ટ્રમ્પના ‘સ્ટીલ વોલ’ દાવા સામે ઈરાનનો પલટવાર, સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર તેહરાનનું જ વર્ચસ્વ
વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંના એક, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દાવા બાદ પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ગઈ હતી કે હોર્મુઝ પર અમેરિકાનો સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. જોકે, ઈરાને આ દાવાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો છે, સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ સંપૂર્ણપણે તેહરાનના અધિકારક્ષેત્ર અને સંચાલન હેઠળ રહે છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક મોટો દાવો કર્યો. ટ્રમ્પે લખ્યું કે હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય પર અમેરિકાનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે અને તે તેને જાળવી રાખશે. તેમણે પોતાની નૌકાદળની નાકાબંધીને ‘સ્ટીલની દીવાલ’ ગણાવતા દાવો કર્યો કે તેની સામે ઈરાન કંઈ કરી શકતું નથી અને ઈરાનનું સૈન્ય માળખું પણ બુરી રીતે નબળું પડી ચૂક્યું છે.
ટ્રમ્પના આ નિવેદન બાદ તરત જ તેહરાન તરફથી તીખી પ્રતિક્રિયા સામે આવી. ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝન પર ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ની બાસિજ ફોર્સના પ્રમુખ હોસૈન તાએબે ટ્રમ્પના દાવાઓની હવા કાઢી નાખી. તાએબે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય આજે પણ સંપૂર્ણપણે ઈરાનના નિયંત્રણ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાપન હેઠળ ચાલી રહ્યું છે.
ઈરાનનું કડક વલણ: અમેરિકી અને ઇઝરાયેલી જહોજો પર પ્રતિબંધ યથાવત
ઈરાનના શીર્ષ અધિકારીઓએ અમેરિકાને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે. ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના સભ્ય બેહનામ સઈદીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ જળમાર્ગથી ઇઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથે જોડાયેલા જહાજોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ સતત જારી રહેશે. તેમણે કહ્યું કે યુદ્ધના હાલાત હોય કે શાંતિના, કોઈપણ સ્થિતિમાં ઇઝરાયેલી જહાજોને આ માર્ગથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. એટલું જ નહીં, અમેરિકી સૈન્ય જહાજો માટે પણ આ રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ રહેશે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ અમેરિકા પર નિશાનો સાધતા સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે ગુપ્તચર માહિતી એકત્ર કરવામાં નિષ્ફળ જવાના કારણે અમેરિકા લાંબા સમયથી ખોટા અંદાજ લગાવતું રહ્યું છે, અને હવે હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને કરવામાં આવેલો દાવો પણ તેનો એક મોટો ખોટો અંદાજ જ છે. ફારસની ખાડી સ્ટ્રેટ ઓથોરિટીનું પણ કહેવું છે કે અમેરિકી અધિકારીઓ દ્વારા વારંવાર નિવેદન આપવાથી જમીની હકીકત બદલાઈ જતી નથી. આ જળમાર્ગ ત્યાં સુધી બંધ રહેશે જ્યાં સુધી ઈરાનની શરતો સ્વીકારવામાં ન આવે.
અમેરિકી યુદ્ધ મંત્રીની ચેતવણી અને નાકાબંધી ચાલુ રાખવાની જાહેરાત
એક તરફ જ્યાં કૂટનીતિક મોરચે નિવેદનબાજી તેજ છે, તો બીજી તરફ અમેરિકી સૈન્ય તંત્ર પણ પીછેહટ કરવાના મૂડમાં નથી. અમેરિકી યુદ્ધ મંત્રી પીટ હેગસેથે પનામા સિટીમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા સ્પષ્ટ કરી દીધું કે ઈરાની બંદરો પર લાદવામાં આવેલી અમેરિકી નૌકાદળની નાકાબંધી જરૂર પડવા પર અનિશ્ચિતકાળ સુધી ચાલુ રાખવામાં આવશે.
હેગસેથે જણાવ્યું કે અમેરિકી નૌકાદળ આ ક્ષેત્રમાં પોતાના યુદ્ધ જહાજોને વારાફરતી અંદર અને બહાર મોકલતી રહેશે, જેથી આ નાકાબંધીને લાંબા સમય સુધી સતત બનાવી રાખવી શક્ય બની શકે. અમેરિકાનું આ પગલું એ બતાવવા માટે પૂરતું છે કે તે આ વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રમાં પોતાની પકડ ઢીલી કરવા માંગતું નથી.
વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા અને વેપાર પર ખતરો
હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય દુનિયાભરના કાચા તેલના પુરવઠા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નાકુ છે. આ સ્થિતિમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મચેલી આ ખેંચતાણની સીધી અસર વૈશ્વિક ઉર્જા બજારો અને કાચા તેલની કિંમતો પર પડી શકે છે. તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને અનેક કોમર્શિયલ જહાજોએ પોતાની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના રૂટ બદલી લીધા છે અને આ ક્ષેત્રમાં નૌકાદળની गસ્ત પણ વધારી દેવામાં આવી છે.
જો કે, અમુક અંશે વેપારી જહાજોની અવરજવર ચાલુ રાખવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, પરંતુ વૈકલ્પિક રસ્તાઓને લઈને ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીત હજુ સુધી કોઈ અંતિમ પરિણામ પર પહોંચી નથી. ઈરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે સામાન્ય નૌવહન ત્યારે જ બહાલ થશે જ્યારે અમેરિકા તેની વ્યાપક કૂટનીતિક માંગણીઓ પર ધ્યાન આપશે. કુલ મળીને, આ રણનીતિક માર્ગ પરના નિયંત્રણને લઈને બંને દેશો વચ્ચે તણાવ યથાવત છે અને આગામી દિવસોમાં આ વિવાદ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં વધુ ગરમાઈ શકે છે.
