શેખ હસીનાની બાંગ્લાદેશ વાપસી માટે ભારતની બે શરતો! સેનાની ભૂમિકા રહેશે મહત્ત્વપૂર્ણ, નિષ્પક્ષ સુનાવણીની પણ માંગ
બાંગ્લાદેશની પૂર્વ વડાંપ્રધાન શેખ હસીનાની સ્વદેશ વાપસીને લઈને ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે રાજદ્વારી સ્તરે નવી હલચલ શરૂ થઈ છે. ઓગસ્ટ 2024માં સત્તા ગુમાવ્યા બાદ ભારત આવેલા શેખ હસીના ફરી પોતાના દેશમાં પરત ફરવા ઇચ્છે છે. જોકે, તેમની વાપસી એટલી સરળ દેખાતી નથી. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ભારતે બાંગ્લાદેશની તારિક રહેમાનના નેતૃત્વવાળી સરકાર સમક્ષ બે મહત્ત્વપૂર્ણ શરતો મૂકી છે. તેમાં પ્રથમ શરત બાંગ્લાદેશની સેનાની જવાબદારી અને બીજી શરત શેખ હસીનાને કાયદાકીય સુરક્ષા તથા નિષ્પક્ષ સુનાવણીની તક આપવાની છે.
પહેલી શરતઃ બાંગ્લાદેશની સેના જ હસીનાને પાછી લઈ જાય
BBC બાંગ્લાની એક રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત ઇચ્છે છે કે શેખ હસીનાને બાંગ્લાદેશ પરત લઈ જવાની જવાબદારી ત્યાંની સેના ઉઠાવે. આ માટે બાંગ્લાદેશની સેના પોતાનું લશ્કરી વિમાન દિલ્હી મોકલી શકે છે અને તેમાં શેખ હસીનાને ઢાકા લઈ જઈ શકે છે. બીજો વિકલ્પ ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર કોઈ નિર્ધારિત સ્થળેથી તેમને સેનાની સુરક્ષા હેઠળ સ્વીકારવાનો છે.
નોંધનીય છે કે 5 ઓગસ્ટ 2024ના રોજ બાંગ્લાદેશમાં ભારે રાજકીય ઉથલપાથલ બાદ શેખ હસીનાએ વડાંપ્રધાન પદ છોડ્યું હતું અને દેશમાંથી ભારત આવી ગયાં હતાં. તે સમયે પણ તેઓ બાંગ્લાદેશના લશ્કરી વિમાન મારફતે ભારત પહોંચ્યાં હતાં. હવે ભારત ઇચ્છે છે કે તેમની પરત વાપસીની પ્રક્રિયામાં પણ બાંગ્લાદેશની સેના સીધી જવાબદારી નિભાવે.
બીજી શરતઃ મોતની સજાની અપીલ અને ફરી સુનાવણીની તક
ભારતની બીજી શરત શેખ હસીનાના કાયદાકીય અધિકારો સાથે જોડાયેલી છે. ભારત ઇચ્છે છે કે બાંગ્લાદેશ સરકાર તેમને મોતની સજાના નિર્ણય સામે અપીલ કરવાની તક આપે. આ ઉપરાંત જુલાઈ 2024ના વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓનાં મોત સાથે જોડાયેલા કેસમાં ફરી સુનાવણીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.
ઉલ્લેખનીય છે કે નવેમ્બર 2025માં બાંગ્લાદેશની અદાલતે તેમની ગેરહાજરીમાં માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓના કેસમાં શેખ હસીનાને મોતની સજા સંભળાવી હતી. તેમના શાસન દરમિયાન આંદોલનકારીઓ સામે થયેલી કાર્યવાહીને લઈને ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા. ભારતનું માનવું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે હસીનાને પોતાની વાત રજૂ કરવાની અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો સામનો કરવાની પૂરતી તક મળવી જોઈએ.
ડિસેમ્બર 2026માં વતન પરત ફરવાની ઇચ્છા
શેખ હસીનાએ ડિસેમ્બર 2026માં બાંગ્લાદેશ પાછા ફરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે. આ માટે તેમણે દિલ્હીમાં આવેલા બાંગ્લાદેશના દૂતાવાસમાં પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર (NID) મેળવવા માટે અરજી પણ કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. જોકે, બાંગ્લાદેશ સરકારે પાસપોર્ટ આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
બાંગ્લાદેશની સત્તાધારી BNPના નેતાઓએ પણ હસીનાની સંભવિત વાપસી સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે હસીના સામે ગંભીર ફોજદારી આરોપો છે અને તેમની રાજકીય વાપસીથી દેશમાં ફરી અસ્થિરતા ઊભી થઈ શકે છે.
ભારતે સત્તાવાર રીતે શું કહ્યું?
આ સમગ્ર મામલે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે પ્રત્યાર્પણનો મુદ્દો કાયદાકીય બાબત છે અને તેના પર કાયદા અનુસાર જ નિર્ણય લેવામાં આવશે. ભારતે અહેવાલોમાં જણાવાયેલી બંને શરતોની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી.
ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો પર પડશે અસર
શેખ હસીનાની વાપસીનો મુદ્દો માત્ર એક પૂર્વ વડાંપ્રધાનના ભવિષ્ય પૂરતો સીમિત નથી. તેની સીધી અસર ભારત અને બાંગ્લાદેશના દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર પડી શકે છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, સરહદ સુરક્ષા, પાણીની વહેંચણી અને પ્રાદેશિક સહયોગ જેવા અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ જોડાયેલા છે.
હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે બાંગ્લાદેશ સરકાર ભારતની કથિત શરતો સ્વીકારશે કે નહીં? જો બંને દેશો વચ્ચે આ મુદ્દે કોઈ સહમતી સધાય તો શેખ હસીનાની વતન વાપસીનો માર્ગ મોકળો થઈ શકે છે. જોકે, કાયદાકીય પ્રક્રિયા, રાજકીય વિરોધ અને સુરક્ષાના પડકારોને જોતાં આ મામલો હજુ ઘણો સંવેદનશીલ રહેવાનો છે.
