Aadhaar New Rules: આધાર કાર્ડમાં 5 મોટા ફેરફાર, રાશન માટે ફેસ ઓથેન્ટિકેશનથી લઈને નવી ડિજિટલ સુવિધાઓ સુધી
આધાર કાર્ડ આજે માત્ર ઓળખનો પુરાવો નથી રહ્યું. બેન્કિંગથી લઈને સરકારી યોજનાઓ, મોબાઇલ સેવાઓ, સબસિડી, ઈ-કેવાયસી અને અનેક ડિજિટલ સેવાઓ માટે આધારનો ઉપયોગ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં આધાર સંબંધિત પ્રક્રિયા જેટલી સરળ અને ઝડપી બને, તેટલી સામાન્ય નાગરિકોને સુવિધા મળે છે.
હવે યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા એટલે કે UIDAI તરફથી આધાર સેવાઓને વધુ ડિજિટલ અને સરળ બનાવવા માટે કેટલીક નવી પહેલ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને પ્રમાણીકરણ, સરકારી સેવાઓ અને નાગરિકોને ઓનલાઈન માહિતી મેળવવામાં સરળતા રહે તે દિશામાં ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ નવી વ્યવસ્થામાં ફેસ ઓથેન્ટિકેશન, નવી ટોકન સિસ્ટમ, ઓછી માત્રામાં આધાર ઓથેન્ટિકેશન કરતી સંસ્થાઓ માટે ફ્રેમવર્ક, SWIK પોર્ટલ અને નવી સુવિધાઓ ધરાવતી વેબસાઇટ જેવી પહેલનો સમાવેશ થાય છે.
1. રાશન મેળવવામાં ફેસ ઓથેન્ટિકેશનની સુવિધા
આ નવી પહેલોમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં આવેલી સુવિધા છે Face Authentication. અત્યાર સુધી અનેક આધાર આધારિત સેવાઓમાં ઓળખ ચકાસવા માટે ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા OTP જેવી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. પરંતુ દરેક વ્યક્તિના ફિંગરપ્રિન્ટ હંમેશા સરળતાથી મેચ થાય એવું જરૂરી નથી.
ખાસ કરીને ઉંમર વધવાથી આંગળીઓની રેખાઓમાં ફેરફાર થવો, મહેનતકશ કામને કારણે ફિંગરપ્રિન્ટ સ્પષ્ટ ન રહેવા અથવા મશીનમાં બાયોમેટ્રિક મેચિંગની સમસ્યા થવી જેવી પરિસ્થિતિમાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
ફેસ ઓથેન્ટિકેશનમાં ચહેરાની ઓળખ દ્વારા વ્યક્તિનું પ્રમાણીકરણ કરવામાં આવે છે. UIDAI પહેલેથી જ વિવિધ સેવાઓમાં Face Authenticationને આગળ વધારી રહ્યું છે. સત્તાવાર માહિતી અનુસાર આ ટેક્નોલોજી સંપર્કરહિત રીતે ઓળખ ચકાસવાની સુવિધા આપે છે.
રાશન વિતરણ વ્યવસ્થામાં આ પ્રકારની સુવિધા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે બાયોમેટ્રિકમાં મુશ્કેલી અનુભવતા લાભાર્થીઓ માટે વિકલ્પ ઉપલબ્ધ થાય છે. જોકે રાશન વિતરણમાં તેનો અમલ સંબંધિત રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની ઈ-પીડીએસ વ્યવસ્થા સાથે જોડાણ અને લાગુ નિયમો પર આધારિત રહેશે.
2. UIDAI ઓફિસમાં હવે ટોકન સિસ્ટમથી રાહત
આધાર સંબંધિત કેટલાક કામ ઓનલાઈન થઈ જાય છે, પરંતુ દરેક સેવા ઘરે બેઠા પૂરી થઈ શકે એવું નથી. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં નાગરિકોને આધાર કેન્દ્ર અથવા UIDAIની સંબંધિત કચેરીનો સંપર્ક કરવો પડે છે.
આવી મુલાકાત દરમિયાન લાંબી લાઈનો અને રાહ જોવાનો સમય ઘણીવાર મુશ્કેલી ઊભી કરે છે. નવી Token Management Systemનો હેતુ આવી ઓફલાઇન મુલાકાતોને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવવાનો છે.
ટોકન વ્યવસ્થા લાગુ થવાથી કચેરીમાં આવનારા લોકોનું ક્રમબદ્ધ સંચાલન કરી શકાય છે. એટલે કે નાગરિકને લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ ઊભા રહેવાને બદલે પોતાની સેવા માટેના ક્રમ પ્રમાણે રાહ જોવાની વ્યવસ્થા મળી શકે છે.
વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને દૂરના વિસ્તારોમાંથી આવનારા લોકો માટે આવી વ્યવસ્થા ખાસ ઉપયોગી બની શકે છે.
3. ઓછી માત્રામાં આધાર ઓથેન્ટિકેશન કરતી સંસ્થાઓ માટે નવું ફ્રેમવર્ક
UIDAI તરફથી Sub-AUA/Sub-KUA (Light) પ્રકારનું ફ્રેમવર્ક પણ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ વ્યવસ્થા ખાસ કરીને એવી લાયક સરકારી અથવા બિન-સરકારી સંસ્થાઓ માટે છે જેમને આધાર ઓથેન્ટિકેશનની જરૂરિયાત ખૂબ મર્યાદિત પ્રમાણમાં હોય.
દરેક સંસ્થાએ પોતાની અલગ ટેક્નિકલ વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડે તો તેમાં સમય, ખર્ચ અને સંસાધનો બંને લાગી શકે. નવા ફ્રેમવર્કનો હેતુ ઉપલબ્ધ માળખાનો ઉપયોગ કરીને આવી સંસ્થાઓ માટે પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો છે.
આનો સીધો લાભ સામાન્ય નાગરિકને કદાચ તરત દેખાય નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળે વધુ સંસ્થાઓ આધાર આધારિત સેવાઓને યોગ્ય રીતે અપનાવી શકે તો વિવિધ સેવાઓ સુધી પહોંચ સરળ બની શકે છે.
4. SWIK Portal 2.0થી ઓનલાઈન પ્રક્રિયા વધુ સરળ
આધાર ઓથેન્ટિકેશનનો ઉપયોગ કઈ સંસ્થા અને કયા હેતુ માટે કરી શકે તે માટે ચોક્કસ પ્રક્રિયા અને મંજૂરીની જરૂર પડે છે. આ પ્રક્રિયાને વધુ ડિજિટલ બનાવવા માટે SWIK Portal મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
UIDAIના સત્તાવાર દસ્તાવેજ મુજબ Aadhaar Good Governance Portal એટલે SWIKની શરૂઆત પહેલેથી થઈ ચૂકી છે અને તેનો હેતુ આધાર ઓથેન્ટિકેશન સંબંધિત દરખાસ્તોની ઓનલાઈન પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો છે.
નવા સુધારેલા પોર્ટલ દ્વારા લાયક સંસ્થાઓ પોતાની દરખાસ્ત સંબંધિત સરકારી વિભાગ અથવા મંત્રાલય સુધી ઓનલાઈન પહોંચાડી શકે છે. આથી કાગળ આધારિત પ્રક્રિયા ઘટાડવા અને પ્રસ્તાવની પ્રક્રિયાને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
5. UIDAIની વેબસાઇટ અને ડિજિટલ સેવાઓમાં સરળતા
આધાર સંબંધિત કોઈપણ માહિતી મેળવવા માટે નાગરિકો માટે UIDAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. તેમાં આધાર ડાઉનલોડ, અપડેટ, ઓથેન્ટિકેશન, ફરિયાદ, સ્ટેટસ ચેક સહિત અનેક સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.
વેબસાઇટ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મમાં Accessibility પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. સ્ક્રીન રીડર, કીબોર્ડ નેવિગેશન, ફોન્ટ સંબંધિત સુવિધાઓ અને વધુ સરળ ઈન્ટરફેસ જેવી વ્યવસ્થા એવા લોકો માટે ઉપયોગી બની શકે છે જેમને સામાન્ય વેબસાઇટનો ઉપયોગ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
આધાર એપમાં પણ મોબાઇલ નંબર અપડેટ, સરનામું અપડેટ, બાયોમેટ્રિક લોક/અનલોક, ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી, ઈ-આધાર ડાઉનલોડ અને અન્ય સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.
આધાર સેવાઓ ધીમે ધીમે વધુ ડિજિટલ બની રહી છે
છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં આધાર વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર એ આવ્યો છે કે નાગરિકોને દરેક નાના કામ માટે આધાર કેન્દ્રની મુલાકાત લેવાની જરૂર ન પડે તે માટે ઓનલાઈન સેવાઓનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે.
હવે મોબાઇલ એપ અને ઓનલાઈન પોર્ટલ મારફતે અનેક કામ કરી શકાય છે. UIDAIની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર આધાર એપમાં મોબાઇલ નંબર અપડેટ, સરનામું અપડેટ, બાયોમેટ્રિક લોક અને અનલોક, ઈ-આધાર ડાઉનલોડ, ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી અને વિનંતીની સ્થિતિ જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.
આનો અર્થ એ થયો કે આધાર સાથે જોડાયેલું કામ હવે માત્ર કાર્ડ અથવા આધાર કેન્દ્ર સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યું. ધીમે ધીમે આખી વ્યવસ્થા મોબાઇલ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તરફ આગળ વધી રહી છે.
ફેસ ઓથેન્ટિકેશનથી કોને વધુ ફાયદો થઈ શકે?
ફેસ ઓથેન્ટિકેશનનો સૌથી મોટો ફાયદો એવા લોકો માટે થઈ શકે છે જેમને ફિંગરપ્રિન્ટ આધારિત પ્રમાણીકરણમાં વારંવાર મુશ્કેલી પડે છે.
વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ, કેટલાક શ્રમિકો અને એવા લોકો કે જેમના ફિંગરપ્રિન્ટ સ્પષ્ટ રીતે વાંચી શકાતા નથી, તેમના માટે ચહેરા દ્વારા ઓળખ ચકાસણી એક વૈકલ્પિક રસ્તો બની શકે છે.
પરંતુ નાગરિકોએ એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે આધાર સંબંધિત કોઈપણ સેવા માટે માત્ર અધિકૃત UIDAI અથવા સંબંધિત સરકારી પ્લેટફોર્મનો જ ઉપયોગ કરવો. અજાણી વ્યક્તિને આધાર નંબર, OTP અથવા બાયોમેટ્રિક સંબંધિત સંવેદનશીલ માહિતી આપવી નહીં.
નાગરિકોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
નવી ડિજિટલ સુવિધાઓનો લાભ લેતા સમયે સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. UIDAIની સેવાઓ માટે સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા અધિકૃત એપનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. કોઈ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરીને આધારની વિગતો ભરવી યોગ્ય નથી.
આધારનો OTP કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે શેર ન કરવો. જો કોઈ વ્યક્તિ ફોન કરીને પોતાને UIDAI અથવા સરકારી અધિકારી ગણાવીને OTP, PIN અથવા અન્ય ગુપ્ત માહિતી માગે તો સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.
UIDAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આધાર સેવાઓ, અપડેટ, ઓથેન્ટિકેશન અને સુરક્ષા સંબંધિત માર્ગદર્શિકા ઉપલબ્ધ છે.
હવે આધારનો અનુભવ કેવો બનશે?
આ નવી પહેલોને એકસાથે જોવામાં આવે તો UIDAIનો મુખ્ય ભાર ત્રણ બાબતો પર દેખાય છે—સરળતા, ડિજિટલ પ્રક્રિયા અને વિકલ્પ આધારિત પ્રમાણીકરણ.
એક તરફ ફેસ ઓથેન્ટિકેશન જેવી ટેક્નોલોજી બાયોમેટ્રિકની મુશ્કેલી ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો બીજી તરફ ટોકન સિસ્ટમ ઓફલાઇન મુલાકાતને વ્યવસ્થિત બનાવે છે. સંસ્થાઓ માટે નવા ફ્રેમવર્ક અને SWIK જેવા પોર્ટલ પ્રક્રિયાને વધુ ડિજિટલ બનાવે છે.
સામાન્ય નાગરિક માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આધાર સંબંધિત કામ હવે ધીમે ધીમે વધુ ઓનલાઈન અને સરળ બની રહ્યું છે. જોકે દરેક નવી સુવિધા દરેક રાજ્ય અથવા દરેક સેવામાં એકસાથે ઉપલબ્ધ થાય એવું જરૂરી નથી. તેથી કોઈ ચોક્કસ સેવા મેળવતા પહેલાં UIDAI અથવા સંબંધિત સરકારી વિભાગની સત્તાવાર માહિતી તપાસવી સૌથી સુરક્ષિત રીત છે.
આધાર હવે માત્ર ઓળખનું કાર્ડ નહીં, પરંતુ દેશની અનેક ડિજિટલ અને સરકારી સેવાઓ સાથે જોડાયેલું મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે. આવનારા સમયમાં વધુ સેવાઓ મોબાઇલ અને સંપર્કરહિત ટેક્નોલોજી સાથે જોડાય તેવી શક્યતા છે, જેના કારણે નાગરિકો માટે આધાર આધારિત કામકાજ વધુ સુવિધાજનક બની શકે છે.
