‘ઓપરેશન ઈકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ હેઠળ ઈરાન પર અમેરિકાના કડક પ્રતિબંધો, હોર્મુઝ ખાડીમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ!
વૈશ્વિક રાજકીય મંચ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર તીવ્ર બન્યો છે. ઈરાન સામે વધુ એક મોટું અને આક્રમક પગલું ભરતા, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે દેશ સાથે સંકળાયેલા ૧૦ વ્યક્તિઓ અને અનેક સંસ્થાઓ પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. આ કાર્યવાહી એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેનો લાંબા સમયથી ચાલતો તણાવ ઘટવાના કોઈ સંકેતો દેખાતા નથી અને રાજદ્વારી સમજૂતીની શક્યતાઓ પણ ઝાંખી પડી રહી છે.
આવો વિગતવાર સમજીએ કે આખરે અમેરિકાએ આ મોટો નિર્ણય કેમ લીધો છે અને તેની પાછળની આખી કહાની શું છે.
હથિયારોની ખરીદી અને સપ્લાય ચેઈન પર કાળો પ્રહાર
અમેરિકી નાણા મંત્રાલય (US Department of the Treasury) દ્વારા એક મોટા ઓપરેશન હેઠળ ઈરાનના રક્ષા મંત્રાલય અને સશસ્ત્ર બળોના લોજિસ્ટિક્સ વિભાગ (MODAFL) માટે હથિયારો, સૈન્ય સાધનો અને જરૂરી પાર્ટ્સ ખરીદવાના આરોપસર 10 વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને બ્લેકલિસ્ટ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
અમેરિકાએ આ કાર્યવાહી ‘ઓપરેશન ઈકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ અભિયાન હેઠળ કરી છે. યુએસ વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વિશ્વભરના અન્ય દેશોને કડક ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે તેઓ ઈરાનને કોઈપણ રીતે મદદ ન કરે.
ક્યાં-ક્યાં ફેલાયેલું છે આ ખરીદીનું નેટવર્ક?
તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આ મામલો કોઈ એક જગ્યા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેનું નેટવર્ક અનેક દેશોમાં ફેલાયેલું હતું. જેમના પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યા છે તેમાં મુખ્યત્વે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
બેઈજિંગ (ચીન): રક્ષા મંત્રાલય અને સશસ્ત્ર બળોના લોજિસ્ટિક્સ વિભાગનો એક મુખ્ય પ્રતિનિધિ.
આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક: ચીન, હોંગકોંગ, પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીમાં ફેલાયેલા ખરીદી અને સપ્લાય કરનારા નેટવર્ક્સ.
નાણા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ નેટવર્ક્સે મુખ્યત્વે ઈરાની ડ્રોન (UAVs) અને ખતરનાક બેલેસ્ટિક મિસાઇલોના નિર્માણ માટે જરૂરી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને હાઈ-ટેક પાર્ટ્સ સપ્લાય કર્યા છે. આ સિવાય, તેમણે હથિયારોની ખરીદી-વેચાણ અને તેના વિતરણમાં મધ્યસ્થી (Middleman) તરીકેની ભૂમિકા ભજવી છે.
મિલકતો જપ્ત અને નાણાકીય પ્રતિબંધો
આ નવા પ્રતિબંધોના દાયરામાં આવનાર લોકો અને કંપનીઓ પર કાળો શંકો કસાવામાં આવ્યો છે:
મિલકતો ફ્રીઝ: અમેરિકાના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતી આ તમામ પક્ષોની મિલકતો અને બેંક ખાતાઓને તાત્કાલિક અસરથી ફ્રીઝ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
સેકન્ડરી પ્રતિબંધો: અમેરિકી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જે પણ વિદેશી નાણાકીય સંસ્થાઓ કે બેંકો આ પ્રતિબંધિત લોકો અને સંસ્થાઓ સાથે કોઈપણ પ્રકારનો વેપાર કે લેણ-દેણ ચાલુ રાખશે, તેમને પણ ભારે અમેરિકી પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ટ્રમ્પનું તીક્ષ્ણ નિવેદન: “તેઓ આખરે હારી જશે”
ટ્રમ્પનું તીક્ષ્ણ નિવેદન: “તેઓ આખરે હારી જશે”આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર વાત કરતા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ ઈરાનની વર્તમાન આર્થિક અને રાજકીય સ્થિતિ પર આકરો પ્રહાર કર્યો હતો. ટ્રમ્પે બેબાક અંદાજમાં કહ્યું કે આ સમયે ઈરાનની હાલત ખૂબ જ ખરાબ છે.
તેમણે દાવો કર્યો, “તેઓ આખરે હારી જશે.” પોતાની ઉર્જા નીતિઓ અને હોર્મુઝ સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) નો ઉલ્લેખ કરતા ટ્રમ્પે કહ્યું કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં અમેરિકાએ આ મહત્વપૂર્ણ માર્ગથી ઇતિહાસમાં કોઈપણ અન્ય સમયની સરખામણીમાં સૌથી વધુ તેલ કાઢ્યું છે. ટ્રમ્પના મતે, તેહરાનને ખુદ સમજાતું નથી કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં તેમણે આગળ શું કરવું જોઈએ અને તેઓ ક્યારે સંપૂર્ણપણે ઘૂંટણ ટેકવશે.
તણાવ વચ્ચે ઈરાનનો મોટો દાવ: અમેરિકી જાસૂસ સબમરીન પર કબજો
એક તરફ જ્યાં અમેરિકા આર્થિક પ્રતિબંધો દ્વારા ઈરાનની કમર તોડવામાં લાગેલું છે, તો બીજી તરફ લશ્કરી મોરચે ઈરાને પણ અમેરિકાને જડબાતોડ જવાબ આપ્યો છે.
તાજા અહેવાલો મુજબ, ઈરાનના ઈસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ની નૌકાદળે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’માં અમેરિકી સેનાની એક અદ્યતન અંડરવોટર માનવરહિત સબમરીન (Autonomous Underwater Vehicle – Remus 600) ને પોતાના કબજામાં લઈ લીધી છે. જેને અમેરિકા માટે એક મોટો આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ઓપરેશન કેવી રીતે અંજામ આપવામાં આવ્યું?
IRGC એ દાવો કર્યો છે કે આ અમેરિકી જાસૂસી માનવરહિત સબમરીનને એક અત્યંત સુનિયોજિત અને જટિલ ઓપરેશન દ્વારા પકડવામાં આવી છે. આ ઓપરેશનમાં ઈરાની સૈન્યની ગુપ્તચર દેખરેખ (Intelligence Surveillance) અને અદ્યતન ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેયર ક્ષમતાઓનો ભરપૂર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી અમેરિકી ટેક્નોલોજીને હરાવી દેવામાં આવી.
સમગ્ર રીતે જોઈએ તો, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલું આ શીત યુદ્ધ હવે એક નવા અને ખતરનાક તબક્કે પહોંચી ચૂક્યું છે. અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો અને તેલના મોરચે દેખાડવામાં આવતી સખતાઈ જ્યાં ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાને અંદરથી ખોખલી કરી રહી છે, ત્યાં ઈરાન સમુદ્રમાં અમેરિકી સૈન્ય સંપત્તિઓને નિશાન બનાવીને પોતાની તાકાતનો અહેસાસ કરાવી રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં આ તણાવ વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને પ્રાદેશિક શાંતિ માટે વધુ મોટી ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
