબંધિત સરકારી વિભાગો પાસેથી કોઈ એનઓસી (NOC) પણ લીધી ન હતી. સ્થાનિક શીખ સમુદાયને જ્યારે આ બર્બરતાની જાણ થઈ, ત્યારે તેમણે જોરદાર વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ કર્યું. જ્યારે મામલો વકર્યો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બન્યો, ત્યારે પાકિસ્તાની વહીવટીતંત્રની ઊંઘ ઉડી.
ભારતે પાકને ફટકાર લગાવી
ભારતે આ ઘટના પર તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું, “અમને ફારુખાબાદમાં પવિત્ર ગુરુદ્વારા સાહિબને તોડી પાડવાના અત્યંત દુઃખદ સમાચાર મળ્યા છે. અમે આ સન્માનિત શીખ ધાર્મિક સ્થળ વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલી તોડફોડની સખત નિંદા કરીએ છીએ.”
ભારત સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીઓના ધાર્મિક સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવે તે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. આ કોઈ પહેલી ઘટના નથી; આ પહેલા પણ પાકિસ્તાનમાં હિન્દુ, શીખ અને અન્ય લઘુમતી સમુદાયોની મિલકતો અને પ્રાર્થના સ્થળોને નુકસાન પહોંચાડવાના ઘણા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતે પાકિસ્તાન સરકાર પાસે માંગ કરી છે કે તે આ મામલાની ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ કરે, દોષિતો સામે કડક કાર્યવાહી કરે અને ગુરુદ્વારાના તોડી પાડવામાં આવેલા ભાગોનું તાત્કાલિક પુનઃનિર્માણ સુનિશ્ચિત કરે.
પાકિસ્તાન સરકારનું ‘ડેમેજ કંટ્રોલ’
ભારતની ફટકાર અને સ્થાનિક શીખોના વિરોધ બાદ, પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતના લઘુમતી બાબતોના મંત્રી રમેશ સિંહ અરોરાએ બુધવારે (1 જૂન) ગુરુદ્વારા સાહિબની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે શીખોની ફરિયાદો સાંભળી અને સ્થળ પર જ ગુરુદ્વારાના તાત્કાલિક જીર્ણોદ્ધાર અને પુનઃસ્થાપનાની જાહેરાત કરી.
મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, વેપારીએ કોઈ પણ મંજૂરી વગર આ ધરોહરને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. તેમણે મુખ્યમંત્રી મરિયમ નવાઝનો હવાલો આપતા કહ્યું કે સરકાર લઘુમતીઓના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે ‘ઓકાફ વિભાગ’ (ધાર્મિક મિલકતોની દેખરેખ રાખતો સરકારી વિભાગ)ને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ જમીનની માલિકી અને સ્થિતિની તાત્કાલિક ગહન તપાસ કરે. અરોરાએ એમ પણ કહ્યું કે જો આ મિલકત નોંધાયેલી હશે, તો તેની સાથે થયેલી છેડછાડને કોઈપણ સંજોગોમાં સહન કરવામાં આવશે નહીં.
‘લઘુમતીઓ માટે પાકિસ્તાન અસુરક્ષિત કેમ છે?’
આ ઘટના પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીઓ પ્રત્યે વધતી જતી અસહિષ્ણુતાના માહોલને દર્શાવે છે. ઓકાફ વિભાગ અને ઇવેક્યુઇ ટ્રસ્ટ પ્રોપર્ટી બોર્ડ (ETPB), જેમનું કામ જ આ ઐતિહાસિક ધરોહરોની સુરક્ષા કરવાનું છે, તેઓ પોતાની જવાબદારી નિભાવવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહ્યા છે. સ્થાનિક શીખોના વિરોધ પછી જ વહીવટીતંત્ર હરકતમાં આવ્યું, જે દર્શાવે છે કે જ્યાં સુધી સમુદાય પોતે અવાજ નથી ઉઠાવતો, ત્યાં સુધી ત્યાંની સરકાર તેમની વિરાસતને બચાવવા માટે ગંભીર હોતી નથી.
ઐતિહાસિક ગુરુદ્વારાઓને તોડી પાડવા એ માત્ર ઈંટ-પથ્થર પાડવા નથી, પરંતુ એક સમુદાયની આસ્થા, ઓળખ અને ઇતિહાસ પર હુમલો છે. પાકિસ્તાનમાં ધાર્મિક સ્થળોનું આ રીતે અતિક્રમણ કે તોડફોડ લઘુમતીઓના પલાયનનું એક મોટું કારણ પણ બનતું રહ્યું છે.
શું ન્યાય મળશે?
હાલમાં મંત્રી દ્વારા આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું છે કે ગુરુદ્વારાનું પુનઃનિર્માણ થશે, પરંતુ શું આ માત્ર એક ચૂંટણીલક્ષી વાયદો બનીને રહી જશે કે ખરેખર દોષિતોને સજા મળશે? તે જોવું રહ્યું. ભારતે જે મજબૂતીથી આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાન પર દબાણ ચોક્કસપણે વધ્યું છે.
અંતમાં, એ સમજવું જરૂરી છે કે કોઈ પણ દેશ ત્યારે જ સભ્ય કહેવાય છે જ્યારે તે પોતાના લઘુમતીઓ અને તેમની આસ્થાના પ્રતીકોને સંપૂર્ણ સુરક્ષા અને સન્માન આપે. 125 વર્ષ જૂની આ ધરોહર માત્ર શીખોની આસ્થાનું કેન્દ્ર જ ન હતી, પરંતુ તે ભારત-પાક સહિયારા ઇતિહાસનો પણ એક ભાગ હતી. તેને બચાવવાની જવાબદારી હવે પાકિસ્તાન સરકારની છે, જેથી દુનિયાને એ સંદેશ જાય કે તેઓ ખરેખર પોતાના દેશના લઘુમતીઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
શીખ સમુદાયને આશા છે કે વહીવટીતંત્ર માત્ર કાગળ પરની તપાસ સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ ગુરુદ્વારા સાહિબને તેની જૂની ગરિમા સાથે પાછું સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
