શું વોટ્સએપ પર નંબર વગર ચેટિંગ હવે મુશ્કેલ? સરકારે મેટાને ફટકારી નોટિસ, જાણો શું છે મામલો
તાજેતરના દિવસોમાં સોશિયલ મીડિયા અને ટેક જગતમાં એક સમાચાર ખૂબ જ ચર્ચામાં છે—વોટ્સએપનું નવું ‘યુઝરનેમ’ ફીચર. મેટાની માલિકીની આ ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ એપ એક એવું ફીચર લાવવાની તૈયારીમાં છે, જેના દ્વારા યુઝર્સ પોતાનો મોબાઈલ નંબર શેર કર્યા વગર પણ એકબીજા સાથે જોડાઈ શકશે. સાંભળવામાં આ ફીચર પ્રાઈવસી માટે વરદાન જેવું લાગે છે, પરંતુ ભારત સરકારે હાલમાં આના પર ‘બ્રેક’ લગાવી દીધી છે. આવો વિગતે સમજીએ કે ભારત સરકાર આ ફીચરને લઈને આટલી સતર્ક કેમ છે અને તેની પાછળના કારણો શું છે.
શું છે વોટ્સએપનું આ પ્રતિક્ષિત ફીચર?
અત્યાર સુધી વોટ્સએપનું આખું ઈકોસિસ્ટમ મોબાઈલ નંબરની આસપાસ ફરે છે. જો તમારે કોઈની સાથે ચેટ કરવી હોય, તો તમારે તેમનો મોબાઈલ નંબર તમારા ફોનમાં સેવ કરવો જ પડે છે. વોટ્સએપનું નવું ફીચર આ વ્યવસ્થાને બદલવાની તૈયારીમાં છે. આ અંતર્ગત, દરેક યુઝર એક યુનિક ‘યુઝરનેમ’ (જેમ કે ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ટેલિગ્રામ પર હોય છે) પસંદ કરી શકશે.
તેનો સીધો ફાયદો એ થશે કે જો તમે તમારો નંબર કોઈ અજાણી વ્યક્તિને આપવા ન માંગતા હોવ, તો તમે ફક્ત તમારું યુઝરનેમ શેર કરી શકો છો. સામેની વ્યક્તિ તે યુઝરનેમ સર્ચ કરીને તમારી સાથે ચેટ કે કોલ કરી શકશે. કંપનીનો તર્ક છે કે આનાથી લોકોની વ્યક્તિગત પ્રાઈવસી વધશે અને તેમને પોતાનો ફોન નંબર સાર્વજનિક કરવો પડશે નહીં.
સરકારે કેમ રોક લગાવી? શું ફોન નંબર છુપાવવો ગુનો છે?
સૌ પ્રથમ તો એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે કોઈનો મોબાઈલ નંબર છુપાવવો કે પોતાની પ્રાઈવસી સુરક્ષિત રાખવી એ કોઈ ગુનો નથી. ભારત સરકારને એ બાબતે કોઈ વાંધો નથી કે વોટ્સએપ તેના યુઝર્સને પ્રાઈવસી આપી રહ્યું છે. સરકારની સાચી ચિંતા પ્રાઈવસીના નામે વધી રહેલા ‘સાયબર ફ્રોડ’ને લઈને છે.
સરકારે આ ફીચરના રોલ-આઉટ પર રોક લગાવીને મેટાને ‘કારણ બતાવો’ નોટિસ જારી કરી છે. સરકારની મુખ્ય ચિંતાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. ખોટી ઓળખ (Impersonation) નો ખતરો: સરકારને ડર છે કે સાયબર ગુનેગારો કોઈ જાણીતી વ્યક્તિ, સરકારી અધિકારી, બેંક કે કોઈ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાના નામે મળતું આવતું યુઝરનેમ બનાવી શકે છે. સામાન્ય લોકો માટે એ ઓળખવું મુશ્કેલ બનશે કે સામેની વ્યક્તિ સાચી છે કે કોઈ ઠગ.
૨. ડિજિટલ ફ્રોડ અને ફિશિંગ: યુઝરનેમ દ્વારા ઠગ લોકો સરળતાથી નિશાન બનાવી શકે છે. ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ કે ખોટી ઓળખ દ્વારા લોકોને લૂંટવાના કિસ્સાઓ પહેલેથી જ વધી રહ્યા છે, અને આ ફીચર ગુનેગારો માટે એક નવો અને સરળ રસ્તો બની શકે છે.
૩. ટેકનિકલ જાગૃતિનો અભાવ: ભારતમાં કરોડો લોકો વોટ્સએપ વાપરે છે, જેમાંથી એક મોટો વર્ગ ટેકનિકલ રીતે એટલો જાગૃત નથી. તેઓ સાચા અને નકલી યુઝરનેમ વચ્ચેનો ઝીણો તફાવત સમજી શકશે નહીં અને સરળતાથી છેતરપિંડીનો શિકાર બની શકે છે.
૪. આઈટી એક્ટ અને નિયમોનું પાલન: સરકાર એ બાબતની સમીક્ષા કરી રહી છે કે શું આ ફીચર ભારતના ‘આઈટી રૂલ્સ ૨૦૨૧’ ની જોગવાઈઓ સાથે સુસંગત છે. જો સુરક્ષાના ઉપાયો અધૂરા જણાશે, તો આ ફીચરને ભારતમાં આવતા સંપૂર્ણપણે રોકી પણ શકાય છે.
મેટાનો બચાવ અને સુરક્ષાના દાવા
સરકારની નોટિસ પર પ્રતિક્રિયા આપતા મેટાએ કહ્યું છે કે આ ફીચર હજુ સંપૂર્ણપણે લાઈવ થયું નથી અને તેને ધીમે ધીમે રોલ આઉટ કરવાની યોજના હતી. કંપનીનું કહેવું છે કે સુરક્ષા માટે તેમણે પહેલેથી જ કેટલાક પગલાં લીધા છે:
-
નામ રિઝર્વેશન: સરકાર, સેલિબ્રિટીઝ અને મોટા બ્રાન્ડ્સ સાથે જોડાયેલા મુખ્ય યુઝરનેમ મેટાએ પહેલેથી જ ‘રિઝર્વ’ કરી લીધા છે, જેથી કોઈ બીજું તેને ચોરી ન શકે.
-
ફરજિયાત મોબાઈલ નંબર: કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે તમે યુઝરનેમનો ઉપયોગ કરી શકો, પરંતુ વોટ્સએપ એકાઉન્ટ બનાવવા માટે મોબાઈલ નંબર હોવો અને તેને મેટા સાથે લિંક કરવો હજુ પણ ફરજિયાત રહેશે. એટલે કે, સંપૂર્ણપણે ગુમનામ રહેવું હજુ પણ શક્ય નહીં હોય.
પ્રાઈવસી vs સુરક્ષા
આ સ્થિતિ આપણને એક મહત્વના વળાંક પર લાવીને મૂકે છે—ડિજિટલ દુનિયામાં પ્રાઈવસીની જરૂરિયાત અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા (સાયબર સુરક્ષા) વચ્ચેનું સંતુલન. નિઃશંકપણે, પ્રાઈવસી દરેક નાગરિકનો હક છે, પરંતુ સુરક્ષા વિના પ્રાઈવસીનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી.
સરકારનું આ પગલું એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે છે કે કોઈ નવી સુવિધા કોઈ મોટા ખતરાનું કારણ ન બની જાય. આવનારા દિવસોમાં મેટાએ સરકારને એ સાબિત કરવું પડશે કે તેમની પાસે એવી મજબૂત સિસ્ટમ છે જે ઠગાઈને રોકી શકે. ત્યાં સુધી, ભારતીય યુઝર્સે આ ફીચર માટે હજુ થોડી રાહ જોવી પડી શકે છે.
અંતમાં, એ સમજવું જરૂરી છે કે ટેકનોલોજી ગમે તેટલી આગળ વધે, સાવધાની એ જ સૌથી મોટું સુરક્ષા કવચ છે. કોઈ પણ ફીચર આવે, આપણે અજાણી વ્યક્તિઓ સાથે વાત કરતી વખતે કે શંકાસ્પદ લિંક્સ પર ક્લિક કરતી વખતે હંમેશા સતર્ક રહેવું જોઈએ. વોટ્સએપનું નવું ફીચર ભવિષ્યમાં પ્રાઈવસી માટે સારું હોઈ શકે છે, પરંતુ તે ત્યારે જ ‘સુરક્ષિત’ ગણાશે જ્યારે તેમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામીઓ ન હોય.
