આસિયાન (ASEAN) શું છે અને કયા ૧૧ દેશો તેના સભ્યો છે?
વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિની દ્રષ્ટિએ આજનો દિવસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે. ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી આજે સોમવાર, તારીખ ૧૬ નવેમ્બર ૨૦૨૬ થી ફિલિપાઇન્સની રાજધાની મનીલાની ત્રણ દિવસની સત્તાવાર મુલાકાતે રવાના થઈ રહ્યા છે. આ મહત્વપૂર્ણ વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી મોદી વાર્ષિક ‘ભારત-આસિયાન સમિટ’ (India-ASEAN Summit), ‘પૂર્વ એશિયા સમિટ’ (East Asia Summit) અને પ્રસ્તાવિત ‘ક્વાડ’ (QUAD) નેતાઓની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં ભાગ લેશે.
મનીલા ખાતે યોજાઈ રહેલા આ વૈશ્વિક સંમેલનમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ લુઇઝ ઇનાસિયો લુલા દા સિલ્વા, કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્ની અને રશિયાના વિદેશ મંત્રી સેરગેઈ લવરોવ સહિત વિશ્વના અનેક દિગ્ગજ નેતાઓ એક જ મંચ પર ઉપસ્થિત રહેવાના છે. આ મુલાકાત દરમિયાન પીએમ મોદી વિવિધ દેશોના વડાઓ સાથે મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠકો પણ યોજશે, જેમાં દરિયાઈ સુરક્ષા સહયોગ અને વેપાર ભાગીદારીને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા પર મુખ્ય ભાર મૂકવામાં આવશે.
ક્વાડ સમિટ અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રની દરિયાઈ સુરક્ષા પર ભારતની નજર
સત્તાવાર કાર્યક્રમ મુજબ, પ્રધાનમંત્રી મોદી ૧૬ નવેમ્બરે મનીલા પહોંચશે અને આવતીકાલે એટલે કે ૧૭ નવેમ્બરના રોજ પૂર્વ એશિયા સમિટમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે. આ ઉપરાંત, તેઓ અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના નેતાઓ સાથે ક્વાડ શિખર સંમેલનમાં પણ ભાગ લે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદના માધ્યમથી ભારત ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના સમાન વિચારધારા ધરાવતા લોકતાંત્રિક દેશો વચ્ચે નૌકાદળ અને દરિયાઈ સુરક્ષા સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાનો પ્રયાસ કરશે. હિંદ મહાસાગર અને પેસિફિક મહાસાગર વચ્ચે સ્થિત દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનો દરિયાઈ વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક અને વ્યાપારિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ છે, તેથી આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને મુક્ત નેવિગેશન જાળવી રાખવું એ ભારતની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
આસિયાન (ASEAN) શું છે અને તેમાં કયા ૧૧ દેશો સામેલ છે?
આસિયાન એટલે કે ‘એસોસિએશન ઓફ સાઉથઈસ્ટ એશિયન નેશન્સ’ (ASEAN) એ દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનું સૌથી પ્રભાવશાળી પ્રાદેશિક સંગઠન છે. આ સંગઠનમાં કુલ ૧૧ સભ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ઇન્ડોનેશિયા, ફિલિપાઇન્સ, મલેશિયા, સિંગાપોર, બ્રુનેઈ, થાઇલેન્ડ, વિયેતનામ, મ્યાનમાર, લાઓસ, કંબોડિયા અને નવા સભ્ય તરીકે પૂર્વ તિમોર (East Timor) સામેલ છે.
ભારત આસિયાનનું એક મહત્વપૂર્ણ સત્તાવાર સંવાદ ભાગીદાર (Dialogue Partner) છે. આ સમિટમાં અમેરિકા, ચીન, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવી વિશ્વની અન્ય મોટી મહાસત્તાઓ પણ ભાગ લઈ રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર એજન્સીઓના અહેવાલ મુજબ, ૧૫ થી ૧૭ નવેમ્બર સુધી ચાલનારી આ બેઠકમાં મ્યાનમારમાં ચાલી રહેલા આંતરિક સંઘર્ષ અને પ્રાદેશિક વિવાદો અંગે પણ ગંભીર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.
ભારતની ‘એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસી’ અને ૧૨૨ બિલિયન ડૉલરનો વેપાર
ભારતની વિદેશ નીતિમાં ખાસ કરીને ‘એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસી’ (Act East Policy) માં આસિયાન સંગઠન કેન્દ્રસ્થાને છે. વિદેશ મંત્રાલયના સચિવ (પૂર્વ) રુદ્રેન્દ્ર ટંડને મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે ૧૧ સભ્યોનું આ સંગઠન સમગ્ર ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને આર્થિક સમૃદ્ધિને આગળ વધારવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે.
હાલમાં ભારત અને આસિયાન દેશો વચ્ચેનો વાર્ષિક દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે ૧૨૨ બિલિયન ડૉલરના વિશાળ આંકડા સુધી પહોંચી ગયો છે. ભારત એક મહત્વપૂર્ણ હિંદ મહાસાગર રાષ્ટ્ર હોવાથી દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના દરિયાઈ ક્ષેત્ર સાથે તેના આર્થિક અને સુરક્ષા હિતો સીધા જોડાયેલા છે. આ શિખર સંમેલન દ્વારા ભારત અને આસિયાન દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવો અને મજબૂત અધ્યાય ઉમેરાશે તે નિશ્ચિત છે.
