અમેરિકા સાથે વાતચીત મુદ્દે મસૂદ પેઝેશકિયનનો બચાવ, કહ્યું – અમે દેશની રણનીતિ મુજબ જ આગળ વધી રહ્યા છીએ
ઈરાનના વર્તમાન રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં હાલમાં શાંતિ વાટાઘાટોનો મુદ્દો સૌથી વધુ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયને માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જ નહીં, પરંતુ પોતાના દેશના કટ્ટરપંથીઓ અને ટીકાકારોના આકરા વિરોધનો પણ સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. દેશની અંદર એક મોટો વર્ગ અમેરિકા સાથે કોઈપણ પ્રકારની વાતચીતની વિરુદ્ધ છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશકિયને આ રાજદ્વારી પહેલનો જોરદાર બચાવ કરતા પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે.
આક્ષેપોનું ખંડન: સુપ્રીમ લીડરની સહમતી સર્વોપરી
તાજેતરમાં ‘ઈસ્લામિક ડેવલપમેન્ટ કોઓર્ડિનેશન કાઉન્સિલ’ના અધિકારીઓ સાથેની એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક દરમિયાન, રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશકિયને તે તમામ દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા, જેમાં કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે તેમની સરકાર સર્વોચ્ચ નેતા (સુપ્રીમ લીડર) મોજતબા ખામૈનીની ઈચ્છા વિરુદ્ધ અમેરિકા સાથે વાટાઘાટો કરી રહી છે.
પેઝેશકિયને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે ઈરાન સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલું દરેક રાજદ્વારી પગલું દેશની નિર્ધારિત નિર્ણય પ્રક્રિયા અને સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામૈનીના માર્ગદર્શન હેઠળ જ લેવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો સુપ્રીમ લીડરે વાતચીતની વિરુદ્ધ કોઈ આદેશ આપ્યો હોત, તો તેમની સરકાર તેને ક્યારેય આગળ ન વધારત. તેમના શબ્દોમાં, “જો નેતૃત્વએ વાતચીત ન કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હોત, તો અમે તેનું સંપૂર્ણ પાલન કર્યું હોત. બેઠક કે વાટાઘાટોનો તો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી.”
SNSCનો નિર્ણય: વાટાઘાટો પાછળનો આધાર શું છે?
ઈરાની રાષ્ટ્રપતિએ એ વાત પરથી પણ પડદો ઉઠાવ્યો કે આ નિર્ણય અચાનક લેવામાં આવ્યો નથી. તેમણે જણાવ્યું કે સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામૈનીએ આ સંવેદનશીલ મુદ્દો ‘સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ’ (SNSC) પાસે વિચારણા માટે મોકલ્યો હતો. ત્યાં એક કઠોર પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી હતી—તેવો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે જો કાઉન્સિલના ત્રણ-ચતુર્થાંશ સભ્યો વાતચીતના પક્ષમાં મતદાન કરશે, તો જ આ પ્રક્રિયાને આગળ વધારવામાં આવશે.
પરિણામ આશ્ચર્યજનક રીતે સકારાત્મક આવ્યું. SNSCના 13 સભ્યોમાંથી 12 સભ્યોએ માત્ર વાટાઘાટોના પક્ષમાં પોતાનો મત જ ન આપ્યો, પરંતુ તેના પર વિગતવાર ચર્ચા કરીને તેને મજબૂતી સાથે સમર્થન પણ આપ્યું. આ સ્પષ્ટ કરે છે કે ઈરાનનું રાજદ્વારી નેતૃત્વ આ મુદ્દે લગભગ એકમત છે.
કતાર વાટાઘાટો અને ઈરાનની બદલાતી વ્યૂહરચના
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ઈરાન એક કઠિન સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામૈનીના અવસાન પછી ઈરાન તેની આંતરિક અને બાહ્ય નીતિઓને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ દરમિયાન, કતારની રાજધાની દોહામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરોક્ષ વાટાઘાટોનો સિલસિલો ચાલુ છે.
રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશકિયને ભારપૂર્વક કહ્યું કે ઈરાનનું દરેક પગલું દેશની અગાઉથી નક્કી કરેલી વ્યૂહાત્મક નીતિઓનો ભાગ છે. તેમનું માનવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય અલગતાને બદલે રાજદ્વારી રસ્તાઓ ખુલ્લા રાખવા દેશના હિતમાં છે. જો કે, આ માર્ગ સરળ નથી. એક તરફ દેશની જનતા મોંઘવારી અને આર્થિક દબાણ સામે ઝઝૂમી રહી છે, તો બીજી તરફ કટ્ટરપંથી વિચારધારા ધરાવતા સમૂહો અમેરિકા સાથેની વાતચીતને ‘આદર્શો સાથે સમાધાન’ માની રહ્યા છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ: રાજદૂતાઈ વિરુદ્ધ વિરોધ
પેઝેશકિયન સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તેઓ સામાન્ય જનતાને એ વિશ્વાસ અપાવે કે આ વાટાઘાટો દેશની સાર્વભૌમત્વને નુકસાન નહીં પહોંચાડે, પરંતુ તેને મજબૂત બનાવશે. પેઝેશકિયને સંકેત આપ્યો છે કે રાજદૂતાઈ (Diplomacy) નો ઉપયોગ ઈરાનના આંતરરાષ્ટ્રીય હિતોના રક્ષણ માટે એક સાધન તરીકે કરવામાં આવી રહ્યો છે, ન કે કોઈ નબળાઈના સંકેત તરીકે.
ઈરાનમાં ચાલી રહેલી આ આંતરિક ખેંચતાણ એ વાતનો પુરાવો છે કે સત્તાના ગલીઓમાં બદલાવની લહેર છે. રાષ્ટ્રપતિનું આ નિવેદન કે “અમારી સમગ્ર પ્રક્રિયા એકતા અને સમન્વય સાથે આગળ વધી રહી છે,” એ જણાવવા માટે પૂરતું છે કે ઈરાન આગામી દિવસોમાં તેની રાજદ્વારી સ્થિતિને વધુ વ્યવહારુ (pragmatic) બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
અંતે, અમેરિકા સાથેની શાંતિ વાટાઘાટોની સફળતા માત્ર ઈરાનની ભવિષ્યની આર્થિક સ્થિતિ જ નક્કી નહીં કરે, પરંતુ એ પણ નક્કી કરશે કે મસૂદ પેઝેશકિયનનું વહીવટીતંત્ર દેશની અંદર બનેલા વિરોધના આ ચક્રવ્યૂહને ભેદવામાં સક્ષમ છે કે નહીં. રાજદૂતાઈના આ શતરંજની રમતમાં ઈરાનના ડગલાં સંભાળપૂર્વક છે, પરંતુ આગળનો માર્ગ અત્યંત પડકારજનક છે.
