4 લાખથી ઓછી આવક છતાં કેમ ભરવું પડે છે ટેક્સ રિટર્ન? જાણો આ આઘાતજનક સત્ય!
ઘણા કરદાતાઓ (Taxpayers) એવા ભ્રમમાં રહે છે કે જો તેમની વાર્ષિક આવક 4 લાખ રૂપિયાથી ઓછી હોય અથવા તેમની ટેક્સ લાયબિલિટી (કર જવાબદારી) શૂન્ય હોય, તો ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ભરવાની કોઈ જરૂર નથી. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે આવકવેરાના દાયરામાં ન આવતા લોકોએ રિટર્ન ભરવાની માથાકૂટ કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ, આ ધારણા હંમેશા સાચી હોતી નથી.
આવકવેરા અધિનિયમ (Income-tax Act) મુજબ, ITR ભરવું કે નહીં તેનો નિર્ણય માત્ર તમારી કરપાત્ર આવક પરથી જ નથી લેવાતો, પરંતુ તમે વર્ષ દરમિયાન કરેલા અમુક ખાસ વ્યવહારો પરથી પણ લેવાય છે. તેથી, જો તમારી આવક ઘણી ઓછી હોય તો પણ અમુક કિસ્સાઓમાં તમારે કાયદાકીય રીતે રિટર્ન ફાઈલ કરવું ફરજિયાત બને છે. ચાલો જાણીએ એવી કઈ પરિસ્થિતિઓ છે જ્યાં ITR ભરવું અનિવાર્ય છે.
1. બેંકમાં મોટા વ્યવહારો
બેંકિંગ વ્યવહારો પર સરકારની ચાંપતી નજર હોય છે. જો તમારી આવક મર્યાદિત હોય, તો પણ નીચે મુજબના વ્યવહારો ITR ભરવા માટે મજબૂર કરી શકે છે:
-
કરન્ટ એકાઉન્ટ: જો તમે એક અથવા એકથી વધુ કરન્ટ એકાઉન્ટમાં આખા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ 1 કરોડ રૂપિયા કે તેથી વધુ રકમ જમા કરાવી હોય.
-
સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ: જો એક અથવા એકથી વધુ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં કુલ 50 લાખ રૂપિયાથી વધુ રકમ જમા થઈ હોય, તો આવકવેરા મુક્તિ મર્યાદાથી નીચે હોવા છતાં ITR ભરવું ફરજિયાત છે.
2. વિદેશ પ્રવાસ અને વીજળીનું બિલ
સરકારે એવા લોકોની ઓળખ કરવા માટે અમુક માપદંડો નક્કી કર્યા છે જેઓ દેખીતી રીતે શ્રીમંત જીવનશૈલી જીવે છે.
-
વિદેશ પ્રવાસ: જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન પોતાના માટે અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિ માટે વિદેશ પ્રવાસ પાછળ 2 લાખ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારે ITR ભરવું પડશે.
-
વીજળીનો વપરાશ: ઘણા લોકો જેમને મોટી આવક નથી, પરંતુ તેમનું જીવનધોરણ ઊંચું છે. જો તમારો વાર્ષિક વીજળીનો ખર્ચ 1 લાખ રૂપિયાથી વધી જાય છે, તો આવકવેરા વિભાગ તમને રિટર્ન ફાઈલ કરવા માટે કહે છે.
3. વ્યવસાય અને પ્રોફેશનલ આવકના નિયમો
જો તમે નોકરી નથી કરતા અને સ્વતંત્ર વ્યવસાય કે પ્રોફેશનલ કામ કરો છો, તો તમારી આવક કરતાં તમારું ટર્નઓવર મહત્વનું છે:
-
વ્યવસાયિક ટર્નઓવર: જો તમારા વ્યવસાયનું વાર્ષિક ટર્નઓવર અથવા ગ્રોસ રિસીપ્ટ 60 લાખ રૂપિયાથી વધુ હોય.
-
પ્રોફેશનલ આવક: ડોકટરો, આર્કિટેક્ટ, કન્સલ્ટન્ટ કે ફ્રીલાન્સર્સ જેવા પ્રોફેશનલ્સ માટે જો તેમની ગ્રોસ રિસીપ્ટ 10 લાખ રૂપિયાથી વધુ હોય, તો ITR ફાઈલ કરવું અનિવાર્ય છે.
-
TDS અને TCS: જે કરદાતાઓનો કુલ TDS અથવા TCS આખા વર્ષ દરમિયાન 25,000 રૂપિયા કે તેથી વધુ હોય (સીનિયર સિટીઝન માટે 50,000 રૂપિયા), તેમણે પણ રિટર્ન ફાઈલ કરવું પડે છે.
4. વિદેશી સંપત્તિ (Foreign Assets)
જો તમે ભારતના રહેવાસી છો અને તમારી પાસે વિદેશમાં કોઈ સંપત્તિ છે, તો તમારે સાવધ રહેવું જોઈએ. આ મામલે કોઈ નાણાકીય મર્યાદા નથી. જો તમારી પાસે વિદેશમાં કોઈ સંપત્તિ હોય, તમે કોઈ વિદેશી મિલકતના લાભાર્થી હોવ અથવા કોઈપણ વિદેશી બેંક એકાઉન્ટમાં સહી કરવાની સત્તા ધરાવતા હોવ, તો તમારે ફરજિયાત ITR ભરવું પડશે. આમાં વિદેશી કંપનીઓના શેર (ESOPs દ્વારા મળેલા શેર) પણ સામેલ છે.
5. કલમ 87A અને અન્ય ગેરસમજણો
ઘણા પગારદાર કર્મચારીઓ એવું માને છે કે જો તેમના ફોર્મ-16માં ‘કલમ 87A’ હેઠળ રિબેટ મળ્યા પછી ટેક્સ શૂન્ય થઈ જતો હોય, તો રિટર્ન ભરવાની શું જરૂર? અહીં સમજવું જરૂરી છે કે કલમ 87A એ માત્ર ‘ટેક્સમાં રાહત’ છે, ‘રિટર્ન ભરવામાંથી મુક્તિ’ નથી. જો તમે ઉપર જણાવેલા કોઈપણ માપદંડમાં આવતા હોવ, તો 87A નો લાભ લેવા છતાં તમારે રિટર્ન તો ભરવું જ પડશે.
ITR ફાઈલ કરવાના ફાયદા
માત્ર ફરજિયાત હોય ત્યારે જ નહીં, પણ સ્વૈચ્છિક રીતે પણ ITR ભરવું ફાયદાકારક છે. જો તમારો TDS વધારે કપાઈ ગયો હોય, તો તે પરત (Refund) મેળવવા માટે ITR ફાઈલ કરવું જરૂરી છે. ઉપરાંત, તે તમારી આવકનો એક સત્તાવાર પુરાવો છે જે લોન લેવા માટે, વિઝા મેળવવા માટે અને વ્યવસાયિક નુકસાનને આગળના વર્ષોમાં કેરી ફોરવર્ડ (Carry Forward) કરવા માટે ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
