મૃત્યુ પછી ૧૩ દિવસ સુધી આત્મા ઘરમાં જ રહે છે? ગરુડ પુરાણનો આ ખુલાસો હોશ ઉડાવી દેશે!
હિન્દુ ધર્મમાં જન્મે તેનું મરણ નિશ્ચિત માનવામાં આવ્યું છે. પરંતુ મૃત્યુ પછી શું? આ એક એવો પ્રશ્ન છે જે સદીઓથી માનવ મનને મૂંઝવતો રહ્યો છે. સનાતન ધર્મમાં ‘ગરુડ પુરાણ’ એક એવો મહાન ગ્રંથ છે જે જીવન, મૃત્યુ અને તે પછીની આત્માની યાત્રાનું વિગતવાર વર્ણન કરે છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે તેનો આત્મા તરત જ આ સંસાર છોડીને જતો નથી. મૃત્યુ પછીના પ્રારંભિક ૧૩ દિવસ સુધી તે પોતાના પરિવારની આસપાસ જ ભટકે છે. ચાલો જાણીએ આ પાછળનું ગૂઢ રહસ્ય અને ગરુડ પુરાણમાં દર્શાવેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વાતો.
પ્રથમ ૨૪ કલાક અને યમલોકની મુલાકાત
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિના શ્વાસ અટકી જાય છે, ત્યારે ગરુડ પુરાણ અનુસાર યમરાજના બે દૂતો (યમદૂતો) તે આત્માને લેવા માટે આવે છે. યમદૂતો તે આત્માને સીધા યમલોક લઈ જાય છે. યમલોકમાં ન્યાયના દેવતા યમરાજની સામે આત્માને પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે, જ્યાં ચિત્રગુપ્ત તે વ્યક્તિના જીવનભરના સારા અને ખરાબ કર્મોનો હિસાબ-કિતાબ જુએ છે.
આ આખી પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપથી, એટલે કે મૃત્યુના પ્રથમ ૨૪ કલાકની અંદર જ પૂર્ણ થઈ જાય છે. કર્મોનો હિસાબ જોયા પછી, યમરાજના આદેશથી તે આત્માને ફરીથી તેના લૌકિક ઘર અને પરિવાર પાસે પાછો મોકલી દેવામાં આવે છે, જેથી તે પોતાના અંતિમ સંસ્કાર અને અન્ય ધાર્મિક વિધિઓ જોઈ શકે.
૧ થી ૧૦ દિવસ: આત્માનું સૂક્ષ્મ સ્વરૂપમાં ભ્રમણ
શરીરના ત્યાગ પછી આત્મા ખૂબ જ લઘુ અથવા અંગૂઠા સમાન સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. પ્રથમ દિવસથી લઈને દસમા દિવસ સુધી, આ આત્મા પોતાના એ જ ઘરમાં ભટકે છે જ્યાં તે જીવતો હતો. તે પોતાના પરિવારના સભ્યોને રડતા અને દુઃખી થતા જુએ છે, પરંતુ સૂક્ષ્મ શરીરમાં હોવાને કારણે તે તેમની સાથે વાતચીત કરી શકતો નથી.
આ ૧૦ દિવસ દરમિયાન પરિવાર તરફથી જે ‘પિંડદાન’ (જવ અથવા ચોખાના લોટના પિંડ) અને અન્ય શ્રાદ્ધ વિધિઓ કરવામાં આવે છે, તે આત્મા માટે ખોરાકનું કામ કરે છે. ગરુડ પુરાણ કહે છે કે આ વિધિઓ દ્વારા મળતી ઊર્જા આત્માને ભૂખ અને તરસ સહન કરવાની શક્તિ આપે છે અને આગળની લાંબી યાત્રા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
૧૧મા અને ૧૨મા દિવસની વિશેષ વિધિઓ અને દાન
મૃત્યુ પછીના ૧૧મા અને ૧૨મા દિવસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં પરિવાર દ્વારા વિશેષ પૂજા-અર્ચના, જપ અને દાન-પુણ્ય કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી કરવામાં આવેલું આ દાન આત્માની તૃપ્તિ માટે અનિવાર્ય છે.
આ દિવસોમાં સાંજના સમયે ઘરના આંગણામાં અથવા દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. આ દીવાનો પ્રકાશ આત્માને અંધકારમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ બતાવે છે. આ સમયગાળામાં થતી પ્રાર્થનાઓ આત્માને મોહમાયા અને સાંસારિક બંધનોમાંથી મુક્ત થવામાં મદદ કરે છે, જેથી તે યમલોક તરફ પ્રયાણ કરવા માટે માનસિક રીતે તૈયાર થઈ શકે.
૧૩મો દિવસ: ઘરનો કાયમી ત્યાગ અને અંતિમ યાત્રા
ગરુડ પુરાણના મતે, આત્મા પોતાના પરિવાર અને ઘરનો કાયમી ત્યાગ માત્ર ૧૩મા દિવસે જ કરે છે. ૧૩મા દિવસની વિધિઓ (જેને સામાન્ય ભાષામાં તેરમું અથવા કારજ કહેવામાં આવે છે) પૂર્ણ થયા પછી, યમરાજના દૂતો ફરીથી આત્માને લેવા આવે છે અને તેને યમલોક તરફ દોરી જાય છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ૧૩મા દિવસ પછી શરૂ થતી આ અંતિમ યાત્રા ખૂબ જ લાંબી અને કષ્ટદાયક હોઈ શકે છે. વ્યક્તિના કર્મોના આધારે આ મુસાફરી પૂર્ણ થવામાં ૪૭ દિવસથી લઈને આખું એક વર્ષ લાગી શકે છે. જો વ્યક્તિના કર્મો સારા હોય તો માર્ગ સરળ બને છે, પરંતુ પાપી આત્માઓને આ માર્ગ પર અસહ્ય કષ્ટો વેઠવા પડે છે.
૧૩ દિવસ દરમિયાન પાળવાના નિયમો અને સાવચેતીઓ
આ ૧૦ થી ૧૩ દિવસ દરમિયાન આત્મા ઘરમાં જ હાજર હોવાથી, હિન્દુ ધર્મમાં પરિવાર માટે કેટલાક કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે, જેનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે:
-
ઘરની સ્વચ્છતા: જે ઘરમાં મૃત્યુ થયું હોય તે ઘરને આ ૧૩ દિવસ સુધી બિલકુલ સ્વચ્છ રાખવું જોઈએ. પવિત્ર વાતાવરણ આત્માને શાંતિ આપે છે.
-
નિયમિત સ્નાન અને પૂજા: પરિવારના સભ્યોએ સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું જોઈએ અને ભગવાનનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.
-
રાત્રે રડવાનું ટાળવું: ગરુડ પુરાણ અનુસાર, રાત્રિના સમયે પરિવારના સભ્યોએ બહુ રડવું ન જોઈએ, કારણ કે રાત્રિની શાંતિમાં રડવાનો અવાજ આત્માને વધુ વ્યાકુળ કરે છે.
મૃતક વ્યક્તિને વારંવાર કેમ ન બોલાવવી જોઈએ?
મૃત્યુ પછી પરિવારમાં શોકનું વાતાવરણ હોય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ ગરુડ પુરાણમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે, આ ૧૩ દિવસ દરમિયાન મૃતક વ્યક્તિનું નામ લઈ લઈને વારંવાર રડવું કે તેમને પુકારવા ન જોઈએ.
